Ostatnim z trzynastu polskich obiektów na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, jest Hala Stulecia we Wrocławiu. Zbudowana została w latach 1911-1913 według projektu wrocławskiego architekta oraz radcy budowlanego Maksa Berga. Projekt Hali, jak na tamte czasy, był rewolucyjny. Po raz pierwszy w budownictwie, zamiast konstrukcji stalowej w tak wielkiej budowie, wykorzystano konstrukcję z żelbetu. Nadało to budynkowi, przy takich rozmiarach, niezwykłej lekkości i harmonii. Oprócz tego, wykorzystanie takiego nowatorskiego rozwiązania, uczyniło z Hali najsłynniejszy do dziś przykład wrocławskiego modernizmu.
Na moment swego otwarcia Hala Stulecia posiadała żelbetowe przykrycie o największej rozpiętości na świecie. Wysokość Hali sięga 42 m, a średnica wieńczącej ją kopuły wynosi 67 m. Maksymalna szerokość wnętrza Hali – to 95 m, a dostępna powierzchnia – 14 000 m². We wszystkich 57 wystawienniczych pomieszczeniach Hali, jednorazowo może się zmieścić około 10 000 osób. Projektując Halę Maks Berg nawiązywał do architektonicznej srogości i powagi gotyku, Panteonu w Rzymie, kościołów Hagia Sophia w Stambule i Świętego Piotra w Rzymie. Warto podkreślić fakt, iż tak ogromną budowę wzniesiono w ciągu 15 miesięcy i oddano do eksploatacji 6 tygodni przed wyznaczonym terminem.
Hala Stulecia budowana była jako pawilon wystawowy. Jej uroczyste otwarcie nastąpiło 20 maja 1913 r. i było połączone z otwarciem wystawy upamiętniającej setną rocznicę bitwy pod Lipskiem, gdzie wojska koalicji antyfrancuskiej pod przewodnictwem króla Prus Fryderyka Wilhelma III, pokonały wojska Napoleona. Wystawę Stulecia, na której zaprezentowano historię i kulturę Śląska, w 1913 r., otworzył następca tronu pruskiego książę Fryderyk Wilhelm. Uczestniczyło w niej ponad 5 000 gości.
Funkcje wystawowe Hala pełniła aż do II wojny światowej – organizowano w niej wystawy oraz imprezy masowe, w tym polityczne. Ponieważ Wrocław (Breslau) znajdował się wtedy w granicach Rzeszy Niemieckiej, nie raz odbywały się w Hali Stulecia publiczne wystąpienia funkcjonariuszy NSDAP, w tym Adolfa Hitlera.
II wojnę światową Hala Stulecia przetrwała bez większych uszkodzeń. Dolny Śląsk po zakończeniu wojny stał się częścią Polski Ludowej, kojarzoną z pruską przeszłością kraju. Nazwę Hala Stulecia zamieniono na poprawnie polityczną – Halę Ludową. Nie zmieniono jednak przeznaczenia Hali. Nadal aktywnie była wykorzystywana do celów wystawienniczych. Największym przedsięwzięciem w powojennej historii Hali, była Wystawa Ziem Odzyskanych. Miała ona na celu podkreślenie więzi tych ziem z Polską oraz sukcesy władzy socjalistycznej w odbudowie terytoriów zachodnich. Wystawa Ziem Odzyskanych rozpoczęła działalność 21 lipca 1948 r. i trwała 100 dni. Z tej okazji przed budynkiem Hali, postawiono Iglicę – stalową konstrukcję o wadze 40 ton i o wysokości 106 m, skróconą w 1964 r. do 96 m.
Jedną z imprez towarzyszących Wystawie Ziem Odzyskanych był Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju, który odbył się w dniach 25-28 sierpnia 1948 r. Jego uczestnikami, oprócz politycznej wierchuszki Polski Ludowej, byli znani na całym świecie artyści i naukowcy: Pablo Picasso, György Lukács, Fernand Léger, Irène Joliet Curie, Julian Huxley, Maria Dąbrowska, Zofia Nałkowska, Jarosław Iwaszkiewicz, Ilja Erenburg. List wspierający Kongres przysłał Albert Einstein. Przerażone komunistyczną retoryką Kongresu, światowe sławy szybko jednak opuściły to zgromadzenie.
W czasach PRL w Hali odbywały się także liczne mniejsze wystawy, koncerty, imprezy sportowe (w 1963 r. odbyły się XIII Mistrzostwa Europy w koszykówce mężczyzn). Działało tutaj także największe we Wrocławiu kino. Do 1989 roku nie podejmowano prac związanych z większą rekonstrukcją czy renowacją Hali. Wyjątkiem stało się pozbycie hitlerowskiej symboliki oraz zainstalowanie centralnego ogrzewania. Południową część terenów wystawowych dookoła Hali przekazano Ogrodowi Zoologicznemu.
W 2006 r. Hala została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO pod swoją pierwotną nazwą – Hala Stulecia. Od tego czasu ta nazwa wróciła do codziennego użytku.
Dzisiaj Hala Stulecia pozostaje popularnym miejscem organizacji wystaw, konferencji, imprez kulturalnych, sportowych, biznesowych, politycznych i religijnych. Od 1996 r. organizowane są w niej przedstawienia Opery Wrocławskiej. 31 maja 1997 r. Halę odwiedził papież Jan Paweł II, a w ramach kongresu eucharystycznego, poprowadził modlitwę ekumeniczną.
Ostatnim wielkim wydarzeniem, stał się Europejski Kongres Kultury (8-11 września 2011 r.) – najważniejszy punkt Programu Kulturalnego Polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej.
Natalija KATRENCIKOVA
