ABC kultury polskiej: «Szalone nożyczki», czyli widzowie jako świadkowie
Artykuły

Prapremiera tej sztuki w Polsce odbyła się 27 marca 1999 r. w Teatrze Nowym w Łodzi. Do dzisiaj jest grana z powodzeniem, bawi widzów i rozśmiesza do łez. Jej zakończenie za każdym razem jest zagadką dla aktorów i widzów. Aktorzy muszą reagować na zeznania i pytania świadków – widzów, stosownie do tego reagować i prowadzić drugą część spektaklu zgodnie z tym, co powiedzą siedzący na widowni.

Kiedy 25 lat temu w Teatrze Nowym w Łodzi odbyła się prapremiera komedii «Szalone nożyczki» Paula Pörtnera, nikt pewnie nie przypuszczał, że tytuł ten będzie wystawiany przez tak długi czas w wielu teatrach Polski.

Akcja tej świetnej, niezwykłej komedii kryminalnej odbywa się w salonie fryzjerskim Antoniego Grzebińskiego, który dzierżawi ten lokal od właścicielki – słynnej pianistki Ewy Czerny. Wspólnie z Tonim pracuje Barbara Markowska, która przyjaźni się z Czerny. Do salonu tego dnia przychodzą jeszcze żona posła, kleptomanka pani Dąbek, a także Edward Wurzel, handlarz antykami, uwikłany w romans z Barbarą oraz interesy sprzedaży i kupna ze słynną pianistką.

W tym dniu Ewa Czerny zostaje zamordowana i tak się składa, że każdy z salonu fryzjerskiego ma motyw, aby ją zabić. Inspektor Dominik Kowalewski i jego młody początkujący aspirant Michał Tomasiak przeprowadzają śledztwo, w którym biorą udział widzowie jako świadkowie. To pytania widzów, zgłoszone uwagi, «zeznania» i zastrzeżenia kierują pracą inspektora. Potem zostaje wydany wyrok i następuje zaciśnięcie kajdanków na przegubach sprawcy.

W przedstawieniu w Lesznie, zgodnie z głosowaniem widzów – świadków, sprawczynią zbrodni została Barbara Markowska. Powodem popełnienia przez nią zbrodni była zmiana treści testamentu słynnej pianistki, który pozbawiał ją prawa dziedziczenia wielkiego majątku.

Przedstawienie to można oglądać ze spokojem kilka razy, bawiąc się dobrze pytaniami, grą aktorów, nawiązywaniem przez nich do miejsca, w którym jest grany spektakl i do współczesnych wydarzeń obyczajowych i politycznych.

Widz rekordzista był aż na szesnastu przedstawieniach «Szalonych nożyczek». Normą jest odwiedzenie teatru dwa razy, aby zobaczyć, jak zmieni się sytuacja, gdy będą grali inni aktorzy, jak będzie prowadzone śledztwo i jaki zapadnie ostateczny wyrok, czyli na czyich dłoniach inspektor zatrzaśnie kajdanki.

Sztukę z angielskiego na język polski przełożyła Elżbieta Woźniak, muzykę opracował Dariusz Łapkowski. Trzeba też przypomnieć, że światowa prapremiera sztuki odbyła się w 1978 r. w Nowym Jorku. Jest ona wpisana także do Księgi Guinnessa jako spektakl najdłużej grany na scenie, a który nie jest musicalem. Przedstawienie obejrzało około 14 mln widzów na świecie. «Boston Globe», największy dziennik Bostonu i regionu Nowej Anglii w USA, uznawał je siedem razy najlepszą sztuką roku.

W Lesznie w spektaklu wyreżyserowanym przez Rafała Szumskiego zagrali Magdalena Margulewicz, Karina Seweryn, Adam Adamonis, Michał Piróg, Patryk Cebulski i Łukasz Płoszajski. Kostiumy zaprojektowali Michał Piróg i Joanna Ciesielska. W trakcie przedstawienia widać także było, że aktorzy dobrze bawią się grając tę sztukę, cieszą się, że mogą improwizować, odpowiadać na niespodziewane pytania widzów i grać dalej zgodnie z zeznaniami świadków siedzących na widowni.

Obecnie tę farsę kryminalną można obejrzeć w wielu miastach Polski, między innymi w Teatrze Bagatela w Krakowie i na rożnych scenach w Warszawie, Rzeszowie, Płocku, Szczecinie, Koszalinie, Jeleniej Górze. Gdziekolwiek mieszkasz, tam szalone nożyczki mogą cię dosięgnąć swoimi ostrzami.

