ABC kultury polskiej: Cesarzowa piękna
Artykuły

Ta niezwykła kobieta urodziła się 25 grudnia 1872 r. w krakowskim Podgórzu. Świat otrzymał w prezencie osobę, która z niczego, bo zaledwie z 12 słoiczków kremu wywiezionego z rodzinnego domu, stworzyła imperium.

Ofiarowała płci pięknej twarz bez zmarszczek i zrelaksowane ciało. Urodę. Zwykła mawiać, że nie ma brzydkich kobiet, są tylko leniwe. Gdyby żyła w dzisiejszych czasach, byłaby niewątpliwie królową mediów społecznościowych. Helena Rubinstein tak naprawdę miała na imię Chaja. Tak nazywano ją w rodzinie i pod tym imieniem miała wyjść za mąż za dużo starszego wdowca.

Aby uniknąć zaaranżowanego przez rodzinę małżeństwa ucieka z domu i już jako Helena melduje się na statku płynącym do Australii. Wypływając na szerokie wody wielkiego i nieznanego świata zapewne w najśmielszych marzeniach nie przypuszczała, że jest tak znakomitą pływaczką. W swoją pierwszą podróż zapakowała do walizki 12 słoiczków kremu dr Jackoba Lykusky’ego.

Jej niezwykle jasna, wręcz porcelanowa cera, dobra reklama, wysoka cena i odrobina legendy sprawiają, że kosmetyk stanie się specyfikiem najbardziej pożądanym przez bogate panie. Receptura, na którą składają się wyciąg z ziół (rosnących, według Cesarzowej tylko w Karpatach), esencja z migdałów, ekstrakt z kory drzewa iglastego, była najpilniej strzeżoną tajemnicą imperium.

W Melbourne otwiera pierwszy salon kosmetyczny, a potem powstają filie w Sydney i na Nowej Zelandii. Dla przedsiębiorczej damy to wszystko za mało. Po Australii do stóp dziewczyny z Podgórza pada Londyn, a potem Paryż. Helena Rubinstein wypowiada wojnę zmarszczkom na całym świecie. Nie osiada na laurach. Jest pracoholiczką, szkoli się u najlepszych dermatologów i dietetyków, promuje zdrowe jedzenie, a jej książka «Dieta dla urody» staje się bestsellerem.

W jej otoczeniu musi panować porządek. Swoje diamenty układa alfabetycznie. Cerę dzieli na: suchą, tłustą, normalną i mieszaną. Jest niestrudzona i genialna. Do każdego rodzaju tworzy odrębną linię kosmetyczną, a maseczka przeciwtrądzikowa robi furorę wśród angielskich dam zakradających się tylnymi drzwiami do salonu kosmetycznego.

Niezwykła Helena ma także dar przekonywania do rzeczy wydawałoby się niemożliwych. Nakłania żonę premiera Wielkiej Brytanii do przetestowania różu do policzków w publicznym miejscu. Promocja ociera się o skandal, ale jej, Cesarzowej piękna, jak nazywał ją Jean Cocteau, uchodzi wszystko. Madame, tak mówi o niej świat, lubi koloryzować i upiększać swój życiorys.

Helena Rubinstein, 1926 r. Public domain

Odejmuje sobie lat, a wzrostu dokłada bardzo wysokimi obcasami. Mierzyła tylko 147 cm. W swoim życiu miała dwóch największych wrogów. Pierwszym było słońce, które pokonuje produkując krem z filtrem. Drugim jest Elizabeth Arden, o której mówi «ta Druga». Obie panie toczą wojnę do końca życia nie tylko na kremy, tusze czy puder. Kiedy Arden podkupuje rywalce menedżera, ta zatrudnia jej byłego męża.

Gdy świat tonie we krwi II wojny światowej Rubinstein wysyła na front transporty z opatrunkami, środkami na oparzenia i kosmetyki do kamuflażu. Wspiera działalność polskiego Czerwonego Krzyża. Nie zapomina przy tym o swoim imperium i nowych specyfikach. Na rynku pojawia się wodoodporny tusz do rzęs i krem ujędrniający. Imperium pracuje pełna parą, a jego właścicielka, jak najlepszy buchalter, prowadzi go wprawną ręką.

Księgowości nauczyła się już w Krakowie, gdzie prowadziła księgi rachunkowe swojego ojca handlującego naftą i jajami. Z ogólnoświatowego kryzysu wychodzi bogatsza o 6 milionów dolarów. Otaczając się luksusem, jest jednocześnie chorobliwie oszczędna. Sekretarkę wysyła po przecenione pończochy, a pracownikom organizuje szkolenia z oszczędzania energii.

Na ścianach jej apartamentu wiszą obrazy Renoira, Picassa, Chagalla. Salwador Dali projektuje dla niej znak firmowy HR. Maluje także słynny portret Heleny, na którym jest przykuta do skały sznurem szmaragdów. W wieku 66 lat poślubia młodszego od siebie o 23 lata księcia z Gruzji. Po jego śmierci rzuca się w wir pracy. Oddaje się jej bez reszty odnajdując w tym całkowity sens swojego życia.

