21 lutego minęło 130 lat od dnia urodzin Kazimierza Przemyskiego – polskiego pedagoga, paleontologa, badacza Wołynia.

Kazimierz Przemyski urodził się 21 lutego 1882 roku w mieście Radom (Polska). W mieście ojczystym ukończył gimnazjum męskie, a w 1901 roku dostał się na wydział przyrodniczy Uniwersytetu Warszawskiego. Po jego ukończeniu w 1905 roku, Przemyski postanowił pogłębić swoją wiedzę w zakresie nauk przyrodniczych i przez dwa lata (od 1907 do 1908) studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Patriotycznie nastawiony student, aktywnie zaangażował się w społeczno-polityczny ruch polskiej młodzieży i wraz z przyjaciółmi zorganizował grupę rewolucyjną PPS (Polskiej Partii Socjalistycznej).

W 1908 roku młody naukowiec przeprowadził się do Odessy, gdzie kontynuował studia na Uniwersytecie Noworosyjskim. Jego promotorem naukowym był wybitny rosyjski geolog Władimir Łaskariew. K. Przemyski uczestniczył w uniwersyteckich ekspedycjach naukowych, badał odeskie limany i inne geologiczne obiekty regionu. Polowe badania geopaleontologiczne i ciekawe wyniki, doprowadziły do obrony pracy dyplomowej "Gady okresu trzeciorzędu" (1910). Młody geolog uczestniczył w działalności Przyrodoznawczego Stowarzyszenia Odessy, a później Kamieńca Podolskiego.

Był współorganizatorem i aktywistą «Polskiego Domu» w Odessie. Ta społeczna organizacja wspierała zachowanie tożsamości narodowej Polonii na południu Ukrainy.

W 1911 roku Kazimierz Przemyski rozpoczął działalność pedagogiczną. Pracował jako nauczyciel w prywatnej szkole handlowej miasta Tulczyn, dawał prywatne lekcje w majątku właściciela ziemskiego S. Lipkowskiego koło Umania. W latach 1918-1923 pracował w prywatnej szkole założonej przez polskie stowarzyszenie edukacyjne «Polska Macierz Szkolna» w mieście Umań.

W 1924 roku Przemyski przeprowadził się do Warszawy, gdzie zajął stanowisko starszego asystenta Wyższej Szkoły Rolniczej.

We wrześniu 1929 roku zaczęła się naukowa, nauczycielska, krajoznawcza i muzealna działalność Kazimierza Przemyskiego na Wołyniu. Pracował jako nauczyciel geografii w Gimnazjum Państwowym im. Tadeusza Kościuszki w Łucku i czasowo pełnił obowiązki dyrektora powstałego Muzeum Łuckiego.

Organizował wycieczki krajoznawcze i turystyczne dla uczniów, prowadził archeologiczne i paleontologiczne badania na Wołyniu. Zgromadzone w czasie naukowych zwiadów paleontologiczne i archeologiczne materiały, naukowiec przekazywał do muzeum. W zbiorze paleontologicznym Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego, znajdują się skamieniałości i materiał osteologiczny, które uzupełniły fundusze muzealne w latach 30-tych ХХ wieku. Najciekawsze wśród nich to czaszka tura i róg wykopanego żubra.

W latach 1933-1934 do muzeum nadeszły najbardziej wartościowe eksponaty. W czasie naprawy kanału rzeki Głuszec, Przemyski ze swoimi uczniami, zebrał kolekcję hutniczego naczynia i ceramiki. W tym samym czasie, w kanale Głuszca, znaleziono dwa miecze z ХІV-XV wieku. Są one wystawione w jednej z sal Działu Historii Starożytnej Wołyńskiego Muzeum krajoznawczego.

W 1936 roku podczas wykopalisk na wsi Wyszków (obecnie dzielnica miasta Łuck) badacz odnalazł starą ruską osadę z Х-ХІІІ wieku.

Współpracownikami Kazimierza Przemyskiego w pracy naukowej, krajoznawczej, muzealnej byli S. Macko, J. Fitske, Z. Łeski i inni polscy naukowcy i pedagodzy. Przemyski był też członkiem Rady Naukowej Wołyńskiego Stowarzyszenia Przyjaciół Nauk.

We wrześniu 1939 roku Wołyń wszedł do składu Ukrainy Radzieckiej. W roku szkolnym 1939/1940, Przemyski jeszcze uczył w rodzimym gimnazjum z polskim językiem nauczania, którego nazwa została zmieniona na szkołę średnią nr 4. Na początku lipca 1940 roku, przedstawiciele służb NKWS zaaresztowali go i do wiosny 1941 roku przetrzymywali w murach łuckiego więzienia. Ostatni list rodzina otrzymała z więzienia w Charkowie w 1941 roku. Miejsce i czas zgonu Kazimierza Przemyskiego są nieznane.

Tetiana TYSZCZENKO