W ramach projektu «Odpowiedzialność za pamięć» w Równem została stworzona wirtualna mapa obiektów dziedzictwa historyczno-kulturowego z okresu lat 1918–1939 pt. «Równe Wielokulturowe».

Projekt «Odpowiedzialność za pamięć» realizowany jest przez Stowarzyszenie Publiczne «Mnemonika» ze środków Fundacji Róży Luksemburg z zaangażowaniem miejscowych krajoznawców (szerzej o szczegółach tej współpracy w rozmowie z krajoznawcą Andrzejem Klymczukiem).

Cechą charakterystyczną mapy «Równe Wielokulturowe» jest to, iż przedstawia ona miasto z okresu II Rzeczypospolitej wraz z instytucjami w nim funkcjonującymi – powiatowymi i miejskimi, a także publicznymi, kulturowymi oraz oświatowymi ośrodkami powstałymi ze środków żydowskiej, polskiej i ukraińskiej społeczności miasta.

Razem z upamiętnieniem dawnych dziejów miasta celem mapy jest także wzbudzenie w jego mieszkańcach większego zainteresowania specyfiką życia w przedwojennym wielonarodowym mieście i panującymi wówczas relacjami dobrosąsiedzkimi.

Wypada zaznaczyć, że wg stanu z roku 1939, przeważającą większość mieszkańców Równego stanowiła ludność żydowska. Jednak wskutek działań wojennych wszyscy niemal Żydzi zostali zgładzeni, zaś wywózki oraz przesiedlenia większości mieszkańców przyczyniły się do bezpowrotnej utraty pamięci o wielokulturowej atmosferze w tym mieście przed wojną.

Zostały wprawdzie z okresu międzywojnia ślady dawnych ulic w toponimice współczesnego Równego (np. ulice Juliusza Słowackiego, Adama Mickiewicza, Mikołaja Kopernika, Tarasa Szewczenki, Litewska, Kaukaska etc.), ale niniejsza mapa wirtualna pomoże wszystkim zainteresowanym głębiej zajrzeć do przeszłości i poznać historie kryjące się w fundamentach i za fasadami budynków w poszczególnych dzielnicach miasta.

W dobie radzieckiej miasto uległo zasadniczej transformacji, powiększając się demograficznie i poszerzając swój obszar poprzez wchłanianie okolicznych wiosek. Żadna jednak ogólna i systematyczna analiza owych zmian na przestrzeni miasta nie została przeprowadzona.

W lata niepodległej Ukrainy wiele świątyń i budynków niegdyś należących do istniejących w mieście wspólnot religijnych zostało zwróconych właścicielom, zaś poszczególne urzędy odziedziczyły pomieszczenia po swoich odpowiednikach z czasów II Rzeczypospolitej (Poczta Główna, Bank Centralny etc.). Wirtualna mapa (http://mnemonika.org.ua/2016/10/05/virtual_map/ oraz http://culture-rivne.com.ua/) zawiera jednak więcej informacji nie tylko przedstawiając lokalizację i charakter użytkowy wielu obiektów dziedzictwa architektonicznego i kulturowego, lecz także etapy ich powstawania poprzez porównanie zdjęć wykonanych w różnych odstępach czasowych.

W kontekście istotnego przekształcania się miasta zaczynając od połowy XX wieku, inicjator projektu, prof. Maksym Hon, akcentuje potrzebę udoskonalenia i uzupełnienia mapy wirtualnej, ponieważ «zasadnicza zmiana nazw ulic, symboli oraz sensów implikuje potrzebę rozbudowania tej mapy i utworzenia odpowiednich map z okresu nie tylko polskiego, lecz także radzieckiego i ukraińskiego». Tym bardziej, że niedawne związane z procesem dekomunizacji zmiany toponimiczne w mieście jednoznacznie potwierdzają tę tezę i czynią aktualnymi zawarte w niej zadania.

Dodać należy, że tradycję popularyzowania miejskiego dziedzictwa architektonicznego i kulturowego podtrzymuje i rozwija również Urząd Kultury i Turystyki przy Komitecie Wykonawczym Rady Miejskiej Równego. W ten sposób w ramach projektu «Od mamutów do Równego» zapoczątkowano zbieranie informacji na temat miejsc o znaczeniu historycznym oraz archeologicznym (ulice; budynki, w których mieszkały wybitne postacie, lub zwyczajne stare budowle – pozostałości z minionych epok; obiekty zrujnowane, które niegdyś pełniły ważną rolę w życiu miasta), zaczęto również tworzenie bazy danych i strony internetowej, gdzie zebrana informacja będzie dostępna.

Wspomnieć jeszcze należy, że współczesną mapę Równego można porównać z kopią mapy z roku 1938 na stronie Ośrodka Historii Miast Europy Środkowo-Wschodniej: http://www.lvivcenter.org/uk/umd/map/?ci_mapid=146.

Mamy nadzieję, że aktywne gromadzenie informacji o historii Równego i udostępnianie ich będzie sprzyjało zwiększeniu atrakcyjności turystycznej tego wspaniałego miasta ukraińskiego.

Witalij LEŚNIAK,
Ukraińsko-Polski Sojusz imienia Tomasza Padury

1. Mapa wirtualna Równego – «Równe Wielokulturowe».
Zrzut ekranu: mnemonika.org

2. Mapa Równego wg stanu z 1938 r.
Zrzut ekranu: lvivcenter.org