«Niechaj na wieki będzie krzykiem rozpaczy i przestrogą dla ludzkości to miejsce, w którym hitlerowcy wymordowali około półtora miliona mężczyzn, kobiet i dzieci, głównie Żydów z różnych krajów Europy. Auschwitz-Birkenau 1940-1945» – to słowa wyryte na płycie upamiętniającej ofiary Holocaustu i ludobójstwa.    

27 stycznia minęła 70 rocznica wyzwolenia obozu zagłady Auschwitz. Obóz koncentracyjny powstał na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości. Został wybudowany i zorganizowany przez Niemców jako fabryka śmierci. Nazwy «Auschwitz», «Birkenau» i «Monowitz» są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim, Brzezinka i Monowice, stosowanymi po agresji Niemiec na Polskę w 1939 r. Auschwitz I – pierwszy obóz (tzw. «obóz macierzysty»), głównie pracy przymusowej, pełniący również funkcję centrum zarządzającego dla całego kompleksu; Auschwitz II – Birkenau – początkowo obóz koncentracyjny, potem także miejsce masowej eksterminacji, wyposażone w komory gazowe i krematoria. Auschwitz III – Monowitz – obóz pracy przymusowej w zakładach Buna–Werke koncernu IG Farben.

Plany niemieckie przewidywały eksterminację narodu żydowskiego. Polityka systematycznej zagłady była realizowana przez Niemców na skalę wręcz «przemysłową». Trzy lata ciągłego zabijania.

Nasuwa się pytanie, jak to możliwe, że ludzie ludziom potrafili zgotować taki los? Nie jest możliwe dokładne określenie liczby ofiar. W połowie 1943 roku obóz posiadał 4 komory gazowe oraz krematoria i mógł zabijać 12 tysięcy ludzi dziennie, a latem 1944, krematoria nie nadążały palić ciał, więc część zagazowanych ludzi palono w otwartych dołach. Historycy oceniają, że w sumie skierowano do niego co najmniej 1,1 mln Żydów przywożonych ze wszystkich krajów okupowanej Europy, ponad 140 tys. Polaków, głównie więźniów politycznych, ok. 20 tys. Cyganów z kilku krajów europejskich, ponad 10 tys. sowieckich jeńców wojennych oraz kilkanaście tysięcy więźniów innych narodowości. Większość deportowanych Żydów zginęła w komorach gazowych natychmiast po przywiezieniu.

27 stycznia 1945 r. Armia Czerwona weszła do obozu Auschwitz-Birkenau. Zanim do tego doszło, Niemcy przetransportowali w głąb Rzeszy 58 tysięcy więźniów do obozów pracy i fabryk, spalili część dokumentów i wysadzili komory gazowe i krematoria w Birkenau. Zostawili tylko najsłabszych więźniów – ponad 7 tys. osób, licząc na to, że umrą. Ale nie wszyscy umarli. Ocaleli Ci, którzy przekazali prawdę o najstraszniejszej zbrodni w historii świata i o tym, co działo się za bramą z napisem: «Arbeit macht frei». «To się stało, a więc może znów się zdarzyć… Może się zdarzyć wszędzie» – ostrzega w swojej autobiograficznej książce jeden z byłych więźniów Auschwitz.

Opr. Jadwiga DEMCZUK,
nauczyciel delegowany do pracy dydaktycznej za granicę
przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą