Plac Narutowicza w Łucku
Artykuły

W XVIII w. plac w śródmieściu Łucka nazywano Polem Marsowym. Być może nazwę na cześć boga wojny wymyślili grenadierzy Litewskiego Korpusu Łuckiego Garnizonu, których koszary znajdowały się w pobliżu. W XIX wieku ten sam plac mianowano Placem Defilad, ponieważ odbywały się tu podczas manewrów pochody (parady) wojskowe. Od II połowy XIX wieku Plac Defilad był miejscem targowym. Na początku XX wieku postanowiono założyć tam miejski ogród. Rząd miasta uwzględnił propozycje pejzażysty krajobrazowego z Kijowa Rudolfa Trocke i ogrodnika ze wsi Boratyn Czeski, Wojciecha Włka.

 

Jeszcze w 1908 roku nauczyciel przyrodoznawstwa i geografii Gimnazjum Łuckiego Hryhorij Skorochod jako agronom dyplomowany (ukończył studia agronomiczne na Akademii Puławskiej) wraz z uczniami gimnazjum dostarczał sadzonki rzadkich drzew, dzielił teren na dróżki, aleje i klomby, sadził i pielęgnował ogród. Przez pięć lat ogród właściwie był strefą zamkniętą, aby uprawiane drzewka wzmocniły się i podrosły.

Obecnie już nic – chyba oprócz kilku reliktowych lip zachowanych w pobliżu hotelu „Ukraina” – nie przypomina o tym ogrodzie miejskim, czyli parku, jak nazywano go później. Zajmował on niewielki obszar – szerokością od ulicy Słowackiego do środka Placu Teatralnego, długością, od Domu Oświaty do hotelu „Ukraina” (według obecnych wskaźników), jednak był on bardzo przytulny, jasny i przyjemny. Rosły tu rzadkie gatunki drzew, wzdłuż i w poprzek prowadziły szerokie aleje, stały ławki ogrodowe. W dni wolne i świąteczne grała orkiestra dęta. W roku 1925 park został odnowiony, w jego środku powstał duży klomb, na którym zamocowano wysoki cokół, gdzie pierwotnie znjadowało się popiersie Józefa Piłsudzkiego, a po wojnie pomnik Józefa Stalina w rzeczywistych rozmiarach. Wykute z metalu ogrodzenie otaczało ogród ze wszystkich stron, gabloty z cegły pomiędzy sekcjami ogrodzenia były używane jako gabloty afiszowe.

Na początku lat 80-tych podczas jednego z „sobotników” (dni pracy w sobotę) pracownicy prokuratury miejskiej kopali rów przy swoim podwórku i znaleźli brązowe popiersie Józefa Piłsudskiego, które przekazali do muzeum. Nie sporządzili od razu aktu przekazania, ponieważ prokurator naczelny odbywał podróż służbową. Miał on przyjechać dopiero następnego dnia i zadecydować o losie pomnika. Zapadła autorytarna decyzja: przechowywanie w muzeum popiersia Piłsudskiego było przyrównywane do przechowywania pomnika Hitlera. Przyjechali więc pracownicy prokuratury i wywieźli popiersie z muzeum. Piłsudski spędził w ścianach muzeum przynajmniej jedną noc. Być może było to autentyczne popiersie z ogrodu miejskiego, które stało tam do 1939 roku. W każdym razie rzeźba była dziełem sztuki. Niestety nie wiadomo gdzie obecnie się znajduje.

Podwórze Katedry pod wezwaniem Przenajświętszej Trójcy było o wiele większe, szersze, właściwie był to cały dziedziniec katedralny. Miejsce pomiędzy ogrodzeniem katedry a miejskim ogrodem nazywano placem Narutowicza.

Ogrod-miejski_1

Po wojnie nie pobierano opłat za wejście do parku. Do początku lat 60-tych XX wieku, dopóki nie wybudowano budynku Wołyńskiego Partyjnego Komitetu Obwodowego i nie stworzono przed nim nowego placu, park miejski pozostawał ośrodkiem kulturalnego i politycznego życia miasta, miejscem rekreacji młodzieży i wszystkich mieszkańców Łucka. Przed parkiem na chodniku stawiali platformę i przed nią odbywały się pochody i demonstracje, tu też zgromadziły się tłumy ludzi po śmierci Stalina. W parku na wysokim maszcie przymocowano radio (dużą metalową tubę) i kibice piłki nożnej tłoczyli się pod nim w godziny transmisji słynnych meczów (nie każdy miał własne radio, a telewizorów nie było w ogóle, lecz przede wszystkim na pewno była wielka euforia wspólnego kibicowania, gdzie każdy czuł się jak na prawdziwym stadionie – rzeczywiście wołał: „Gol!” i gwizdał).