Portret Heleny Rubinstein autorstwa Salvadora Daliego, 1943 r. Public domain

W wieku 95 lat dostaje wylewu w biurze i dzień później, 1 kwietnia 1965 r., umiera jako najbogatsza kobieta świata z majątkiem wartym przeszło 100 mln dolarów.

Gabriela Woźniak-Kowalik,
nauczycielka skierowana do Łucka przez ORPEG

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Maj, gitary i «Hej Joe»
Artykuły
Miasta rozpoznajemy dzięki ciekawym zabytkom. Jednak Wrocław ma swoją dodatkową wizytówkę: majowe gitarowe granie, które od ponad dwóch dekad przyciąga tysiące muzyków z Polski i świata.
22 maja 2026
ABC kultury polskiej: Sergiusz Piasecki – pisarz, przemytnik i szpieg
Artykuły
Gdybyśmy chcieli poszukać postaci, której życiorys mógłby konkurować z najlepszymi amerykańskimi filmami sensacyjnymi, to Sergiusz Piasecki byłby świetnym wyborem.
08 maja 2026
ABC kultury polskiej: Jan Brzechwa nie tylko dla dzieci
Artykuły
Jan Brzechwa to postać, która udowadnia, że można być jednocześnie poważnym prawnikiem i niepoważnym mistrzem pióra. Mistrzem tak poważnie niepoważnym, że do dziś dzieci w całej Polsce uczą się jego wierszy szybciej niż tabliczki mnożenia, a dorośli recytują je z podejrzanym błyskiem nostalgii w oku.
20 kwietnia 2026
ABC kultury polskiej: Helena Modrzejewska – Polka, która podbiła Amerykę
Artykuły
Przyszła na świat 12 października 1840 r. w Krakowie. Jako aktorka odniosła sukces, o jakim marzy każdy stający na scenie teatru i przed okiem kamery filmowej – zdobyła Amerykę, jednak nigdy nie zapomniała o swojej Ojczyźnie, do której regularnie wracała przez całe życie.
08 kwietnia 2026
ABC kultury polskiej: Ewa Rossano – harmonia brązu i szkła
Artykuły
Ewa Rossano należy do niezwykle interesujących głosów współczesnej sztuki. Jej liczne rzeźby są opowieścią o sile i kruchości człowieka, trwaniu i przemijaniu. Część jej prac to brąz – symbol wielkiego ciężaru i brzemię dramatycznej historii człowieka, a druga część to szkło – światło i blask wspaniałych jego osiągnięć. Artystka maluje także obrazy oraz robi etiudy filmowe.
13 marca 2026
ABC kultury polskiej: Ludzie gór. Wanda Rutkiewicz i Jerzy Kukuczka
Artykuły
Ludzie gór nie należą wyłącznie do geografii. Do mniejszych i większych wzniesień, które przeciętnego człowieka przyprawiają o zawrót głowy. Przynależą do pewnego sposobu myślenia, do wewnętrznego krajobrazu, w którym granice wyznacza nie mapa, lecz odwaga i strach, upór i zwątpienie, a także samotność.
06 lutego 2026
ABC kultury polskiej: «Wratislavia Cantans» – Wrocław śpiewa od 60 lat!
Artykuły
Festiwal, który powstał w 1966 r., pokazuje nam przez lata, że muzyka jest sztuką spotkania ze sobą tych, którzy grają i śpiewają z tymi, którzy słuchają we wspólnej, przyjaznej i interesującej przestrzeni.
22 stycznia 2026
ABC kultury polskiej: Na świątecznym stole
Artykuły
Historia, tradycja i kultura każdego narodu to także kuchnia i potrawy podawane na świąteczny stół. W Polsce tę prawdę widać szczególnie wyraźnie podczas Wigilii, kiedy to na białym obrusie pojawiają się dania, które, choć nieraz przechodzą subtelne modernizacje lub ulegają dziwnym i nie zawsze przemyślanym przemianom, w swej istocie pozostają nośnikiem pamięci o dawnych czasach, wierzeniach, a nawet o sposobie myślenia naszych przodków.
23 grudnia 2025
ABC kultury polskiej: «Halo, halo, Polskie Radio Warszawa!»
Artykuły
Kto by pomyślał, że Polskie Radio jest z nami już sto lat. Wyobrażam sobie życie bez telewizji, ale bez radia już nie. Towarzyszyło mi zawsze. Należę do tej grupy, która szczególnie była związana z Programem 3 Polskiego Radia, z programem satyrycznym «60 minut na godzinę» emitowanym w latach 1974 – 1981 i z «Listą Przebojów Programu 3» Marka Niedźwieckiego nadawaną od 1982 r. do 2020 r.
12 grudnia 2025