Miało trwać kilka dni. Celem było wstępne przygotowanie stolicy do wspólnej z Armią Czerwoną ofensywy przeciwko Niemcom, a przy tym wyjście z konspiracji oddziałów Polskich Sił Zbrojnych w okupowanej Polsce oraz zapobieżenie zaprowadzenia marionetkowych rządów polskich na usługach wkraczających Sowietów.

Powstanie warszawskie poprzedzała przeprowadzana od kilku miesięcy przez polskie podziemie akcja „Burza”.

Rozkazem naczelnego dowódcy Armii Krajowej gen. dyw. Tadeusza Komorowskiego, pseudonim „Bór” wybuchło 1. sierpnia 1944 o godzinie „W” - 17:00.

25 000 powstańców - tylko dziesiąta część uzbrojona. Ofiarna ludność cywilna, wykorzystywana przez Niemców jako „żywe tarcze”. Za najwaleczniejszy uznany pluton „Alek” kompanii „Rudy” harcerskiego batalionu „Zośka”. Nikła pomoc aliantów. Z rozkazu Stalina celowa bezczynność Armii Czerwonej na przeciwległym brzegu Wisły.

63 dni walki z okupantem faszystowskim.

63 dni daremnego wyczekiwania na pomoc sojuszników z Zachodu i Armii Czerwonej - biernego obserwatora płonącego dwa miesiące miasta.

63 dni udowadniania serca i oddania Polsce.

63 dni coraz większej samotności.

2. października - podpisana pierwszy raz w historii miasta - kapitulacja Warszawy.

Ponad 200 tysięcy ofiar - powstańców i masowo rozstrzeliwanej przez Niemców ludności cywilnej. 520 tysięcy warszawiaków wypędzonych przez okupanta ze stolicy i umieszczonych w obozach pracy.

Blisko 90% zrujnowania miasta na rozkaz Hitlera: „Miasto ma przestać istnieć. Zrównać z ziemią”.

I jakkolwiek znajdą się dziś krytycy i zwolennicy tego największego w dziejach świata powstania - jedni mówiący o zbyt wielkiej ofierze i błędnych, pospiesznych decyzjach dowództwa oraz zbyt wielkim zaufaniu w pomoc aliantów (w tym Armii Czerwonej), drudzy wskazujący na heroizm i poświęcenie walczących, jedno nie podlega kwestii: powstanie warszawskie związało na dwa miesiące znaczne siły niemieckie i to właśnie dzięki powstaniu warszawskiemu Polacy przekonali się jeszcze raz o tym, że  nie wyzwolenie i wolność Polski ma na celu Stalin, a zaprowadzenie w Polsce własnego porządku. Stalin pozwolił celowo na wykrwawienie się najwartościowszego osobowo elementu stolicy (zginął kwiat młodzieży i prawie cała inteligencja), zachowując bierność lub pozory pomocy z przeciwległego brzegu Wisły. Armia Czerwona rozbrajała spieszące na pomoc walczącej Warszawie oddziały polskie. Po upadku powstania i wyniszczeniu miasta - ostatniego potencjalnego bastionu oporu przeciwko powojennej sowietyzacji kraju, droga do rozszerzenia wpływów czerwonego imperium stanęła otworem.

Powojenni władcy Polski na rozkaz swych moskiewskich mocodawców niszczyli w latach stalinowskiego terroru ocalałych powstańców, wydając na nich wyroki śmierci, katując w Urzędach Bezpieczeństwa Publicznego, pozbawiając praw obywatelskich.

A przecież przystępujący do powstania Polacy mieli po kilku dniach połączyć swe siły z oddziałami Armii Czerwonej, by walczyć „o wolność naszą i waszą”. Chcieli powitać wkraczającą Armię Czerwoną w roli gospodarza Warszawy. Po kilku dniach samotnej walki nie mieli złudzeń o celowej bierności Stalina i o tym, że wycofać się z podjętych działań bojowych już nie mogą. Przygotowani na 3 - 4 dni walczyli dwadzieścia razy dłużej.

Ofiara powstańcza, mimo represji powojennych, nie została jednak przelana na marne - według wielu historyków, dzięki niej Polska uniknęła bezpośredniego wcielenia do ZSRR i w latach komuny przyczyniła się walnie do rozpadu porządku jałtańskiego i odzyskania swej suwerenności.

Współczesna wolność i demokracja polska narodziła się w sierpniu 1944 roku na barykadach Warszawy.

Gloria victis.

Justyna JANCZ