W moim domowym archiwum są zdjęcia z wycieczki do Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, które znajduje się na terenie znanego na cały świat byłego obozu koncentracyjnego.

Zdjęć jest dużo i są na nich mury, bramy, koszary, eksponaty muzealne. To wszystko przeraża. Ale najbardziej przerażające są portretowe zdjęcia moich kolegów, zrobione im w czasie zwiedzania. Twarze na zdjęciach są poważne, zamyślone i zszokowane. Twarze ludzi, którzy w ciągu jednej godziny jakby przeżyli całe życie, doznali mnóstwo gorzkich doświadczeń i doszli do najpoważniejszych dla siebie wniosków. Patrząc na te twarze wiem, że nikt z moich kolegów nigdy w życiu nie uczyni zła wobec innego człowieka, Ponieważ po wizycie w Auschwitz- Birkenau już rozumie co to jest zbrodnia i okrucieństwo, cierpienie i męczeństwo. Rozumie, jak kruche są nasze życia i jak troskliwie należy ich chronić.

To, że Auschwitz-Birkenau to wyjątkowe dla człowieczeństwa miejsce, potwierdza fakt, że jest on jedynym obozem koncentracyjnym wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jedynym takim z wytworów geniuszy zła. Według danych, które przywołuje polski historyk, współpracownik Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau Franciszek Piper, do tego obozu przywieziono co najmniej 1,3 mln osób: 1,1 mln Żydów, około 150 tys. Polaków, około 23 tys. Cyganów, około 15 tys. jeńców radzieckich oraz około 25 tys. osób innej narodowości. W Auschwitz-Birkenau, według różnych szacunków, zginęło od 1,1 mln do 1,5 mln osób.

Pod nazwą „obóz Auschwitz-Birkenau” powszechnie znany jest największy kompleks niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, który działał w latach 1940-1945 na przedmieściach polskiego miasta Oświęcim i na pobliskich terenach. Kompleks ten składał się z trzech części:

- Auschwitz I (Oświęcim) - pierwszy obóz, głównie pracy przymusowej, pełniący również rolę centrum zarządzającego dla całego kompleksu;

- Auschwitz II-Birkenau (Brzezinka) - najpierw obóz koncentracyjny, od 1942 r. także obóz śmierci wyposażony w komory gazowe i krematoria;

- Auschwitz III-Monowitz (Monowice) - obóz pracy przymusowej w fabryce Buna-Werke koncernu IG Farben.

Obóz Auschwitz I został założony 27 kwietnia 1940 r. zgodnie z rozkazem Heinricha Himmlera. Zalążek tego obozu stanowiły 22 murowane budynki przedwojennych koszar wojska polskiego, a od 1939 r. – Wermachtu, rozmieszczone na obrzeżach Oświęcimia. Nad wejściową bramą Auschwitz I wisi tablica z napisem „Arbeit macht frei” – „Praca czyni wolnym”. Obecnie stała się ona symbolem obozu Auschwitz-Birkenau. 18 grudnia 2009 r. tablica ta była skradziona, ale już w ciągu 2 dni udało się ją odnaleźć. Sprawcy kradzieży zostali ukarani przez pozbawienie woli.

Pierwotnym celem założenia obozu była izolacja i likwidacja polskiego podziemia zbrojnego. Pierwsi więźniowie trafili do obozu 14 czerwca 1940 r. 3-5 września 1941 r. w Auschwitz I przeprowadzono na 850 więźniach pierwsze próby masowego uśmiercania za pomocą gazu – Сyklonu B. Na terenie tego obozu naziści prowadzili także na więźniach eksperymenty pseudomedyczne.

W październiku 1941 r. w obozie umieszczono pierwszych jeńców radzieckich w liczbie 12 tys. W tym samym czasie rozpoczęto budowę Auschwitz II–Birkenau (Brzezinka), który miał być przeznaczony dla tej kategorii jeńców. To się jednak zmieniło – latem 1941 r. H. Himmler wskazał Auschwitz jako miejsce „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” i od wiosny 1942 r. do Auschwitz II zaczęli trafiać głównie Żydzi. Pierwszego masowego ich morderstwa w komorach gazowych dokonano 4 maja 1942 r. Od tej pory 70-75% każdego transportu Żydów, po selekcjach przeprowadzanych na rampach kolejowych od razu po ich przybyciu, kierowano bezpośrednio na śmierć.

Auschwitz II był jedynym hitlerowskim obozem koncentracyjnym, w którym od marca 1943 r. tatuowano więźniom numery ewidencyjne, większości – na lewym przedramieniu. Osób, które od razu trafiały do komór gazowych, nie wprowadzano w ewidencję obozową. Dlatego możliwe jest tylko szacunkowe określenie ogólnej liczby ofiar.

W październiku 1942 r. jako podobóz Auschwitz I został założony Auschwitz III-Monowitz (Monowice). Od listopada 1943 r. do listopada 1944 r. był obozem niezależnym, skupiającym dotychczasowe podobozy Auschwitz I o charakterze przemysłowym. Takie podobozy zakładane były w celu większego wykorzystania siły roboczej więźniów na potrzeby III Rzeszy i często powstawały przy zakładach przemysłowych.

Upadek Auschwitz-Birkenau rozpoczął się latem 1944 r. wraz ze zbliżaniem się armii radzieckiej. Mimo tego, masowe mordowanie Żydów oraz eksploatacja więźniów trwały aż do 28 listopada 1944 r. W październiku 1944 r. w obozie wybuchł bunt więźniów, który, niestety, został stłumiony przez hitlerowców. Ewakuacja obozu zaczęła się pod koniec 1944 r. 27 stycznia 1945 r. na jego teren weszło wojsko radzieckie. W obozie w tym dniu pozostało 7,5 tysiąca ocalonych, w tym 180 dzieci.

Po zakończeniu II Wojny Światowej wielu sprawców nazistowskich zbrodni w Auschwitz-Birkenau zostało osądzonych. Dwóch z trzech komendantów obozu skazano na śmierć w Polsce, trzeci zmarł w więzieniu w Republice Federalnej Niemiec.

W 1947 r. tereny byłego obozu Auschwitz-Birkenau wraz z wszelkimi zabudowaniami i urządzeniami zostały uznane za pomnik męczeństwa. Utworzono tam Państwowe Muzeum Oświęcim-Brzezinka. 27 czerwca 2007 r. UNESCO zmieniło nazwę tego pomnika na: „Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945)”. Polski rząd zabiegał o zmianę, aby nazwa precyzyjnie odnosiła się do reżimu nazistowskiego w Niemczech i nie utwierdzała w opinii publicznej za granicą mylnego sformułowania „polskie obozy koncentracyjne”.