 Tekst i zdjęcia: Wiesław Pisarski,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG 

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Maj, gitary i «Hej Joe»
Artykuły
Miasta rozpoznajemy dzięki ciekawym zabytkom. Jednak Wrocław ma swoją dodatkową wizytówkę: majowe gitarowe granie, które od ponad dwóch dekad przyciąga tysiące muzyków z Polski i świata.
22 maja 2026
ABC kultury polskiej: Sergiusz Piasecki – pisarz, przemytnik i szpieg
Artykuły
Gdybyśmy chcieli poszukać postaci, której życiorys mógłby konkurować z najlepszymi amerykańskimi filmami sensacyjnymi, to Sergiusz Piasecki byłby świetnym wyborem.
08 maja 2026
ABC kultury polskiej: Jan Brzechwa nie tylko dla dzieci
Artykuły
Jan Brzechwa to postać, która udowadnia, że można być jednocześnie poważnym prawnikiem i niepoważnym mistrzem pióra. Mistrzem tak poważnie niepoważnym, że do dziś dzieci w całej Polsce uczą się jego wierszy szybciej niż tabliczki mnożenia, a dorośli recytują je z podejrzanym błyskiem nostalgii w oku.
20 kwietnia 2026
ABC kultury polskiej: Helena Modrzejewska – Polka, która podbiła Amerykę
Artykuły
Przyszła na świat 12 października 1840 r. w Krakowie. Jako aktorka odniosła sukces, o jakim marzy każdy stający na scenie teatru i przed okiem kamery filmowej – zdobyła Amerykę, jednak nigdy nie zapomniała o swojej Ojczyźnie, do której regularnie wracała przez całe życie.
08 kwietnia 2026
ABC kultury polskiej: Ewa Rossano – harmonia brązu i szkła
Artykuły
Ewa Rossano należy do niezwykle interesujących głosów współczesnej sztuki. Jej liczne rzeźby są opowieścią o sile i kruchości człowieka, trwaniu i przemijaniu. Część jej prac to brąz – symbol wielkiego ciężaru i brzemię dramatycznej historii człowieka, a druga część to szkło – światło i blask wspaniałych jego osiągnięć. Artystka maluje także obrazy oraz robi etiudy filmowe.
13 marca 2026
ABC kultury polskiej: Ludzie gór. Wanda Rutkiewicz i Jerzy Kukuczka
Artykuły
Ludzie gór nie należą wyłącznie do geografii. Do mniejszych i większych wzniesień, które przeciętnego człowieka przyprawiają o zawrót głowy. Przynależą do pewnego sposobu myślenia, do wewnętrznego krajobrazu, w którym granice wyznacza nie mapa, lecz odwaga i strach, upór i zwątpienie, a także samotność.
06 lutego 2026
ABC kultury polskiej: «Wratislavia Cantans» – Wrocław śpiewa od 60 lat!
Artykuły
Festiwal, który powstał w 1966 r., pokazuje nam przez lata, że muzyka jest sztuką spotkania ze sobą tych, którzy grają i śpiewają z tymi, którzy słuchają we wspólnej, przyjaznej i interesującej przestrzeni.
22 stycznia 2026
ABC kultury polskiej: Na świątecznym stole
Artykuły
Historia, tradycja i kultura każdego narodu to także kuchnia i potrawy podawane na świąteczny stół. W Polsce tę prawdę widać szczególnie wyraźnie podczas Wigilii, kiedy to na białym obrusie pojawiają się dania, które, choć nieraz przechodzą subtelne modernizacje lub ulegają dziwnym i nie zawsze przemyślanym przemianom, w swej istocie pozostają nośnikiem pamięci o dawnych czasach, wierzeniach, a nawet o sposobie myślenia naszych przodków.
23 grudnia 2025
ABC kultury polskiej: «Halo, halo, Polskie Radio Warszawa!»
Artykuły
Kto by pomyślał, że Polskie Radio jest z nami już sto lat. Wyobrażam sobie życie bez telewizji, ale bez radia już nie. Towarzyszyło mi zawsze. Należę do tej grupy, która szczególnie była związana z Programem 3 Polskiego Radia, z programem satyrycznym «60 minut na godzinę» emitowanym w latach 1974 – 1981 i z «Listą Przebojów Programu 3» Marka Niedźwieckiego nadawaną od 1982 r. do 2020 r.
12 grudnia 2025