Od trzech lat, co roku, przybywa jesienią do Krzemieńca grupa młodzieży z Warszawy. Są to absolwenci, sympatycy i uczniowie XXVII Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Czackiego w Warszawie.

Za każdym razem uczestnicy częściowo się zmieniają, ale tradycyjnie przyjeżdżają do popiersia swojego patrona. Kilkunastoosobowa grupa oblega postument, fotografując się na pamiątkę przy pomniku. Jak mają trochę czasu, to zwiedzają najważniejsze obiekty, a dalej wyruszają do pracy. Nikogo o nic nie pytają. Ich kierownik Daniel Potkański wie wszystko, gdyż jest koordynatorem projektu pt. «Dziedzictwo Tadeusza Czackiego w Krzemieńcu» realizowanego przez Towarzystwo Tradycji Akademickiej we współpracy z Fundacją Dziedzictwa Kulturowego oraz XXVII Liceum Ogólnokształcącym im. Tadeusza Czackiego w Warszawie.

Projekt został dofinansowany ze środków Instytutu Polonika w ramach programu «Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat 2020». Jego kluczowym zadaniem jest uporządkowanie terenu zabytkowej części Cmentarza Bazyliańskiego w Krzemieńcu, a także zaznajomienie uczestników z dziedzictwem, jakie zostawił po sobie ośrodek edukacyjny założony przez Tadeusza Czackiego. Równolegle z projektem wolontariackim trwa drugie przedsięwzięcie, polegające na odnalezieniu, oczyszczeniu i konserwacji pomników nagrobkowych, a szczególnie grobowców profesorów Liceum Wołyńskiego z XIX wieku. Przedsięwzięciem już od trzech sezonów zawiaduje Fundacja Dziedzictwa Kulturowego, a finansowanie projektu również realizuje Instytut Polonika.

Daniel Potkański, młody, energiczny i stanowczy człowiek, z zawodu informatyk i kulturoznawca, z ramienia Fundacji umiejętnie organizuje pracę wolontariuszy. Tym razem pod koniec września przyjechało szesnaście osób. Dysponują dużym autem, kierowcą, którym jest Jarosław Walczuk, człowiek zaangażowany, spokojny i rozważny. Całe wyposażenie – sprzęt konieczny przy pracach – przywieźli ze sobą.

W obecnym sezonie pogoda im sprzyjała. Wycinali zarośla pomiędzy pomnikami, torowali ścieżki do wyznaczonych obiektów, każda grupa miała swoje zadanie. Odnowieniem nagrobków zajęli się konserwatorzy Piotr Maślanka i Witold Butkiewicz.

Podczas wspólnej pracy powstały prawie na nowo nagrobki wybitnych naukowców i organizatorów słynnej krzemienieckiej szkoły, mecenasów i ofiarodawców, szacownych postaci dziewiętnastowiecznego Krzemieńca. Każdy z tych pomników jest unikatowym okazem sztuki nagrobkowej. Jednakowych tu nie ma.

Zaraz przy odrestaurowanej bramie położony jest nagrobek w formie piramidy na grobie dyrektora Liceum Andrzeja Lewickiego.

Dalej wysoki kamienny krzyż nad obeliskiem z napisem «Dyrektor Liceum Wołyńskiego Michał Ściborski». Obok kaplicy znajdujemy klasyczny wydłużony czworobok położony nad prochami wybitnego botanika, dyrektora i twórcy Ogrodu Botanicznego, uznanego za Ojca Florystyki Polskiej Willibalda Bessera i jego żony. Za kaplicą teren lekko pochyla się ku zachodowi. Stajemy koło pomnika, chyba najpiękniejszego: jasny kolor, doskonale wyważone proporcje, cudem zachowana tablica z czerwonego marmuru, ujęta na rogach metalowymi muszelkami. Wykonany został dla mecenasa Józefa Saundersa. Trzy lata temu była to całkowita ruina znajdująca się wśród wielu innych.

Nieopodal jeszcze jeden nagrobek o niepowtarzalnej fantastycznej formie cylindrycznego obelisku, należącego do rodziny Cziszak.

Spotykamy tu też pomniki żeliwne z XIX wieku, nieźle zachowane, należące do wojskowych Rosjan.

Wracamy do samochodu, sezon tegorocznych prac uznajemy za zakończony. Wszystko zostało udokumentowane przez artystę fotografika Marcina Nalepę. Nie opuścił żadnego drobiazgu i na podstawie zgromadzonego materiału zrobi album dla Kroniki XXVII Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Czackiego w Warszawie.

Wpatruję się w piękne twarze dziewczyn i chłopaków. Nie widać na nich zmęczenia – są zadowoleni ze swojej pracy i wykonania zadania. Mówimy o wszystkim, co nas otacza w Krzemieńcu. Chcą wiedzieć o dawnych dziejach związanych z Liceum i jego wielkim założycielem. Ubolewają, że nie udało się zwiedzić Izby Pamięci Szkół Krzemienieckich, otwartej w 2005 r. z okazji 200. rocznicy założenia Liceum. Duża część ekspozycji poświęcona jest właśnie ówczesnej działalności oświatowej na Wołyniu i mocno powiązana z imieniem Czackiego. Wolontariusze wynieśli natomiast wspaniałe wrażenia ze zwiedzania Muzeum Słowackiego i nawet jeden z uczestników grupy, muzyk-pianista Stanisław Łopuszyński, dał mini-koncert w wielkim salonie dworku. Są zainteresowani Ukrainą, pragną podziwiać jej krajobrazy i zabytki. Niechaj im się to uda.

Na pożegnanie zaprosiłam całą gromadkę do siebie. Nie było odpoczynku – była dalsza robota! Szybko zrobili porządek w ogródku, momentalnie pozrywali jeżyny – wydawały im się bardzo smaczne, wycięli stare krzewy i to wszystko odbyło się w ciągu pół godziny. Weseli, zaprawieni do każdej roboty, sprytni, obyci z naszą rzeczywistością – aż trudno uwierzyć, że są prawdziwymi mieszczuchami – warszawianami! Taka młodzież, zdolna do szlachetnych czynów, to cenny skarb dla każdego państwa.

Jadwiga GUSŁAWSKA, Krzemieniec
Fot. Marcin NALEPA

CZYTAJ TAKŻE:

DO ŁUCKA PRZYWIEZIONO ZREKONSTRUOWANY OBRAZ MATKI BOSKIEJ KAZIMIERZECKIEJ

WOŁYŃSKI RAJD MOTOCYKLOWY UPORZĄDKUJE POLSKIE GROBY NA PODOLU, WOŁYNIU I W GALICJI

UKAZAŁ SIĘ KOLEJNY TOM PUBLIKACJI POŚWIĘCONEJ CMENTARZOM TARNOPOLSZCZYZNY