W dniach 4–7 września w Krzemieńcu odbyło się forum literacko-artystyczne «Dialog Dwóch Kultur – 2026». Wyjazdowe sesje konferencji zorganizowano w Dubnie w obwodzie rówieńskim, Wiśniowcu w obwodzie tarnopolskim oraz w Ubiniach w obwodzie lwowskim.

Tegoroczny «Dialog Dwóch Kultur» w Krzemieńcu tradycyjnie rozpoczął się 4 września, w dniu urodzin Juliusza Słowackiego. Po złożeniu kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki, odwiedzeniu grobu matki Juliusza Słowackiego na Cmentarzu Tunickim oraz mszy w kościele Świętego Stanisława odbyła się inauguracja forum w Muzeum Juliusza Słowackiego.

W uroczystościach wzięli udział: zastępca przewodniczącego Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Taras Kwaczuk, dyrektor Departamentu Kultury Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Switłana Bajtaluk, senator RP, członek Komisji Spraw Unii Europejskiej oraz Komisji Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą Kazimierz Michał Ujazdowski, Konsul Generalna RP w Łucku Anna Nowakowska, konsul Kamil Gronowski, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu w Osnabrücku oraz Uniwersytetu Zachodnioukraińskiego, wolontariusz Fryderyk Zoll oraz Zbigniew Kurowicki, prezes Mazurskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego w latach 1999–2023.

Gości powitali przewodniczący Krzemienieckiej Rejonowej Administracji Wojskowej Witalij Kudłak, mer Krzemieńca Andrij Smahluk wraz ze swoim zastępcą Mykołą Matwijukiem.

Powitalne przemówienia wygłosili: prezes Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorżewski, rektor Krzemienieckiej Obwodowej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. Tarasa Szewczenki Mykoła Kuracz oraz profesor Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Iwana Horbaczewskiego Leonid Krawczuk.

Odczytano także listy od współorganizatorów «Dialogu Dwóch Kultur» w Polsce: Mariusza Olbromskiego z warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich oraz profesora Grzegorza Nowika z Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, a także prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Anny Nasiłowskiej.

Na «Dialog» do Krzemieńca przybyli: prof. Henryk Duda z Lublina, prof. Marek Troszyński oraz dr Urszula Makowska z Warszawy.

Wykłady inauguracyjne wygłosili dyrektor Instytutu Iwana Franki przy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Jewhen Nachlik oraz prof. Henryk Duda z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

W uroczystościach i konferencji naukowej wzięli udział studenci i wykładowcy Krzemienieckiej Akademii, przedstawiciele środowisk artystycznych oraz mieszkańcy miasta.

Oprawę muzyczną wydarzenia zapewniły: Julia Mielnik z Krzemienieckiej Akademii, Iryna Kazymirska z Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego oraz studentka drugiego roku Krzemienieckiej Akademii Sofia Fedoruk.

Fragmenty listów Juliusza Słowackiego przy grobie matki poety na Cmentarzu Tunickim odczytali studenci Tarnopolskiego Uniwersytetu Medycznego: Sofia Kucharchuk i Maksym Hejko.

W drugim dniu «Dialogu Dwóch Kultur» odbyła się wyjazdowa konferencja na Zamku w Dubnie. Jej uczestnicy wzięli także udział w Narodowym Czytaniu, którego lekturą były «Dziady» Adama Mickiewicza.

W drodze powrotnej do Krzemieńca uczestnicy konferencji zwiedzili pałac i park w Białokrynicy oraz wysłuchali wykładu wygłoszonego przez dr. Wołodymyra Sobczuka.

Trzeci dzień «Dialogu Dwóch Kultur» odbył się w pałacu w Wiśniowcu. Poświęcono go tematowi «Wojna jako bodziec do twórczości». Z referatami wystąpili naukowcy, wolontariusze oraz specjaliści w zakresie arteterapii. Następnie dla uczestników wydarzenia zorganizowano zwiedzanie zespołu pałacowego. W tym dniu odwiedzili również Górę Bony w Krzemieńcu.

7 września uczestnicy «Dialogu Dwóch Kultur», na zaproszenie starosty okręgu Dziedziłów Iryny Maksymec, odwiedzili wieś Ubinie w obwodzie lwowskim. 200 lat temu znajdowała się tu posiadłość krewnych Juliusza Słowackiego – wuja Teofila Januszewskiego i jego małżonki Hercylii. Poetę łączyły z nimi bliskie więzy rodzinne.

Sam Juliusz marzył niegdyś o tym, by zamieszkać w Ubiniach i prowadzić tu gospodarstwo wraz z wujkiem. W swoich listach Juliusz bardzo często pisał o Ubiniach, wyobrażając sobie rajską, słoneczną krainę. Jego marzenia nie miały się spełnić, ale po śmierci Juliusza matka przewiozła jego listy i rękopisy z Paryża właśnie do Ubini.

Na miejscowym cmentarzu zachował się rodzinny grobowiec Januszewskich, w którym spoczywa wujostwo Juliusza Słowackiego, jego kuzyn Stanisław oraz inni krewni. Przez długi czas grobowiec pozostawał w stanie zaniedbania, popadając w ruinę, aż do momentu, gdy odnowiła go rodzina Bohdana i Nadii Pańkiwów.

Tegoroczna edycja «Dialogu Dwóch Kultur» odbywa się przy wsparciu finansowym Kancelarii Senatu RP w ramach konkursu «Senat – Polonia 2026» za pośrednictwem Fundacji «Pomoc Polakom na Wschodzie» im. Jana Olszewskiego.

Olena Haśkiewicz,

Dyrektor Muzeum Juliusza Słowackiego

Zdjęcia udostępnione przez autorkę