Na Wołyńskim Uniwersytecie Narodowym im. Łesi Ukrainki odbyła się uroczystość wręczenia tytułu profesora honorowego dla Jana Malickiego, dyrektora Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

Dyplom wręczono 3 czerwca w obecności przedstawicieli Ambasady RP w Kijowie, Instytutu Polskiego w Kijowie, Konsulatu Generalnego RP w Łucku, Studium Europy Wschodniej UW, Wołyńskiej Rady Obwodowej, diecezji łuckiej Kościoła Katolickiego w Ukrainie, Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka, Bractwa Kurkowego i Rycerskiego Ziemi Wołyńskiej, a także wykładowców i studentów Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki.

«Dzisiaj wręczamy najwyższe odznaczenie naszego Uniwersytetu – tytuł profesora honorowego – naszemu przyjacielowi i partnerowi Janowi Malickiemu. Ta nagroda pokazuje, że mamy niezwykle skuteczną, trwałą i perspektywiczną współpracę między naszymi uczelniami i naszymi narodami» – powiedział rektor Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki, profesor Anatolij Cioś. Zgodnie z decyzją Rady Naukowej WUN z dnia 30 kwietnia 2026 r. wręczył Janowi Malickiemu dyplom o nadaniu tytułu profesora honorowego oraz togę uczelni.

Ponadto deputowana Wołyńskiej Rady Obwodowej, prof. Orystława Sydorczuk przekazała dyrektorowi Studium Europy Wschodniej podziękowanie od przewodniczącego Wołyńskiej Rady Obwodowej.

Jan Malicki – polski historyk, działacz opozycji w czasach reżimu komunistycznego, współzałożyciel i dyrektor Studium Europy Wschodniej UW od 1990 r. Profesor i doktor honoris causa wielu uczelni, w tym Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka, Narodowego Uniwersytetu «Akademia Ostrogska» oraz Narodowego Uniwersytetu «Akademia Kijowsko-Mohylańska». Dyrektor Studium Europy Wschodniej jest również kawalerem orderów państwowych Polski, Ukrainy, Litwy, Gruzji, Azerbejdżanu, Węgier itp. W szczególności w 2016 r. otrzymał odznaczenie Prezydenta Ukrainy «25 lat Niepodległości Ukrainy», a w 2025 r. – Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski.

Osiągnięcia profesora honorowego WUN przedstawił prorektor ds. dydaktycznych i rekrutacji WUN dr Jurij Hromyk. «Dzisiaj mamy zaszczyt uhonorować osobę należącą do grona działaczy europejskiej nauki i kultury, której dorobek intelektualny i obywatelski znacząco wpłynął na rozwój badań nad Europą Wschodnią, kształtowanie dialogu akademickiego między narodami oraz umacnianie partnerstwa ukraińsko-polskiego» – zaznaczył.

Prorektor zwrócił uwagę zgromadzonych na to, że Jan Malicki jest autorem koncepcji współczesnych Studiów Wschodnich w Polsce, inicjatorem i koordynatorem licznych inicjatyw naukowych, programów stypendialnych dla badaczy z Ukrainy, Białorusi i innych krajów regionu, a także międzynarodowych konferencji poświęconych historii, polityce i kulturze Europy Wschodniej. «Studium pod jego kierownictwem kształci analityków, dyplomatów i badaczy» – dodał dr Jurij Hromyk.

W przemówieniach powitalnych uczestnicy wydarzenia zwracali również uwagę na to, że Jan Malicki od dziesięcioleci konsekwentnie rozwija polsko-ukraiński dialog akademicki. Wśród zasług wymieniono w szczególności utworzenie Konsorcjum Uniwersytetów Ukraińskich i Uniwersytetu Warszawskiego.

Jan Malicki wygłosił wykład pt. «Dlaczego obecnie tak bardzo ważna jest polsko-ukraińska współpraca akademicka», przemawiając najpierw po łacinie, a następnie w języku ukraińskim. Zwrócił uwagę na potrzebę wizyt i wykładów polskich profesorów na ukraińskich uniwersytetach w trybie off-line, aby mogła odbywać się bezpośrednia komunikacja między wykładowcami, naukowcami i studentami, wymiana doświadczeń oraz poszerzanie kontaktów.

«Każda uczelnia ma kilkadziesiąt, a nawet kilkaset umów, ale w rzeczywistości działa tylko kilka lub kilkanaście z nich. Jeśli chodzi o Ukrainę, w której ponadto trwa wojna, to nie chodzi mi o podpisywanie umów, ale o rzeczywistą współpracę stacjonarną, stacjonarne wizyty polskich wykładowców na ukraińskich uniwersytetach» – powiedział Jan Malicki.

Studium Europy Wschodniej od dawna współpracuje z ukraińskimi uczelniami. Na przykład wiosną br. wykładowcy SEW przeprowadzili na Wołyńskim Uniwersytecie Narodowym im. Łesi Ukrainki gościnny cykl wykładów pt. «Historia i kultura Polski – dawna i współczesna». W zeszłym roku odwiedzili wraz z nimi uczelnie w Czerniowcach, Iwano-Frankiwsku, Ostrogu.

Wśród kierunków współpracy z WUN, na które Jan Malicki zwrócił uwagę w swoim wystąpieniu, jest stała konferencja, której celem jest badanie koncepcji współdziałania polsko-ukraińskiego. Jest ona poświęcona przede wszystkim wybitnym postaciom prometeizmu: Henrykowi Józewskiemu, polskiemu politykowi i wojewodzie wołyńskiemu, oraz Wasylowi Mudremu, ukraińskiemu działaczowi społecznemu i politycznemu, wicemarszałkowi Sejmu RP. Konferencja odbyła się po raz pierwszy w Łucku w 2017 r. W zeszłym roku na WUN zorganizowano już czwarte takie spotkanie naukowe polskich i ukraińskich historyków.

«Nieprzypadkowo w nazwie tej konferencji użyłem słowa «współdziałanie». Właśnie to słowo chciałbym szczególnie podkreślić, bo wszyscy gadają o współpracy polsko-ukraińskiej, o wzajemnych relacjach, ale bardzo często nic nie robią. Same rozmowy nie przynoszą rezultatów» – zwrócił uwagę Jan Malicki.

Poruszając kwestię sporów politycznych i historycznych, zauważył, że ani Ukraina, ani Polska nie zmienią swojego położenia geograficznego, dlatego potrzebują współdziałania. «Jesteśmy i będziemy sąsiadami» – podkreślił Jan Malicki.

Podsumowując swój wykład, zaznaczył, że tytuł profesora honorowego WUN to dla niego wielki zaszczyt i wyjątkowe wyróżnienie. Słowa podziękowania skierował nie tylko do Rektoratu i Rady Naukowej WUN, ale także do przybyłych na uroczystość współpracowników z Warszawy oraz przedstawicieli korpusu dyplomatycznego Rzeczypospolitej Polskiej. Chcąc pozostawić również materialną pamiątkę z uroczystości, Jan Malicki podarował Bibliotece WUN wszystkie publikacje Studium Europy Wschodniej, które ukazały się zaczynając od 2020 r.

Warto zauważyć, że wielu z obecnych na sali było kiedyś uczestnikami programów stypendialnych, które realizuje lub koordynuje Studium Europy Wschodniej UW. W ich imieniu przemówił prof. Serhij Fedoniuk, który jeszcze na początku lat 2000. brał udział w Programie Stypendialnym im. Leana Kirklanda oraz we Wschodniej Letniej Szkole.

«Polska przygotowywała się wówczas do przystąpienia do UE, a Ukraina dopiero szukała swojej europejskiej drogi. W rozmowach o przyszłości przeważała raczej nadzieja niż polityczna rzeczywistość. Jednak w środowisku Studium Europy Wschodniej w Warszawie Ukraina była traktowana poważnie, z szacunkiem, ze zrozumieniem dla jej historii, trudności i prawa do własnej drogi. Jan Malicki zdołał stworzyć przestrzeń, w której o Europie Wschodniej mówiono bez wyższości, uproszczeń czy chłodnego akademickiego dystansu» – powiedział prof. Serhij Fedoniuk.

Podzielił się również wspomnieniami i przemyśleniami na temat współpracy WUN ze Studium Europy Wschodniej, a w szczególności z Janem Malickim: «Współpraca akademicka opiera się na konkretnej pomocy, na prostych rozwiązaniach, na gotowości do powiedzenia: «Tak, pomożemy». W tym widzę styl Jana Malickiego. Stworzył sieć zaufania między ludźmi, między uniwersytetami, między Ukrainą a Polską».

«Dla wielu z nas, mojego pokolenia ukraińskich uczestników polskich programów, Warszawa stała się miejscem akademickiego dorastania, miejscem, gdzie nauczyliśmy się myśleć szerzej, gdzie widzieliśmy, że kwestia ukraińska jest częścią wielkiej europejskiej dyskusji. Rozumieliśmy, że wolność wymaga wiedzy, kontaktów, instytucji, ludzi, którzy wierzą w wolność, zanim stanie się ona oczywista dla wszystkich. Jan Malicki był i pozostaje jedną z takich osób. Dlatego nadanie mu tytułu profesora honorowego Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki ma dla mnie bardzo naturalny sens. Jest to wyraz wdzięczności dla człowieka, który od wielu lat pomaga Ukraińcom w ich drodze do europejskiego domu» – podsumował swoje przemówienie prof. Serhij Fedoniuk.

Tekst i zdjęcia: Natalia Denysiuk