Na Rówieńszczyźnie trwają przygotowania do druku monografii pt. «Pietas et Litterae». Spuścizna kulturowo-oświatowa zakonu Pijarów na Wołyniu (koniec XVII – pierwsze trzydziestolecie XIX w.)».
Autorami pozycji są: Rusłana Szeretiuk, doktor nauk historycznych i kierownik Katedry Sztuk Pięknych i Dekoracyjnych Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego w Równem, oraz Nadia Stokołos, doktor nauk historycznych i kierownik Katedry Religioznawstwa i Teologii Uniwersytetu Narodowego «Akademia Ostrogska».
Ten zapoczątkowany na Rówieńszczyźnie projekt naukowy jest świadectwem odkrywania na nowo znaczenia i roli wkładu Kościoła Rzymskokatolickiego, a zwłaszcza poprzez działalność poszczególnych przedstawicieli wspólnot zakonnych, w rozwój duchowny Ukrainy w okresie od końca XVII w., do pierwszego trzydziestolecia XIX w. Przewiduje on przeprowadzenie szeregu badań poświęconych przedstawieniu działalności kulturowo-oświatowej zakonów rzymskokatolickich na terenach Wołynia.
Ponieważ w roku 2017 zakon Pijarów (nazwa pełna brzmi: Zakon Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych) będzie obchodził jubileusz 420-lecia, badaczki postanowiły rozpocząć swe prace właśnie od niego. W ramach realizacji tej inicjatywy został już opublikowany szereg artykułów. W styczniu b.r. Rusłana Szeretiuk została laureatką programu stypendialnego Muzeum Historii Polski w Warszawie, dzięki czemu będzie ona miała możliwość korzystania z dokumentów znajdujących się w archiwach i bibliotekach Polski.
Cechą charakterystyczną działalności zakonu Pijarów jest jego główny charyzmat polegający na wychowaniu dzieci i młodzieży. Oprócz trzech podstawowych ślubów, które składają zakonnicy katoliccy (czystości, ubóstwa i posłuszeństwa), Pijarzy składają również czwarty – szczególnej troski o wychowanie dzieci i młodzieży. Warto zwrócić uwagę, że w założonej w Rzymie w listopadzie 1597 r. przez św. Józefa Kalasancjusza (założyciela Pijarów) pierwszej szkole publicznej nie pobierano opłat. Wszystkie bez wyjątku dzieci mogły z niej korzystać, bez względu na wyznanie, warstwę społeczną czy kolor skóry.
Na ziemiach wołyńskich działały trzy ośrodki prowadzone przez zakon Pijarów: w Dąbrowicy, Lubieszowie i Międzyrzeczu Koreckim. Szkoły te zasłynęły w całym kraju jako wzorcowe placówki edukacyjne. Ich wizytówką był wysoki poziom naukowo-dydaktyczny wykładowców oraz należyte zaplecze materialne. Kierownikami kolegiów pijarskich były zazwyczaj osobistości nieprzeciętne, których wkład w rozwój oświaty i kultury Wołynia okazał się niewymierny. Metodyka działalności dydaktyczno-wychowawczej w szkołach pijarskich na Wołyniu korzystała z najbardziej aktualnego dorobku ówczesnej europejskiej oświaty i nauki.
Fragment z przygotowywanej pozycji książkowej
Cennym osiągnięciem działalności kulturowo-oświatowej zakonu Pijarów na terenach Wołynia było to, że właśnie przy ich ośrodkach zakładane były pierwsze w regionie ogrody botaniczne, słynące różnorodnością swoich okazów. Należy podkreślić, że najstarszy ogród botaniczny na Ukrainie założony został w roku 1730 akurat przy kolegium Pijarów w Lubieszowie, a związane to było z koniecznością realizowania przez ośrodek programu edukacyjnego zawierającego przedmioty z dziedziny przyrodniczej, m.in. ogrodnictwo. A zatem posiadanie przez szkołę środka dydaktycznego w postaci ogrodu botanicznego bardzo sprzyjało utrzymaniu wysokiego poziomu przedmiotów przyrodniczych.
Jedną z najlepszych placówek edukacyjnych na Wołyniu w okresie od końca XVII w. – pierwszego trzydziestolecia XIX w. było także kolegium pijarskie w Dąbrowicy. Dzięki fundatorom spośród szlachty lokalnej posiadało ono dobre zaplecze materialne, co z kolei było siłą napędową dla jego rozwoju. W efekcie założono tam ogród botaniczny wraz ze szklarniami i kwiaciarniami, a także park, którego pojedyncze wiekowe drzewa zachowały się do dnia dzisiejszego. Zbiory botaniczne kolegium były wyjątkowe – liczyły 172 gatunki roślin pochodzących z różnych zakątków świata.
Urokliwy ogród botaniczny posiadało także kolegium pijarskie w Międzyrzeczu Koreckim. Lata nauki w tej szkole wywarły doniosły wpływ na życie i późniejszą działalność jednego z jej absolwentów – Wacława Borejki (1764–1854). Oprócz tego, że we własnych włościach – Samostrzałach – założył on ogród botaniczny i park, Borejko sprzyjał także powstaniu ogrodów w Wysocku, Wołodarce, Motowidłówce oraz Sułtanówce. Są wszelkie podstawy, by stwierdzić, że ogród botaniczny w Samostrzałach przypadł do serca pochodzącemu z tej wsi przyszłemu ukraińskiemu botanikowi, który zyskał światową sławę, Włodzimierzowi Hipolitowiczowi Lipskiemu (1863-1937) – przewodniczącemu Akademii Nauk Ukrainy w latach 1922–1928.
Reasumując, należy powiedzieć, że pierwsze ogrody botaniczne na Wołyniu powstały pod koniec XVII w. właśnie przy kolegiach pijarskich. Nieoceniony pozostaje wkład tych ośrodków w powstanie i pielęgnowanie sztuki ogrodniczo-parkowej nie tylko na terenach Wołynia, lecz daleko poza ich obrębem. Był to jeden z najbardziej istotnych wkładów rzymskokatolickiego zakonu Pijarów w krajobraz kulturowy ówczesnego Wołynia.
MW
CZYTAJ TAKŻE:
«KRESOWA ATLANTYDA»: PODRÓŻ NA WOŁYŃ
