Biblioteka redakcyjna «Monitora Wołyńskiego» wzbogaciła się o V i VIII tom «Kresowej Atlantydy». Dostaliśmy te książki w prezencie z Polski od naszego wielkiego przyjaciela, łucczanina Zenona Paszkowskiego.
«Kresowa Atlantyda. Historia i mitologia miast kresowych» – to jedna z części wielotomowej serii, opracowywanej przez polskiego historyka prof. Stanisława Slawomira Nicieję.
W tomie VIII autor kontynuuje literacką wyprawę do miasteczek kresowych, rozpoczętą w poprzednich tomach swojego dzieła i zabiera czytelnika w podróż na Wołyń: do Łucka, Kiwerec, Przebraża, Kołek, Hołobów, Trochenbrodu-Zofiówka i Wygadanki.
Książka jest bogato ilustrowana zdjęciami, które autor posiada w swoich zbiorach lub które przesłali mu członkowie rodzin byłych mieszkańców Kresów Wschodnich. Nie sposób też nie zwrócić uwagi na indeks zawierający ok. 900 nazwisk.
Szczególnie dużo miejsca historyk poświęca Łuckowi, przedstawiając czytelnikowi dzieje miasta poprzez historie jego byłych mieszkańców. Z książki dowiemy się o przedstawicielach rodu Felińskich, Podgórskich, Klisowskich (Mieczysław Klisowski, pracownik Banku Rolnego w Łucku, był współwięźniem Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i jednym z bohaterów jego książki «Inny świat»), Lasockich (Józef Lasocki – nauczyciel śpiewu i muzyki, animator życia muzycznego w Łucku, założyciel orkiestry symfonicznej), a także o Peretiatkowiczach i innych. Autor przedstawia naszej uwadze losy prezydentów Łucka, publikując nie tylko wspomnienia o nich, lecz również pochodzące z różnych źródeł zdjęcia. Możemy na nich zobaczyć Jana Suszyńskiego (zdjęcia pochodzą ze zbiorów Romana Suszyńskiego – wnuka prezydenta, operatora filmowego, który wspólnie z Jerzym Hoffmanem realizował film «Ogniem i mieczem»), Edmunda Martynowicza, Karola Waligórskiego, Bolesława Zielińskiego (zdjęcia udostępnione przez Tadeusza Marcinkowskiego z Zielonej Góry, syna sekretarza Sądu Okręgowego w Łucku, autora książki «Skarby pamięci: na Wołyniu»), Stanisława Czarkowskiego, Mieczysława Gałusińskiego.
W opowieści o działalności Henryka Józewskiego znaleźliśmy szczególnie ciekawe dla naszej redakcji informacje. W rubryce «Ocaleni od zapomnienia», w kwietniu 2016 r. historyk z Równego dr Tetiana Samsoniuk opisała losy Antoniego Hermaszewskiego, działacza Związku Walki Zbrojnej na Rówieńszczyźnie, aresztowanego przez NKWD. Tekst powstał w oparciu o akta sowieckich organów represyjnych, w których nie wspomniano nic o przedwojennej działalności Antoniego Hermaszewskiego, a był przecież dziennikarzem, publicystą i bliskim współpracownikiem wojewody Henryka Józewskiego. Właśnie o tym przypomina czytelnikom Stanisław Nicieja. Wspólnie z Antonim Hermaszewskim dwujęzyczne pismo «Młoda wieś – Молоде село» redagował Zygmunt Rumel, o którym również kilkakrotnie wspominaliśmy w rubryce «Ocaleni od zapomnienia», a jego bratu Bronisławowi Rumlowi w ramach rubryki poświęcono osobny szkic.
Prof. Nicieja przywraca naszej pamięci «mistrza dobrego smaku», właściciela cukierni w Łucku Cezarego Rozaliniego i właściciela apteki Łazarza Dala, nauczycieli Jana i Franciszkę Gottmanów oraz Aleksandra Jaworczaka, lekarza, działacza społecznego, autora monografii «Łuck na Wołyniu» Adama Wojnicza. Czytamy tu o urzędnikach, leśnikach, działaczach teatru, duchowieństwie, a nawet o wołyńskich Romach. Poświęcając więcej uwagi bardziej słynnym postaciom łuckich dziejów, Stanisław Nicieja ułożył również listę innych znanych łucczan, podając lata życia i krótko opisując ich losy.
W rozdziale poświęconym Kiwercom, Hołobom i okolicom przeczytamy o nauczycielach Janinie i Edwardzie Sikorskich, Lechu Szajdaku, rodzinie Gabrieli Zapolskiej i samej pisarce, polskim publicyście Zbigniewie Załuskim, losach rodziny Malinowskich. Pisząc o Polakach z Kiwerec (i nie tylko z tej miejscowości) autor niejednokrotnie pokazuje, jak przypadek decydował o losach ludzi.
Prof. Nicieja przytacza również opowieść o startej z powierzchni ziemi Wygadance – kolonii polskich osadników. W rozdziale «Trochenbród-Zofiówka, zaorany sztetl» opisuje niezwykłe losy tego nieistniejącego już żydowskiego miasta na Wołyniu. Tragedię mieszkańców wspomnianych wyżej miejscowości oraz Hołobów, Rożyszcz, Przebraża, Kołek, o których autor także pisze w VIII tomie, ukazuje cytowany przez Stanisława Nicieję wiersz «Rożyszcze bez paszportu i bez wizy» Reginy Koper, synowej Borysa Szweda, autora powieści «Poleszczucy»: «Krok po kroku wszędzie dojdę po rodzinnych zgliszczach ciszy (…)»
«Kresowa Atlantyda» poświęcona jest losowi człowieka, którego życie dzieli się na dwa okresy: przed wojną i po jej zakończeniu. Na zdjęciach widzimy szczęśliwych ludzi, którzy nie wiedzą jeszcze, ile cierpień przyjdzie im znieść. Potrafili jednak po wojnie pielęgnować pamięć o ziemi, na której się urodzili, którą kochali i z którą byli związani.
Natalia DENYSIUK
CZYTAJ TAKŻE:
UKAZAŁA SIĘ KSIĄŻKA «JEŃCY WRZEŚNIA 1939»
NOWA KSIĄŻKA O ŁUCKIM KOŚCIELE
