Wołyńska Golgota: odkryto zbiorową mogiłę rozstrzelanych więźniów łuckiego więzienia
Artykuły

14 czerwca w Łucku miała miejsce konferencja prasowa p.o. mera miasta, sekretarza Rady Miejskiej Igora Poliszczuka, której celem było przekazanie opinii publicznej informacji na temat ekshumacji szczątków więźniów łuckiego więzienia rozstrzelanych w dniach 23–24 czerwca 1941 r. przez funkcjonariuszy NKWD. Odbyła się ona na terenie klasztoru Brygidek, gdzie znajdowało się więzienie.

Po wybuchu 22 czerwca 1941 r. wojny niemiecko-radzieckiej w więzieniu łuckim, jak źródła różnie podają, było przetrzymywanych od 2 do 4 tys. więźniów. Kaci bolszewiccy, zanim uciekli przed wojskiem niemieckim, wyprowadzili więźniów na obydwa dziedzińce więzienne i zaczęli do nich strzelać i rzucać granaty. Niewielu z nich oszczędził los, gdyż rannych też dobijano. Ci, którzy ocaleli, grzebali ofiary egzekucji w mogiłach zbiorowych. Podczas bombardowania Łucka przez awiację niemiecką, przy murze klasztornym wybuchła bomba tworząc wielką wyrwę, którą wykorzystano później do grzebania pomordowanych. I tylko przyjściu Niemców 25 czerwca zawdzięcza swoje ocalenie pozostała część łuckich więźniów.

W trakcje prac rekonstrukcyjnych na ulicy Katedralnej, pracownicy niespodziewanie natknęli się na pochówki, których dotychczas nie udawało się zlokalizować. Igor Poliszczuk zainicjował przyznanie z budżetu miasta 100 tys. hrywien i obecnie na tym miejscu prowadzone są prace poszukiwawcze i ekshumacje. Zajmuje się tym komunalne przedsiębiorstwo «Dola» działające przy Lwowskiej Radzie Obwodowej i specjalizujące się w tego typu pracach.

Prace odkrywcze rozpoczęto 12 czerwca i zdjęto już górną warstwę mogiły. Według szacunków lwowskich pracowników w dole mogą znajdować się zwłoki ponad stu osób. Łucki krajoznawca oraz jeden z inicjatorów prac poszukiwawczych, p. Sergiusz Godlewski, uważa jednak, że może to być tylko «czubek góry lodowej». Widać od razu, że zabitych po prostu zrzucano do wyrwy. Zachowały się także fragmenty ubrań, butów i innych rzeczy. Specjaliści uważają, że nawet przed wykonaniem ekspertyzy można stwierdzić, że w tym miejscu śmierci znajdują się łuccy więźniowie rozstrzelani przez NKWD 23–24 czerwca 1941 r. Potwierdzają to znalezione łuski od «Naganta», karabinu Mosina oraz karabinu maszynowego Diegtiariowa. Ofiarami byli przeważnie młodzi mężczyźni w wieku od 20 do 40 lat. Prace poszukiwawcze przy sprzyjających warunkach pogodowych potrwają ok. półtora tygodnia, po czym zwłoki zabitych mieszkańców Wołynia zostaną pogrzebane.

Arcybiskup Mychaił, Metropolita Łucki i Wołyński Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, powiedział: «Zdaniem Kościoła zwłoki te należy przede wszystkim pogrzebać godnie… Nie są to tylko zwłoki ludzkie, są to zwłoki ludzi świętych. Nie rozdzielamy ich według narodowości, uznajemy ofiary tego więzienia za świętych, a więc mają być traktowane jako święci. Sporządzimy dla nich nie zwykłą mogiłę, lecz sarkofag umieszczony za szybą, tak żeby każdy człowiek mógł nie tylko oddać im hołd, lecz także się pomodlić. Ta świątynia przyklasztorna jest pod wezwaniem Świętych Nowych Męczenników XX w. – więźniów łuckiego więzienia».

Planowane jest umieszczenie sarkofagu pod kopułą na dziedzińcu zachodnim, tam gdzie znajdują się obecnie stalle z wyrytymi imionami rozstrzelanych w więzieniu łuckim. Jak powiedział Arcybiskup Michał, miejsce to będzie nazwane «Wołyńską Golgotą». Ponadto poinformował on, że w pomieszczeniach klasztoru męskiego Świętego Archanioła, znajdującego się obecnie w murach dawnego klasztoru Brygidek, otwarte zostanie muzeum więzienia łuckiego. Będą w nim eksponowane rzeczy pochodzące ze znalezisk, a także zdjęcia ofiar tego więzienia.

Odpowiadając na pytanie dziennikarki jednej z lokalnych gazet o to, czy «są tu wyłącznie Ukraińcy, czy także przedstawiciele innych narodowości» Sergiusz Godlewski powiedział: «Nie wykluczamy, że wśród ofiar mogą być także przedstawiciele innych narodowości. Większość jednak – to Ukraińcy. Byli to członkowie OUN, członkowie «Proswity», «Ridnej Chaty», «Masłosojuza», rozmaitych kooperacji ukraińskich lub także zwykli Ukraińcy, którzy mieli swoje zdanie, byli gospodarzami… Naturalnie, Wołyń zarówno teraz, jak i dawniej, był to kraj wielonarodowy, nie wykluczamy więc – jak powiedziałem. Jest jednak pewne, że oni wszyscy byli mieszkańcami Wołynia».

Natomiast według opublikowanych relacji naocznych świadków, którzy przeżyli to piekło, można stwierdzić, że w więzieniu, mimo iż większość stanowili Ukraińcy, niemało też było Polaków: świadkowie przeważnie podają liczbę powyżej 500. Byli tam również Żydzi, Rosjanie i przedstawiciele innych narodowości. Mówiąc o świadkach oraz bezpośrednich uczestnikach tych wydarzeń nie sposób pominąć przede wszystkim Ukraińców: członka OUN i zesłańca na Kołymę – Mykołę Kudelę i Hryhorija Pokotyłę; oraz Polaków: proboszcza katedry łuckiej, beatyfikowanego w 2016 r. ks. Władysława Bukowińskiego, kapłana łuckiego – ks. Stanisława Kobyleckiego, a także badacza rzezi wołyńskiej Władysława Siemaszkę. Do źródeł zasługujących na szczególną uwagę należą dokumenty Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi. Komisja śledcza ustaliła nazwiska 225 zamordowanych oraz 32 ocalałych. Jest także dwutomowe rzetelne dzieło Iwana Bilasa pt. «Represyjno-karalny system na Ukrainie. 1917–1953», badania wołynian Mykoły Koca i Wołodymyra Zasiekina pt. «Egzekucja więźniów łuckiego więzienia 23 czerwca 1941 roku» i inne liczne publikacje. Wymienione źródła podają, że ofiarami tej egzekucji było ok. 25% Polaków.

Zadaliśmy Igorowi Poliszczukowi również pytanie, które interesuje społeczność polską na Wołyniu: «Czy próbował Pan kontaktować się ze stroną polską, aby jakoś pomogli, na przykład, od strony naukowej?». Odpowiedź p.o. mera była następująca: «Jeszcze wczoraj (13 czerwca – MW) strona polska sama już się z nami skontaktowała. Zobaczymy, jak potoczy się współpraca. Interesowali się, czy są Polacy wśród ofiar».

«Według dokumentów rozstrzelanych tu było kilkaset Polaków» – dodaliśmy. «Nie jesteśmy na razie w stanie potwierdzić narodowości ofiar… Ale mamy stały kontakt z Konsulatem RP. Mieliśmy wczoraj (czyli we wtorek 13 czerwca – MW) telefon w tej kwestii» – odpowiedział Igor Poliszczuk.

Jak udało nam się ustalić, przedstawiciele Konsulatu Generalnego RP w Łucku rzeczywiście telefonowali interesując się tokiem prac poszukiwawczych. Natomiast Leon Popek z lubelskiego oddziału IPN poinformował redakcję MW, że w trakcie rozmowy z Swiatosławem Szeremetą, szefem Państwowej Komisji ds. uczczenia pamięci uczestników operacji antyterrorystycznej, ofiar wojen i represji politycznych, w sprawie udziału strony polskiej w pracach ekshumacyjnych na terenie więzienia łuckiego nie doszło do porozumienia.

Przypomnieć również należy, iż w roku 1994 podpisana została Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o ochronie miejsc pamięci i spoczynku ofiar wojny i represji politycznych. Według tego dokumentu obydwie strony zobowiązane są do wzajemnego informowania w przypadku odkrycia miejsc spoczynku Ukraińców (w pochówkach na terytorium Polski) lub Polaków (w pochówkach na terytorium Ukrainy). W art. 6 p. 1 tej Umowy napisane jest, że «o planowanej zmianie miejsca spoczynku niezwłocznie zostanie poinformowany odpowiedni organ państwowy drugiej Umawiającej się Strony», a także w p. 2, że «Ekshumacja dokonywana w celu zmiany miejsca spoczynku przeprowadzana jest przy udziale przedstawicieli właściwych instytucji obu Umawiających się Stron, zgodnie z procedurą przyjętą w Państwie, na którego terytorium dokonuje się tej ekshumacji, łącznie ze sporządzeniem odpowiednich dokumentów».

