W zbiorach Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego znajdują się pocztówki z lat 20–30. XX wieku z widokami Łucka. Te małe kartki nie są tylko zwykłymi ilustracjami, lecz świadectwem architektonicznego wyglądu Łucka. Dzięki nim można cofnąć się w czasie i powędrować ulicami międzywojennego Łucka.
Zamek Lubarta (nr 1–4) jest jednym z największych, najstarszych i najlepiej zachowanych zamków na Ukrainie. Ten zabytek o randze narodowej jest jednocześnie obiektem centralnym Rezerwatu Historyczno-Kulturowego «Stary Łuck» i najstarszą budowlą w mieście. W latach 30. XX wieku przeprowadzono w nim prace renowacyjne: wzmocniony został fundament wieży Władyczej i wykonano słupy żelbetonowe w wieży Wjazdowej. W tym samym czasie odbywały się prace archeologiczne. Odkopano wówczas część piwnic na dworze gospodarczym i rozpoczęto odsłanianie fundamentów cerkwi Jana Ewangelisty. Znaleziono przy tym sporo starożytnych monet, fajek, kafli ornamentowych i glazurowanych dachówek. Na wewnętrznym dziedzińcu zamku pod ścianą, otoczony starymi drzewami, za drewnianym ogrodzeniem znajdował się krzyż ustanowiony ku czci księcia Lubarta (nr 5), a także zabytek z epoki klasycyzmu, czyli budynek z kolumnami (obecnie Muzeum Drukarstwa Łuckiego Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego).
W pobliżu zamku znajdują się świątynie starówki, m.in. katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła – zabytek architektury klasycystycznej z XVIII wieku o randze narodowej (nr 6 i 7), Wielka Synagoga albo Mały Zamek – stara budowla renesansowa z wieżą obronną, zabytek z XVII wieku o randze narodowej (nr 8 i 9), kościół Luterański (obecnie – Baptystów) – zabytek architektury neogotyckiej z początku XX wieku (nr 10).
Przy ul. Dominikańskiej, obecnie – Daniela Halickiego, znajduje się cerkiew Bracka p.w. Podwyższenia Krzyża (nr 11). W latach 30. przeprowadzono w niej prace renowacyjne pod kierunkiem architekta Serhija Tymoszenki. Zmieniono wówczas kontury kopuły, kopuł mniejszych i elewacji zachodniej (do pożaru w 1803 r. była to wielka cerkiew bratczyków łuckich). Jest to zabytek z XVII wieku o randze narodowej, który wespół z budynkami klasztornymi należy do zespołu historyczno-architektonicznego Łuckiego Bractwa Świętego Krzyża.
Innym ciekawym zabytkiem, niestety niezachowanym, był most Bazyliański, na którego parapecie w roku 1926 zostały umieszczone popiersia działaczy kultury polskiej: Józefa Kraszewskiego, Tadeusza Czackiego, Juliusza Słowackiego i Henryka Sienkiewicza (spod dłuta Apolinarego Głowińskiego, rzeźbiarza z Warszawy).
Na początku XX wieku Łuck liczył tylko półtora tysiąca domów (w tym 389 kamienic). W okolicach zamku zachowało się kilka budynków szlacheckich, pochodzących przeważnie z końca XVIII – początku XIX wieku (nr 12), a wzdłuż ulic ciągnęły się rzędy sklepików i kamienic zamieszkanych w większości przez rodziny żydowskie. Były to ul. Jagiellońska (obecnie – Łesi Ukrainki, nr 13 i 14), która łączy starówkę z centrum miasta, oraz ul. Marszałka Piłsudskiego (obecnie – Wynnyczenki, nr 15). Przy ul. Jagiellońskiej znajdowała się niewielka XIX-wieczna kaplica (nr 16) zburzona w 1961 r.
W centrum miasta znajduje się jeszcze jeden zabytek o randze narodowej – majestatyczna świątynia barokowa z XVIII wieku, katedra Świętej Trójcy (na widokówkach nr 17 i 18 można zobaczyć jej wnętrze oraz bramę centralną). Należy ona do kompleksu klasztorno-kościelnego Bernardynów. Na początku lat 20. XX wieku, kiedy Wołyń należał do II Rzeczypospolitej Polskiej, w części jego pomieszczeń urzędowała administracja województwa wołyńskiego (nr 19 i 20). Naprzeciwko katedry znajdowało się wejście do parku miejskiego, niewielkiego, przytulnego i bardzo pięknego miejsca rekreacyjnego dla mieszkańców miasta (nr 21 i 22). Rosły w nim rzadkie gatunki drzew, wytyczono szerokie aleje, chodniki, zasadzono kwietniki oraz umieszczono ławeczki. W dni wolne i święta grała w nim orkiestra dęta. Plac rozpościerający się między ogrodzeniem katedry a parkiem miejskim do roku 1939 nosił imię Gabriela Narutowicza (nr 23) – pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej.
W 1928 r. zbudowany został Bank Rolny (nr 24) w stylu klasycyzmu akademickiego według projektu architekta Mariana Lalewicza. W czasach radzieckich mieścił się w nim Dom Oficerów. W jednym z budynków obecnego Urzędu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w latach 30. ubiegłego wieku znajdowała się «Polska Macierz Szkolna». W gmachu zaś Okręgowego Urzędu Ziemskiego znajduje się dzisiaj Wołyńskie Muzeum Krajoznawcze (nr 25).
Przy ul. Głuszec (obecnie – Kowelska) Towarzystwo Wioślarskie miało swoją przystań (nr 26) oraz kilka budynków administracyjnych i magazyn sprzętu wioślarskiego. Odbywały się tam periodycznie zawody wioślarskie i spływy. Za największym łuckim mostem Kraśnieńskim biegła ulica Tadeusza Kościuszki (nr 27, obecnie – Kowelska), która już w latach 30. miała bardzo nowoczesny wygląd. Znajdował się przy niej Miejski Urząd Łączności, a także koszary policyjne i hotel «Warszawski», działały młyny, fabryki, warsztaty, magazyny, restauracje i rozmaite sklepy. Na placu handlowym odbywały się jarmarki. Na ulicach zaś można było spotkać dorożkarzy, handlarzy, powroźników, a także żebraków (nr 28).
W tym czasie Łuck rozbudowuje się, pojawiają się nowe budynki – publiczne i prywatne, duże i małe, często już nieprowincjonalne, które uwspółcześniają wygląd miasta. Zawiera ono jednak sporo zabytków i pozostałości dawnej architektury świadczących o jego wspaniałej przeszłości, przebogatej historii oraz o życiu, które tutaj tętniło.
Iłona NESTORUK,
Starszy pracownik naukowy Działu Zasobów Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego
CZYTAJ TAKŻE:
WOŁYŃ W OBIEKTYWIE JANA BUŁHAKA
HAWRYŁO OSTAPENKO – KREŚLARZ, MUZEALNIK, NAUCZYCIEL
NAPOLEON ORDA – UCZESTNIK POWSTANIA 1830-1831
