Polacy nie pogodzili się z utratą niepodległości i wielokrotnie występowali zbrojnie przeciwko krajom zaborczym tj. Rosji, Prusom i Austrii. Jednym z takich ruchów było Powstanie Listopadowe trwające od 29 listopada 1830 do października 1831 r., które objęło swym zasięgiem Królestwo Polskie, Litwę, część Ukrainy i Białorusi.  

Kolebką insurekcji była Szkoła Podchorążych Piechoty, która za cel postawiła sobie powstanie zbrojne. Na czele organizacji stanął podporucznik Piotr Wysocki. Momentem decydującym o rozpoczęciu działań zbrojnych stało się zagrożenie wykrycia organizacji oraz plany cara Mikołaja I wykorzystania wojska Królestwa Polskiego do tłumienia ruchów wolnościowych w Europie Zachodniej.

Spiskowcy rozpoczęli powstanie 29 listopada wieczorem od zamachu na wielkiego księcia Konstantego i zaatakowali jego rezydencję w Belwederze. Konstanty zdołał uciec, nie powiodło się również zaskoczenie oddziałów rosyjskich. Powstańcy pod wodzą Piotra Wysockiego ruszyli na Stare Miasto, wzywając do walki ludność Warszawy. Do spiskowców przyłączyli się głównie rzemieślnicy i biedota miejska oraz nieliczne oddziały wojskowe, z pomocą których zdobyto Arsenał.

W ciągu nocy listopadowej i następnego dnia, uzbrojona ludność stolicy i część wojska polskiego, która opowiedziała się po stronie powstańców, opanowały Warszawę. Wojsko polskie pozostające przy Konstantym oraz oddziały rosyjskie wycofały się do Wierzbna. Gdy osłabły pierwsze nastroje rewolucyjne, kierownictwo nad powstaniem przejęła skłonna do kompromisu arystokracja.

W konsekwencji wybuchła wojna polsko-rosyjska, która rozpoczęła się na początku lutego 1831 r. Na teren Królestwa Polskiego wkroczyła armia carska licząca około 115 tys. dowodzona przez Iwana Dybicza, naprzeciwko niej stanęła niespełna 50-tysięczna armia polska.

Mimo kilku ważnych zwycięstw, powstanie listopadowe upadło, a społeczeństwo polskie zapłaciło za udział w nim wysoką cenę. Należy jednak pamiętać, że takie zrywy patriotyczne przyczyniły się do odrodzenia wolnej Polski.

MW