180 lat temu wybuchło w Polsce powstanie, które znane jest w historii jako powstanie listopadowe.

Wieczorem 29 listopada 1830 roku grupa członków tajnej organizacji na czele z Ludwikiem Nabielakiem i Sewerynem Goszczyńskim opanowała Belweder - rezydencję wielkiego księcia Konstantego, naczelnego wodza armii Królestwa Polskiego i jednocześnie rosyjskiego gubernatora wojskowego Królestwa Polskiego ( a prywatnie brata cara Mikołaja I). Sukces powstańców nie był jednak pełen, ponieważ Konstanty zdołał uciec. W celu stłumienia powstania odbyła się mobilizacja w rosyjskim wojsku. Dowódcą rosyjskich wojsk interwencyjnych był feldmarszałek hrabia Iwan Dybicz-Zabałkański. Po jego śmierci na początku 1831 roku dowództwo przejął hrabia erywański feldmarszałek Iwan Paskiewicz, który po okrutnym stłumieniu polskiego powstania we wrześniu 1831 roku dołączył do swoich licznych tytułów jeszcze jeden – książę warszawski.

Centrum powstania stała się Warszawa. Prawie przez rok trwały walki, których uczestnicy liczyli na wyzwolenie spod władzy Rosji i na przywrócenie wielkości swojej Ojczyzny.

1 września 1931 roku Iwan Paskiewicz przysłał do Warszawy swojego wysłannika żeby rozpocząć rokowania. Powstańcy oddelegowali do rozmów swojego przedstawiciela generała Ignacego Prądzyńskiego. Podczas rozmowy z carskim generałem Danenbergiem Prądzyński nieostrożnie ujawnił, że korpus generała Girolamo Ramorino, czyli jedna trzecia polskich sił, dotrze do Warszawy dopiero za trzy dni. Paskiewicz wykorzystał tę informację i rano 6 września rozpoczął szturm stolicy. Naprzeciw prawie 80-tysięcznej rosyjskiej armii z 390 działami stanęło około 35 tysięcy polskich żołnierzy z 276 armatami. Powstańcy byli skazani na przegraną.

8 września 1931 roku podpisano akt kapitulacji zwierający zgodę, na wypuszczenie polskich wojsk z Warszawy. «Zwycięzcy» otrzymali odznaczenie, na których napisano: «Medal za Wzięcie Szturmem Warszawy w 1831 roku».

Powstanie listopadowe znalazło swoje miejsce w literaturze. Przypomnijmy tu utwory rosyjskiego poety W. Żukowskiego «Staraja piesnia na nowyj ład» i «Russkaja sława». Pojawiły się również utwory mniej znanych autorów. Na przykład napisany w 1832 roku poemat «Warszawa» (albo «Krytyka Królestwa Polskiego»), którego autorem był Wasyl Rostowiecki z Wołynia. Poemat «Warszawa» rozpowszechniany był w postaci rękopisów. Jeden z takich rękopisów, datowany na 24 maja 1833 roku znajduje się w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym. Poemat składa się z 76 strof, każda po 10 wersy. Inne rękopisy, które udało się odnaleźć, są znacznie mniejsze. W poemacie opisano historię Polski od Piastów do kapitulacji Warszawy. Z tego możemy wywnioskować, że Wasyl Rostowiecki był człowiekiem wykształconym, być może należał do duchowieństwa. Czasopismo «Kijewskaja Starina» w czerwcowo-lipcowym numerze z 1887 roku, w przedmowie do pierwszej publikacji tego utworu w rubryce «Małorosyjska satyra polityczna XIX wieku» podaje przypuszczenie, że Rostowiecki był kapłanem pułkowym, który zmarł przed 1840 rokiem (rękopis poematu na podstawie którego powstał publikacja w «Kijewskiej Starinie», znajduje się obecnie w dziale rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego Akademii Nauk Ukrainy; tekst zawiera 32 strofy). Mimo wieloletnich poszukiwań nie udało się potwierdzić tej informacji.

Poemat «Warszawa» został napisany ukraińskim językiem ludowym i prawdopodobnie jest pierwszą w ukraińskiej literaturze reakcją na wydarzenia lat 1830-1831 w polskiej historii.

Natalia PUSZKAR