Kontynuując cykl artykułów o działaczach polskiej antysowieckiej organizacji konspiracyjnej Związek Walki Zbrojnej – 1, proponujemy uwadze Czytelników «Monitora Wołyńskiego» szkic biograficzny o Mieczysławie Kulikowskim.

Mieczysław Kulikowski urodził się 2 sierpnia 1919 r. we wsi Julianówka (obecnie obwód żytomierski). Jego ojciec, Romuald Kulikowski (ur. w 1891 r.), w okresie międzywojennym pracował jako telegrafista na stacji kolejowej w Równem, a po ustanowieniu władzy sowieckiej był stróżem w fabryce asfaltu. W posiadaniu Romualda Kulikowskiego był jeden hektar ziemi i dom mieszkalny. Matka Mieczysława, Stanisława Kulikowska c. Wojciecha, zajmowała się wychowaniem dzieci. Mieczysław miał młodszego brata Juliana (ur. w 1921 r., w aktach archiwalnych występuje on jako uczeń) i siostrę Jadwigę (ur. w 1925 r.), uczennicę. Wiadomo, że Mieczysław skończył siedem klas szkoły powszechnej, a następnie Szkołę Handlową w Równem. Przez trzy lata uczył się w Szkole Morskiej w Gdyni. W czasie nauki zwiedził różne porty we Francji, Anglii, Włoszech i innych państwach.

W 1940 r. rodzina Kulikowskich mieszkała w Równem przy ul. Orzeszkowej 16. Po 17 września 1939 r. Mieczysław pracował jako pomocnik mechanika w państwowym młynie położonym przy ulicy Fabrycznej w Równem.

Do polskiego podziemia zwerbował go Tadeusz Markiewicz, z którym wcześniej uczył się w Szkole Handlowej. Tadeusz od jesieni 1939 r. studiował na jednej ze lwowskich uczelni. Po przyjeździe na ferie do Równego w grudniu 1939 r. Tadeusz Markiewicz spotkał w kościele Mieczysława Kulikowskiego. W trakcie rozmowy chłopcy poruszyli temat przyszłości państwa polskiego. Tadeusz powiedział, że we Lwowie założono organizację podziemną, która będzie walczyła o odzyskanie przez Polskę niepodległości. Mieczysław jednak miał wątpliwości co do skuteczności tej organizacji, argumentując je tym, że nawet mając w posiadaniu wojsko, Polsce nie udało się wygrać we wrześniu 1939 r. Na to Tadeusz odpowiedział, że ośrodki konspiracji zostaną założone w każdym mieście. W każdym z nich mają znaleźć się polscy oficerowie. Tadeusz Markiewicz poprosił także Mieczysława o to, aby zaprowadził on do pułkownika Janickiego jego lub inną osobę, która przyjedzie do Równego z lwowskiego centrum.

W drugiej połowie stycznia 1940 r. do mieszkania Mieczysława Kulikowskiego przybył mężczyzna ze Lwowa – miał bliznę na twarzy i posługiwał się pseudonimem Wit. Jak wcześniej zostało umówione, Mieczysław zaprowadził Wita do pułkownika Józefa Janickiego i zostawił go tam. Nigdy później z nim się nie spotkał. Z Janickim Mieczysław widział się jeszcze raz 24 marca 1940 r., w czasie wyborów do Rady Najwyższej.

To wszystko, co o działalności ZWZ wiedział Mieczysław Kulikowski. Nie znał także ani braci Jaźwińskich, ani innych działaczy podziemia.

Do więzienia w Równem trafił 12 kwietnia 1940 r., gdy został aresztowany przez Wydział 3 Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego NKWD w Obwodzie Rówieńskim.
Podczas aresztowania funkcjonariusze NKWD skonfiskowali Mieczysławowi Kulikowskiemu złoty zegarek, dwie złote monety i jedną srebrną o wartości 15 rubli 60 kopiejek z czasów carskich, srebrne (73 złotych z czasów polskich) i niklowe (13 złotych 90 groszy) monety oraz polskie banknoty papierowe (2 767 złotych). Wszystko zostało przekazane do Wydziału Finansowego NKWD w Obwodzie Rówieńskim.

Na przesłuchaniach i konfrontacjach, z których jedna odbyła się 24 września 1940 r., ujawniono, że Mieczysław Kulikowski jeszcze przed założeniem ZWZ dołączył do grupy konspiracyjnej, powstałej z inicjatywy jednego z poruczników Wojska Polskiego (jego imię nie jest nam znane). Należy podkreślić, że podobnych grup powstawało wówczas wiele. Prowadziły one osobne działania i były mało skuteczne. W trakcie wspomnianej konfrontacji Mieczysław oznajmił: «Rzeczywiście od listopada 1939 r. jestem członkiem antysowieckiej polskiej organizacji powstańczej, do której mnie zwerbował mieszkaniec Równego, mój kolega Antoni Gomułka». Antoni Gomułka dał Mieczysławowi zadanie znalezienia broni. W czasie podróży do Baranowicz, Mieczysław Kulikowski powiedział swojej znajomej, Annie Stachowskiej, pracownicy tamtejszego Urzędu Pocztowego, że jest członkiem organizacji podziemnej i chce zdobyć broń. Ona z kolei obiecała mu w tym pomóc. Polecenie Gomułki nie zostało jednak wykonane przez Mieczysława, a sam Gomułka wkrótce razem z rodziną przeniósł się do Generalnego Gubernatorstwa.

Wyrokiem Rówieńskiego Sądu Obwodowego, wydanym w trakcie wyjazdowego posiedzenia 22–23 listopada w Dubnie oraz dodatkowego posiedzenia w dniach 17–18 stycznia 1941 r., Mieczysław Kulikowski został skazany z art. 54-2, 54-11 КК USRR na sześć lat pozbawienia wolności w obozach pracy z pozbawieniem praw obywatelskich na pięć lat i konfiskatę mienia na rzecz państwa.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 30 grudnia 1993 r., wobec Mieczysława Kulikowskiego zastosowano art. 1 Ustawy USRR «O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie» z dnia 17 kwietnia 1991 r.

18 października 1941 r. na podstawie dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 12 sierpnia 1941 r. Mieczysław Kulikowski został wypuszczony z łagru. W niewoli sowieckiej przebywał 1 rok, 6 miesięcy i 6 dni. Dalszy los bohatera tej publikacji nie jest nam znany.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Tetiana Samsoniuk jest głównym specjalistą Działu Udostępniania Informacji z Dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego. Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane według akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.