«Iwan Franko. Szkice o literaturze» – to pierwsze wydanie polskojęzycznej spuścizny Iwana Franki.
Zbiór artykułów wielkiego Ukraińca został opracowany przez autora niniejszego artykułu dr Jana Matkowskiego oraz Ihora Rozłuckiego – pracownika naukowego Uniwersytetu im. Iwana Franki w Drohobyczu (Ukraina). Projekt został zrealizowany przy współpracy ze Zjednoczeniem Nauczycieli Polskich na Ukrainie, na czele którego stoi Adam Chłopek. Książka ukazała się dzięki Instytutowi Książki w Krakowie oraz przy wsparciu Grzegorza Gaudena, do niedawna dyrektora tej instytucji.
Pierwszy tom z bogatego polskojęzycznego dorobku Franki został opatrzony przedmową prof. dr hab. Rostysława Radyszewskiego, kierownika Katedry Polonistyki Instytutu Filologii Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w Kijowie. Wybór artykułów został skonsultowany ze znanymi polskimi i ukraińskimi znawcami literatury oraz twórczości Iwana Franki. W skład Rady Redakcyjnej weszli: prof. dr hab. Mykoła Żułyński, prof. dr hab. Rostysław Radyszewski, prezes Zjednoczenia Nauczycieli Polskich na Ukrainie Adam Chłopek, prof. dr hab. Jewhen Nachlik, prof. dr hab. Ołeksandr Astafjew, prof. dr hab. Oleksandra Krawczenko, prof. dr hab. Jarosław Ławski, prof. dr hab. Halina Korbicz, prof. dr hab. Agnieszka Czajkowska, prof. dr hab. Walentyna Sobol, prof. dr hab. Ihor Nabytowycz, dr Maria Dydyńska-Maćkowicz, dr Michał Matkowski.
Kim był Franko w polskim życiu literackim, kulturalnym, naukowym i społeczno-politycznym Galicji, co wnosił do polskiego życia jako pisarz, uczony i publicysta, jakie miejsce zajął w historii myśli społecznej i stosunków literackich polsko-ukraińskich, czym wreszcie była dla niego polska literatura, polska nauka i kultura, jak kształtowały się jego stosunki z polskimi pisarzami i uczonymi, jak reagowali Polacy różnych środowisk ideologicznych na jego wystąpienia – oto szereg pytań czekających na odpowiedź badaczy – nie tylko ukraińskich, ale i polskich. Potrzeba wydania opracowań Iwana Franki, napisanych w języku polskim i publikowanych w różnorodnych czasopismach polskojęzycznych końca XIX w. jest nadal aktualna. Jego twórczość jest, bowiem, nie tylko interesująca w kontekście stosunków polsko-ukraińskich, ale także jako dorobek naukowy o wymiarze ponadnarodowym.
Badacze mówią o ponad 1200 pracach napisanych w języku polskim – dziś znane są one tylko i wyłącznie wąskiemu gronu literaturoznawców. Od 1878 do 1897 r. publicysta aktywnie współpracował z lwowskimi czasopismami: «Kurjer Lwowski», «Kwartalnik Historyczny», «Praca», «Tydzień. Dodatek Literacki «Kurjera Lwowskiego», «Przegląd Społeczny», «Przyjaciel Ludu», «Ruch», «Monitor»; warszawskimi: «Głos», «Prawda», «Przegląd Tygodniowy», «Wisła»; krakowskimi – «Myśl», «Ognisko», «Zbiór wiadomości do antropologii krajowej»; petersburskim – «Kraj». Pierwszy artykuł «Emil Zola i jego utwory» został opublikowany 30 czerwca 1878 r., zaś ostatni – «W sprawie notatki pt. «Babskie rządy» 23 listopada 1895 r. Na stronach wyżej wymienionych czasopism Iwan Franko omawia i analizuje zjawiska kulturowe i historyczne wielu europejskich narodów: czeskiego, austriackiego, francuskiego i niemieckiego.
«Szkice o literaturze» to tylko niewielki wybór z przebogatego dorobku Iwana Franki i ograniczający się, jak sam tytuł wskazuje, do jego uwag i przemyśleń na temat literatury. Świadomie skupiliśmy się właśnie tylko na tym temacie, bowiem wybór ogólny byłby bardzo płytki i nie oddawałby w pełni szerokich zainteresowań Franki. Dlatego wkrótce ukażą się następne wybory jego eseistyki: «Szkice o etnografii i folklorze» i «W kręgu Rusinów, Polaków i Żydów».
Jan MATKOWSKI
