Zbiór polski Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego przedstawia różne tematy i okresy historyczne.

Muzeum zostało założone w Równem jeszcze na początku ХХ wieku. Jego założyciel W. Okęcki z pochodzenia był Polakiem i prawdopodobnie dlatego większość eksponatów miała pochodzenie polskie. Było to źle widziane przez władze rosyjskie. Muzeum działało też w okresie międzywojennym, kiedy część Wołynia leżała w granicach Rzeczypospolitej. Dlatego większość tak zwanych starych zbiorów uważana jest za zbiory polskie. Oficjalna historia muzeum zaczyna się od 1940 r. Tak więc zbiór był gromadzony w ХХ w. przez kilka pokoleń pracowników muzealnych.

O eksponatach artystycznych muzeum opowiadał w jednym z poprzednich numerów «Monitora Wołyńskiego» historyk sztuki Wiktor Łuc.

Oprócz tej części zbioru, warta uwagi jest kolekcja numizmatyczna datowana na XVI–ХХ w. Do najstarszych polskich monet muzeum należą skarbce monetowe z XVI–XVIІ w., znalezione na Rówieńszczyźnie (wioski Gołowin i Korzyść), monety z XVIІ w.: szostaki, orty Zygmunta ІІІ, boracinki Królestwa Polskiego, półgrosz z czasów króla Stanisława Augusta (1768 r.), znaleziony na wsi Ostrów. Numizmaci wyróżniają również bony (surogaty). One należą do rzadkości, chociaż są datowane na ХХ w. W zbiorze rówieńskim są monety z lat 20–30. ХХ w. Znalezione w Janowej Dolinie, 50 groszy 18. Batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza (Rokitno), 1 złoty kooperacji żołnierskiej 19. Pułku Ułanów (Ostróg), jednostka monetarna 43. Pułku Piechoty (Dubno).

Zbiór muzealny przedstawia także źródła falerystyczne. Ekspozycja «Stare Równe» zawiera polskie nagrody: medale «Odrodzenie Polski» z 1923 r., «Za niepodległość» i in. Jest tu też medal pamiątkowy ku czci Józefa Piłsudskiego z jego portretową płaskorzeźbą. Przebywał on w Równem wiosną 1920 r., a w latach trzydziestych został wybrany na honorowego obywatela tego miasta. W «czasach polskich» jedna z centralnych ulic Równego była nazwana jego imieniem. Oprócz nagród, wystawiony jest także emblemat urzędnika polskiego i znak rewidenta spisu ludności w Polsce z 1931 roku.

W muzeum są przechowywane duże zbiory książkowe, do których należą książki z prywatnych bibliotek polskich rodów magnackich, zwłaszcza Lubomirskich, którzy Równem władali. Tutaj zobaczyć można dzieła słynnych polskich pisarzy Juliusza Słowackiego, Adama Mickiewicza, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Henryka Sienkiewicza i in.

Do odrębnej grupy zbiorów książkowych zaliczamy podręczniki z różnych przedmiotów. W latach 20–30. ХХ wieku w Równem były dwa gimnazja – państwowe i osadnicze. Budynki, w których się mieściły zachowały się do dnia dzisiejszego. Np. w budynku, gdzie kiedyś się znajdowało gimnazjum osadnicze, obecnie mieści się główny gmach Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego.

W muzeum są również przechowywane materiały, zdjęcia i dokumenty, przedmioty dotyczące historii założenia i działalności polskich placówek edukacyjnych: gimnazjów, podstawówek i szkół zawodowych. Na zdjęciach muzealnych można zobaczyć uczniów i nauczycieli szkół. Tutaj można się także zapoznać ze zbiorem świadectw maturalnych zawierających wyniki nauki i informację o ukończeniu szkoły.

W latach 30-tych ХХ wieku w Równem pracował znany polski pedagog i działacz społeczny Jakub Hoffman, który wydawał «Roczniki Wołyńskie» – zawierające artykuły naukowo-publicystyczne z dziedziny krajoznawstwa przyrodniczego, historycznego i etnograficznego, zebrane w ciągu danego roku. Zbiory muzealne posiadają niektóre numery tego wydania. Pomagają one współczesnym badaczom Wołynia odkrywać nowe fakty.