Autobusy jeździły po ulicy Sowieckiej (przed tym – Stalina, a jeszcze wcześniej – Jagiellońskiej, obecnie – Łesi Ukrainki) i zatrzymywały się na przystankach „Kino Batkiwszczyna” i „Park Miejski”. Na rogu ulic Lenina (obecnie Aleja Woli) i Sowieckiej, który teraz nie istnieje, stała policyjna budka, a w ciągu dnia ruchem na skrzyżowaniu kierował milicjant, który wprawnie posługiwał się swoją laseczką, tworząc niepowtarzalne fortele. Również tutaj, dokładnie przy centralnym wejściu do parku, zaczynał się miejski deptak i ciągnął się od parku do dołu, do obecnego skrętu w przecznicę Krywyj Wał. Tutaj spacerowali parami lub całymi grupami maturzyści, studenci, młodzież pracująca, czasem też ludzie w podeszłym wieku. Tu zapoznawali się, zapraszali na randki, rozstrzygali sprawy osobiste, wychodzili na spacer, aby się pokazać i obserwować innych. Szczególnie tłoczno było na deptaku po ukończeniu seansu w kinie „Batkiwszczyna”.

Park został zniszczony, na jego miejscu wyrósł betonowy gmach teatru. Stąd pochodzi nowa nazwa placu – Teatralny.

Plac Narutowicza 1

Informacja historyczna:

Gabriel Narutowicz, pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (1865-1922 r.). Uzyskał sławę światową jako inżynier budownictwa wodnego i elektryfikacji; budował elektrownie wodne we Włoszech, Hiszpanii i Szwajcarii. W roku 1920 został ministrem robót publicznych, w roku 1922 był delegowany w imieniu Polski na konferencję do Genui, w tymże roku mianowano go Ministrem Spraw Zagranicznych. 9 grudnia 1922 roku został wybrany na prezydenta Polski, a 16 grudnia w skutek zamachu on został zabity.

Natalia PUSZKAR

Powiązane publikacje
Program stypendialny dla muzealników z Ukrainy
Konkursy
Stowarzyszenie Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM realizuje Program Stypendialny #HelpUkraine – ICOM Poland Relief Fund. Jest on przeznaczony dla muzealników z Ukrainy.
16 maja 2022
Profesor Rafał Łatka: Za zamachem na Jana Pawła II stali sowieci
Artykuły
Związek Sowiecki podjął decyzję o wyeliminowaniu Jana Pawła II w taki sposób, by nikt się nie domyślił, że za zamachem stoi bezpośrednio Moskwa. Opieszałość służb zachodnich im to tylko ułatwiła – pisze prof. Rafał ŁATKA z IPN. 13 maja przypada 41. rocznica zamachu na życie Jana Pawła II.
13 maja 2022
Łuck otrzymał około 20 ton pomocy
Wydarzenia
Około 20 ton pomocy humanitarnej dotarło do Łucka z Wielkiej Brytanii. Transport najpierw przybył do polskiej Piły, skąd Fundacja Mewa dostarczyła go do Ukrainy.
13 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
Archiwa w smartfonie: w Ukrainie przedstawiono Portal Wyszukiwania Międzyarchiwalnego
Artykuły
Państwowa Służba Archiwalna przedstawiła zunifikowany «Portal Wyszukiwania Międzyarchiwalnego», który zawiera prawie półtora miliona zdigitalizowanych kopii dokumentów z trzech centralnych archiwów Ukrainy. Wyniki on-line projektu «Jednolita witryna dostępu do zasobów cyfrowych ukraińskich archiwów» zaprezentowano 11 maja w Kijowie.
12 maja 2022
8,9 tys. organizacji polonijnych na świecie. Zaprezentowano najnowsze dane
Wydarzenia
Najnowsza wersja bazy organizacji polonijnych na świecie zawiera 8,9 tys. podmiotów zlokalizowanych w 115 krajach. Najwięcej Polaków poza granicami Polski mieszka w Stanach Zjednoczonych (ok. 10 mln), liczne polskie wspólnoty są m.in. w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Francji, Islandii i Litwie.
11 maja 2022
Polacy pomagają Husiatynowi
Artykuły
Miasto Husiatyn na Tarnopolszczyźnie nie pozostaje bez pomocy Polaków. I to nie tylko materialnej – ostatnio dzieci z miejscowej szkoły sportowej wzięły udział w międzynarodowym turnieju piłki nożnej w Wolsztynie.
10 maja 2022
Dubieński kościół zaprasza na uroczystą liturgię
Wydarzenia
21 maja o godz. 12.00 w kościele pw. Świętego Jana Nepomucena w Dubnie zostanie odprawiona uroczysta msza święta z okazji święta patronalnego, 30. rocznicy wznowienia nabożeństw w kościele oraz 15. rocznicy mianowania proboszczem parafii księdza Grzegorza Oważanego.
09 maja 2022
Rodzinne historie: Chcieliśmy być bliżej domu rodzinnego
Artykuły
Po obu stronach Bugu żyją tysiące rodzin, których korzenie pod dyktando Moskwy zostały wyrwane z rodzinnych wsi i miast przez komunistyczne reżimy Ukraińskiej SRR i Polski, po podpisaniu 9 września 1944 r. umowy przewidującej przymusowe przesiedlenie setek tysięcy Polaków z zachodu Ukrainy do Polski, zaś Ukraińców z terenów polskich do wschodnich obwodów USRR. Ten los dotknął również moich rozmówców Mykołę i Wirę Łysaków.
09 maja 2022