Architektoniczne pejzaże miejskie, czyli tzw. weduty, stworzone przez Napoleona Ordę w latach 1862–1876, są przechowywane w teczce «Wołyń» w Muzeum Narodowym w Krakowie. Znajdują w niej oryginały rysunków, a nie ich kopie (litografie). Większość prac została wykonana ołówkiem, czasem w połączeniu z sepią czy akwarelą.
Dzieła, które znajdują się w teczce «Wołyń», Napoleon Orda tworzył prawie w 75 miejscowościach na Wołyniu. Oprócz napisów, pod obrazami są podane ciekawe informacje o historii kraju, czasem też dokładna data zakończenia dzieła.
Rysunki Ordy można podzielić na dwa rodzaje. Pierwszy to swoisty portret zabytku, czyli fasada i wygląd z jednej strony. Budynek zazwyczaj jest ukazany w głębi obrazu, a na pierwszym planie nie ma nic, co by go zasłaniało. Drugi rodzaj wedut Napoleona Ordy to panorama zawierająca szczegóły oraz pokazująca zabytek lub jego fragment w naturalnym otoczeniu. Pierwszy plan zawiera wiele szczegółów, ale bez wymyślonych obiektów czy postaci. Najczęściej z przodu widzimy most, młyn, budynki urzędowe. Niekiedy te rodzaje krajobrazów, szczególnie jeśli chodzi o rysowanie słynnych zespołów pałacowych nad jeziorem czy rzeką, występują równolegle.
Właśnie od pałaców Kijowszczyzny, jak opowiada pierwszy bibliograf Napoleona Ordy, znawczyni sztuki Maria Kaczanowska, zaczęły się prace nad serią pejzaży historycznych. Napoleon Orda wybierał dla rysowania nie tylko pałace, lecz też ruiny kościelne, klasztory, fabrykę sukna czy papierniczą.
W tym celu artysta wyodrębniał dwa-trzy zabytki, a na Wołyniu najwięcej zobrazował ich w Łucku i Sławucie.
W teczce «Wołyń» jest sześć rysunków przedstawiających ruiny kościołów i klasztorów. Na pierwszym z nich znajduje się fasada Katedry Św. Piotra i Pawła w Łucku z dzwonnicą obok. Dzieło zostało wykonane techniką mieszaną: ołówkiem i sepią. Pod nim widnieje napis: «Łuck. Kościół katedralny pojezuicki, widok ogólny fasady». Na drugim, katedra jest namalowana za pomocą ołówka. Jedna z prac to kościół pobernardyński. Jego ogólny wygląd ukazano ze strony starego kanału Styru-Głuszca. Ołówkiem i akwarelą wykonano wspaniałą panoramę ruin kościoła i klasztoru Dominikanów. Napis na odwrotnej stronie rysunku potwierdza jego zawartość. Istnieje również rysunek z napisem o próbie koronacji Witolda na zjeździe monarchów. Seria rysunków, poświęconych łuckim kościołom kończy się ruinami kościoła i klasztoru Karmelitów. Kościół jest trzynawowy. Obok znajduje się piętrowy budynek klasztoru. To dzieło, podobnie jak fasada katedry, wykonane jest ołówkiem i techniką sepia.
Kolejnym rysunkiem przedstawiających łuckie zabytki, jest panorama zamku wraz z kościołem Brygidek i katedrą ze strony «Świętej Góry». Na pierwszym planie znajduje się kapliczka o czterech poziomach z figurą cierpiącego Zbawiciela. Rysunek jest wykonany ołówkiem i akwarelą. Napis wylicza niektórych uczestników zjazdu monarchów. Na odwrocie rysunku napisano: «Wołyń, Łuck – z rytu XVII w. Najprawdopodobniej, jest to kopia akwareli Kazimierza Wojniakowskiego. Z tego miejsca kapliczkę i zamek ukazywało wielu artystów, w tym B. Czacka.
Pierwszy tom katalogu wedut, czyli pejzaży architektonicznych, zgromadzonych w Muzeum Narodowym w Krakowie, jest poświęcony rysunkom Napoleona Ordy. Tom zawiera kilka teczek z rysunkami, prezentującymi różne okolice nie tylko Ukrainy, lecz też Litwy i innych krajów. Tom został wydany w Warszawie w 1975 r. Jeden z tomów z oryginalnymi rysunkami Ordy znajduje się w Łucku w prywatnej kolekcji.
Waldemar PIASECKI
