Dziś chcielibyśmy zarekomendować wszystkim czytelnikom książek biografie. Dlaczego warto je czytać?
Przedstawiają świat w wymiarze jednostkowym, a jednocześnie pomagają zrozumieć zawiłości historii, odcienie i szarości dziejów danego kraju, narodu, miasta czy regionu.
Są też opowieścią o każdym z nas, o człowieku, który swój czas między narodzinami i śmiercią wypełnia różnoraką treścią: wojną, walką, miłością i nienawiścią, duchem i materią. W artykule polecamy książki poświęcone Markowi Edelmanowi.
Odznaczony Orderem Orła Białego Marek Edelman jest bohaterem powstałej w 1976 r. książki Hanny Krall «Zdążyć przed Panem Bogiem». Opowiada ona o Edelmanie powstańcu i Edelmanie lekarzu-kardiochirurgu, który mierzy się z Bogiem w czasie powstania w getcie warszawskim i potem w swojej pracy jako kardiolog przedłużając życie swoim ciężko chorym pacjentom. Warto ją polecić każdemu, kto zastanawia się nad tym, jak możliwe było takie ludobójstwo i jak wielki może być człowiek, który wie, że zginie w nierównym boju z hitlerowcami, a jednak walczy o swoją godność w obliczu przeważających sił okupanta.
Sam Marek Edelman także napisał książkę – «Getto walczy». Opisał w niej przebieg powstania z perspektywy uczestnika i jednego z niewielu ocalałych z tego zrywu, do dziś pozostającego w pamięci potomnych. Opisuje w niej, jak widział to tragiczne powstanie zaraz po II wojnie światowej. W roku 2015 ukazało się II wydanie książki ze słownikiem bałuckim – przedstawiającym sławną dzielnicę w Łodzi. Jest w nim też komentarz historyczny Michała Trębacza skierowany do młodych czytelników, dla których tamte wydarzenia wydają się tak odległe, że niemal nierealne.
Dla wszystkich, którzy są zainteresowani szczegółową biografią Marka Edelmana warto polecić książkę Witolda Beresia i Krzysztofa Burnetki «Marek Edelman. Życie. Po prostu». Na jej podstawie powstał film o takim samym tytule. Zwiastun filmu znaleźć można tu.
Marek Edelman i Rudi Assutino napisali wywiad-rzekę «Strażnik: Marek Edelman opowiada», w której bohater naszego artykułu opowiada o Bundzie, holocauście, powstaniu w getcie warszawskim, swojej pracy lekarskiej, trudnym życiu w komunistycznej Polsce, walce w podziemiu antykomunistycznym i w końcu o życiu w wolnej Polsce po 1989 r.
W Centrum Dialogu w Łodzi można do końca 2019 r. oglądać wystawę przygotowaną z okazji obchodzonego w tym mieście roku poświęconego postaci Marka Edelmana. W otwarciu ekspozycji uczestniczyła rodzina Marka Edelmana: syn, córka, wnuk i prawnuczka oraz ambasador Francji Pierre Levy.
Profesor Jan Karski, kurier państwa podziemnego, powiedział o Marku Edelmanie: «Marek Edelman jest najszlachetniejszym z najszlachetniejszych. Jest szlachetny i mądry. A to rzadka kombinacja».
Myśli Marka Edelmana:
«Dziesięć przykazań to jest teoria. Postępuje się w zależności od sytuacji. Robi się dobrze albo źle w najlepszej wierze. (…) Takie moje ogólne przykazanie mogłoby brzmieć: wszystko robić w najlepszej wierze. Jak nie robisz czegoś w najlepszej wierze, to z najlepszych rzeczy mogą wyjść najgorsze. A jak robisz coś w dobrej wierze, to masz spokojne sumienie, nawet jeśli ci nie wyszło».
«W getcie żaden z moich kolegów i znajomych, nikt z mojego otoczenia nie szukał Boga, a wszyscy tylko nienawidzili Hitlera. Co to za Bóg? On nie istnieje, bo gdzie by był? Jeżeli Bóg każe zabijać ludzi, to nie ma Boga. Kto to się oglądał na takie rzeczy? Widziałeś, że jak strzelają, to trzeba uciekać, żeby cię nie trafili. Co to ma z Bogiem wspólnego?»
«Na tym polega to nieszczęście, że człowiek jest zły. (...) Prawda jest taka, że dziesięć przykazań wprowadzono do moralności ludzkiej przymusem».
«Wy nie wiecie, co to jest głód. Jak ktoś nie wie, co to jest głód... Taki głód, że wielki chłop nie ma co zjeść i jak mu dają jeść, to oczywiście, że ma nadzieję. Rozumuje jak logiczny człowiek: że jak dostanie jedzenie, to znaczy, że jest potrzebny, że idzie do pracy, a nie na śmierć, bo jakby miał iść na śmierć, to by mu nie dawali jedzenia. (...) Sam miałem szczęście, że nie czułem głodu».
«Czy to w ogóle można nazwać powstaniem? Chodziło przecież o to, żeby się nie dać zarżnąć, kiedy po nas przyszli. Chodziło tylko o wybór sposobu umierania».
«Dlaczego nikt mnie nie pyta, czy w getcie była miłość? Dlaczego nikogo to nie interesuje? O miłości w getcie ktoś powinien zrobić film. To ona pozwalała trwać».
«Dobry doktor to jest taki, który spojrzy na pacjenta i zobaczy coś takiego, co mu coś przypomina. Więc trzeba mieć zdolność kojarzenia i zdolność obserwacji. Kiedy pracowałem w poradni kardiologicznej na Sterlinga, to tam w zimie było cholernie zimno. Na kaloryferze z tyłu za mną siedziało pięciu, sześciu studentów czy studentek. Ktoś otwierał drzwi. Pacjent. To ja ich pytam: «Co mu jest?». Trzeba było z daleka rozpoznawać chorobę, bo jeden objaw przesądza (...). To jest zdolność kojarzenia, zdolność obserwacji, nie jakiś nadprzyrodzony dar (...). Trzeba umieć obserwować człowieka. Nie! Trzeba chcieć».
«KOR to było to samo co Bund w czasach mojej młodości. Dla mnie to była ciągłość, te same wartości: braterstwo, sprawiedliwość społeczna, nienawiść do dyktatury. Ideały Bundu przejął KOR i następnie przekazał je «Solidarności»:.
«Ludzkość umówiła się, że umieranie z bronią jest piękniejsze niż bez broni. Więc podporządkowaliśmy się tej umowie».
«Odprowadziłem 400 tysięcy ludzi na śmierć... Ci ludzie, którzy poszli do komór gazowych, zachowali się nie mniej bohatersko, niż ci, którzy walczyli z bronią w ręku».
«Nie można własnego szczęścia budować na nieszczęściu innych».
Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: SIĘGNIJ DO SERCA POLSKIEJ MUZYKI ROZRYWKOWEJ
ABC KULTURY POLSKIEJ: «MIŚ» I «PSY», CZYLI «TEN W LUSTRZE TO NIESTETY JA»
ABC KULTURY POLSKIEJ: KULTOWA TRYLOGIA
ABC KULTURY POLSKIEJ: REJS DONIKĄD W OPARACH SOCJALISTYCZNYCH ABSURDÓW