Do kolekcji książkowej trafiły też rzadkie wydania, na przykład książka o historii polskiej kawalerii.

Dokumentalne zasoby muzeum składają się z dokumentów i zdjęć świadczących o politycznej i gospodarczej, kulturalnej i społecznej sytuacji na Wołyniu. W latach 30-tych ХХ wieku w Równem odbywały się Targi Wołyńskie, będące ważnym wydarzeniem dla całego regionu. Tutaj nie tylko handlowali, lecz także organizowali wystawy i prowadzili imprezy kulturalne. Ekspozycja muzeum przedstawia zdjęcia poszczególnych pawilonów targowych, afisze, katalog wystawy itp.

W zbiorach dokumentalnych muzeum są przechowywane kartki pocztowe, które przedstawiają Równe, Rówieńszczyznę i Wołyń w okresie przedwojennym. Wiele z nich zostało opublikowanych w wydaniach naukowych i publicystycznych.

Wśród historycznych źródeł materialnych są artykuły gospodarstwa domowego, przedstawiające nie tylko różne okresy, ale też poziom kultury, preferencje i gusty poprzednich pokoleń.

Na wystawie można obejrzeć produkcję Koreckiej Manufaktury Porcelany książąt Czartoryskich z końca XVIІI – początku ХІХ w., nad którą wraz z miejscowymi mistrzami pracowali też mistrzowie europejscy zaproszeni przez książąt. Produkcja manufaktury była dostarczana za granicę, dlatego korecką porcelanę można obejrzeć w zbiorach innych muzeów krajowych i światowych.

W muzeum wystawiony jest talerz z zestawu książąt Lubomirskich z ich herbem rodowym. Wiemy, że wizerunki herbów rodowych niegdyś były na ubraniach, meblach, naczyniach. Podobnie na tym talerzu, na białym tle porcelanowym można obejrzeć błękitny wizerunek emblematu książęcego, który łatwo jest «odczytywany» przez heraldystów.

Do przedmiotów codziennego użytku w zbiorach muzealnych zaliczamy naczynia, meble, komplety piśmiennicze, serwetki, ubrania itp.

W latach 90-tych ХХ wieku zaczęto prowadzić bardziej aktywne poszukiwania eksponatów muzealnych, otworzono dużo nowych tematów w badaniach muzealnych, w tym dotyczących historii polskiej ludności na Wołyniu i Rówieńszczyźnie. W połowie lat 90-tych Eugenia Orzałkiewicz z Polski, rodzina której pod koniec ХІХ wieku mieszkała na terenie powiatu dubieńskiego i została deportowana do Polski wraz z tysiącami Polaków w czasie ukraińsko-polskiego transferu (deportacji) w latach 1944–1946, sprezentowała muzeum zestaw fryzjerski Romana Bobra. Urodził się on w Równem w 1915 r. i w latach 30-tych był właścicielem lokalnego zakładu fryzjerskiego znajdującego się przy ulicy Trzeciego Maja 350 (obecnie ulica Soborna). Zakład Romana Bobra w tych latach obsługiwał też 44. Pułk Piechoty 13. Dywizji Wojska Polskiego. Wszystkie narzędzia (butelki, szklanki dla wody kolońskiej, urządzenia do podkręcenia włosów itp.) zostały wyprodukowane w Warszawie, a używane były w Równem. W rodzinie byłego fryzjera zachowały się też serwetka i jego ubrania robocze.

W tychże latach 90-tych przyjacielem muzeum został Tadeusz Wawrzonek, przedstawiciel Towarzystwa Miłośników Wołynia i Polesia, który w latach 30-tych mieszkał w Równem. W dzieciństwie przystąpił do Pierwszej Komunii, o czym zaświadcza dokument znajdujący się wśród eksponatów muzeum. Tutaj na Cmentarzu Dubieńskim, spoczywa jego ojciec, który pracował jako kierowca w Rówieńskim Sądzie Wojewódzkim. Tadeusz Wawrzonek przekazał do muzeum dużo polskich książek, w tym «Katalog polskiego stroju narodowego».

Wymienione eksponaty są tylko częścią zbiorów Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego przedstawiających historię i kulturę Polaków na Wołyniu.

Walentyna DANILICZEWA,
starszy pracownik naukowy
Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego