Takie zadanie przyświecało uczestnikom konferencji praktycznej w ramach projektu «Otwarty Łuck. Otwarte Równe», która odbyła się w Równem 10 listopada, przed Świętem Niepodległości Polski.

Na przykładzie polskiego doświadczenia uczestnicy spotkania omawiali aktualną sytuację i perspektywy wykorzystania potencjału przezroczystości i otwartości publicznych danych społeczności lokalnych.

Wśród obecnych byli przedstawiciele samorządów terytorialnych, korespondenci mediów lokalnych, studenci Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego i Narodowego Uniwersytetu Gospodarki Wodnej i Zasobów Naturalnych oraz lokalni działacze społeczni.

W trakcie konferencji uczestnicy zapoznali się i omówili cechy istotne zapewniania dostępu do informacji publicznych w Polsce, mechanizmy opracowania projektu Strategii Rozwoju Warszawy 2030, istniejące narzędzia monitoringu lokalnych budżetów Polski, praktyki wdrażania budżetów obywatelskich w Polsce oraz oceny skuteczności ukraińskich projektów nastawionych na zapewnienie transparentności władzy.

Była też mowa o podstawowych problemach, które mogą powstać w procesie zapewnienia dostępu do informacji publicznych w ukraińskich warunkach. Wśród dobrych praktyk zaprezentowano inicjatywy władzy oraz sektora pozarządowego – «Dane po warszawsku» (danepowarszawsku.pl), «Moje państwo» (mojepanstwo.pl), «Jawny Lublin» (jawnylublin.pl), «Budżet Gdański» (gdansk.pl/budzet), «Liczy się Miasto Kalisz» (liczysiemiasto.pl), «Nasza Kasa» (naszakasa.org.pl/gmina/polska/#/2015,1). Ich celem jest ułatwienie dostępu i rozpowszechnianie informacji o dochodach i wydatkach z budżetów miejskich, o najdroższych projektach lub zadłużeniu miasta. Ciekawa była demonstracja podziału wydatków z budżetów. Obecnym pokazano nawet drobne wydatki Lublina – wysokości rzędu 100 złotych. Tradycyjnie największe środki przeznacza się na oświatę i system opieki zdrowotnej.

Na konkretnych przykładach Krzysztof Jakubowski («Fundacja Wolności», Lublin) pokazał zasadność i skuteczność projektów, które były nastawione na zwiększenie przezroczystości procedur budżetowych. Lubelskim aktywistom udało się, na przykład, sprawdzić, że Urząd Miasta wydał na informowanie przez Facebooka 8 tys. złotych. Po odkryciu tego faktu, środki finansowe przeznaczono na bardziej użyteczne dla miasta sprawy, a informowaniem przez Facebooka zajęli się pracownicy, łącząc to zadanie ze swoją podstawową działalnością.

Szczególne zainteresowanie wywołała wiadomość o obrotach zasobów informacyjnych w UE, wartość których, według Krzysztowa Kowalika («Fundacja Wolności»), wynosi do 200 mld euro. A więc, jeśli informacje nie będą jawne, te pieniądze nie zasilą gospodarki. Tak doświadczenie realizacji projektu «Jak dojadę» (jakdojade.pl) w polskich miastach wskazuje na pozytywne wyniki w zakresie oszczędzania czasu, pieniędzy, zasobów ludzkich i transportowych dzięki udostępnieniu informacji o komunikacji publicznej.

Jeśli chodzi o ukraińskie dobre praktyki w zakresie udostępnienia informacji publicznych, wyróżniono Jednolity Rejestr Uchwał Sądowych (reyestr.court.gov.ua/Page/2), projekt rządowy «ProZorro» (prozorro.gov.ua), inicjatywę «Dozorro» (dozorro.org), Jednolity Rejestr Oświadczeń Majątkowych (public.nazk.gov.ua), portal poświęcony wydatkowaniu środków publicznych (spending.gov.ua), system sprawdzania kontrahentów You-control (youcontrol.com.ua/landing_002) etc.

Zdaniem Swiatosława Kliczuka, reprezentującego organizację pozarządową Partnerstwo Społeczne oraz inicjatywę «Za uczciwy przetarg» (Równe), jest wiele stron zawierających informacje publiczne, jednak nie są one wygodne dla obywateli. Warto zwrócić uwagę na wykorzystywane oprogramowanie, dostępność i przejrzystość wizualną, ponieważ budżety lokalne są przedstawiane głównie w postaci tabel Excel, które są niezwykle trudne do analizy.

Przykładowo analizując stronę jawnylublin.pl można zobaczyć ewolucję budżetu miasta, porównać największe projekty etc.

Ważne jest też ujawnianie informacji o działalności przedsiębiorstw miejskich, które mają jedne z największych kontraktów z władzami miast, kontrola mniejszych wydatków, ich przejrzystość i otwartość. Na przykład, strona «Jawny Lublin» daje możliwość sprawdzenia małych projektów oraz ich zasadności pod kątem wydatków.

Według Krzysztofa Kowalika zachowanie polskiego urzędnika w zakresie udostępniania informacji publicznych może obejmować: udostępnienie informacji, wydłużenie okresu udostępnienia do dwóch miesięcy, odmowę udostępnienia informacji z uzasadnieniem, że informacje nie są publiczne, odmowę udostępnienia informacji z uzasadnieniem, że informacje nie są jawne, pozostawienie zapytania bez odpowiedzi.

Niezwykle ważne jest, aby urzędnicy nauczyli się, że pytań nie zostawia się bez odpowiedzi, że nie odmawia się dostępu do informacji publicznych, a informacje powinny być ujawniane. To wpływa na skuteczność działalności władz miejskich, zabezpiecza przed nadużyciami i sprzyja ekonomicznemu podziałowi zasobów.

Jednym z głównych tematów konferencji było także omówienie doświadczenia realizacji budżetów obywatelskich w Lublinie i Równem. Podkreślano, że o sukcesie budżetu partycypacyjnego przesądza nie tylko ilość złożonych projektów lub liczba oddanych głosów, ale też zaangażowanie mieszkańców i organizacji pozarządowych do promowania budżetu obywatelskiego oraz udoskonalenia jego procedury. Uczestnicy konferencji analizowali błędy w realizacji budżetów obywatelskich w polskich miastach.

Podobne wydarzenia dotyczą praktycznych informacji, które mogą modernizować skostniałe biurokratyczne struktury samorządów ukraińskich. Bardzo ważne jest, aby podobnymi działaniami interesowali się nie tylko studenci lub działacze społeczni, ale przede wszystkim samorządowcy, urzędnicy, radni oraz ci, którzy w pierwszej kolejności powinni zapewniać otwartość i dostępność informacji o działalności samorządów.

Witalij LEŚNIAK,

Ukraińsko-Polski Sojusz imienia Tomasza Padury

Foto udostępnione przez autora

CZYTAJ TAKŻE:

NA STRAŻY INTERESÓW SPOŁECZNOŚCI: «WATCHDOGI» LUBLINA I RÓWNEGO DZIELILI SIĘ DOŚWIADCZENIEM