Anatolij OLICH

Foto autora

1.jpg

2.jpg

3.jpg

4.jpg

5.jpg

6.jpg

7.jpg

8.jpg

9.jpg

10.jpg

11.jpg

12.jpg

13.jpg

14.jpg

15.jpg

16.jpg

17.jpg

Powiązane publikacje
Ukazał się nr 23 «Monitora Wołyńskiego»
Wydarzenia
Zapraszamy Państwa na łamy najnowszego MW. Tym razem znowu z powodu przerw w dostawach prądu nasza drukarnia mogła wydrukować papierowe wydanie dopiero dzień później. Piszemy w nim m.in. o przeniesieniu szczątków katolików z Cmentarza Stryjskiego we Lwowie do Olejowa na Tarnopolszczyźnie, podolskich Mazurach, wsparciu dla «Caritas-Spes-Łuck» w ramach programu «Polska pomoc» oraz o dziejach Klasztoru Szarytek w Łucku.
09 grudnia 2022
Rozpoczął się nabór do XXI edycji Programu Stypendialnego Rządu RP dla Młodych Naukowców
Konkursy
Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego ogłosiło nabór do Programu Stypendialnego Rządu RP dla Młodych Naukowców skierowanego do kandydatów z: Europy Wschodniej, krajów Azji Środkowej i Kaukazu. Stypendia będą przeznaczone na pobyt naukowy na uczelniach polskich w okresie od września 2023 r. do czerwca 2024 r.
09 grudnia 2022
Pamiętniki wołyńskiego świętego. Postacie i obrazki
Artykuły
Opisując swoje młode lata, Zygmunt Szczęsny Feliński wprowadza do treści swoich pamiętników historie, które odcisnęły piętno w jego pamięci. Wśród nich są realistyczne historie o prawdziwych ludziach z krwi i kości oraz historie z pogranicza fantasmagorii, w które trudno uwierzyć. Oba te rodzaje pokazują Wołyń z perspektywy nieznanej nam, współczesnym ludziom, więc chyba warto się z nimi zapoznać. Oddaję więc głos autorowi!
08 grudnia 2022
Pomóż pomagać. Fundacja Wolność i Demokracja szuka wolontariuszy
Wydarzenia
Fundacja Wolność i Demokracja zaprasza chętnych do odbycia wolontariatu przy działaniach organizacji. Poniżej podajemy ogłoszenie zamieszczone na stronie WiD.
08 grudnia 2022
Związki frazeologiczne: Myśli nieuczesane
Artykuły
Po ostatnich wydarzeniach na Ukrainie widać, że od osiągnięcia normalności, stabilizacji, życia w pokoju i poszanowaniu drugiego człowieka dzielą nas lata świetlne. Droga do takiego stanu wydaje się, ze względu na szaleńców z kremla, nie mieć końca.
07 grudnia 2022
Zmieniają się zasady składania wniosków wizowych we Lwowie
Wydarzenia
Od 8 grudnia zmieniają się zasady składania wniosków wizowych na wizy krajowe w punkcie przyjmowania wniosków wizowych we Lwowie – podaje Konsulat Generalny RP we Lwowie.
07 grudnia 2022
Zainaugurowano XIV edycję konkursu «Być Polakiem»
Konkursy
26 listopada w Ambasadzie RP w Wilnie odbyła się inauguracja XIV edycji konkursu «Być Polakiem», w którym mogą brać udział dzieci i młodzież polonijna oraz dzieci Polaków mieszkających poza granicami Polski.
07 grudnia 2022
Święci Mikołajowie w Łucku, Krzemieńcu i Jazłowcu
Artykuły
Cała ekipa Świętych Mikołajów zawitała do Łucka z Polski. Przywieźli dary dla dorosłych i dzieci. Po krótkim pobycie w stolicy Wołynia pojechali dalej na wschód – do Krzemieńca i Jazłowca.
06 grudnia 2022
Szczątki katolików ze Lwowa pochowano ponownie w Olejowie na Tarnopolszczyźnie
Wydarzenia
We wsi Olejów położonej na terenie Zborowskiej Miejskiej Hromady Terytorialnej w obwodzie tarnopolskim odbył się ponowny pochówek 2 tys. katolików z Cmentarza Stryjskiego we Lwowie, na miejscu którego w czasach radzieckich zbudowano Muzeum Historii Wojsk Przykarpackiego Okręgu Wojskowego.
06 grudnia 2022