Pierwotne karpackie lasy bukowe i stare lasy bukowe w Niemczech – pod taką nazwą na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, wpisany został kompleks lasów pierwotnych, położony na terenie Słowacji, Ukrainy i Niemiec. Wpisanie ukraińsko-słowackiej części tego kompleksu na Listę odbyło się w 2007 r. W 2011 r. dołączone do niej zostały także bukowe lasy w Niemczech. Karpacka część pierwotnych lasów bukowych ciągnie się 185 km – od Gór Rachowskich i Czarnohory w Ukrainie, do Bukowskich Wierchów i Wyhorlatu na Słowacji.

Ochronie UNESCO na tym terenie, podlegają cenne i nienaruszone obszary występowania żyznej buczyny karpackiej. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa obejmuje następujące miejsca:

Słowacja: Havešová, Rožok, Stužica (wszystkie w Wierzchach Bukowskich), Kyjovský prales (inaczej - Puszcza Kijowska) (w górach Wyhorlat);

Ukraina: Czarnohora, Kuziy-Trybushany, Maramarosh, Stużycia-Użok, Świdowiec, Uholka-Shyrikyi Luh;

Niemcy: Grumsiner Forst/Redernswalde (Brandenburgia), Park Narodowy Kellerwald-Edersee (Hesja), Park Narodowy Jasmund (Meklemburgia-Pomorze Przednie), Serrahn (Meklemburgia-Pomorze Przednie), Park Narodowy Hainich (Turyngia).

Ukraińsko-słowacka część obiektu, czyli pierwotne karpackie lasy bukowe, obejmuje powierzchnię 77,971.6 ha, z czego 29,278.9 ha składa sam rezerwat a 48,692.7 ha - strefa buforowa. Ponad 70% tych lasów leży na terytorium Ukrainy.

Pierwotne karpackie lasy bukowe posiadają wyjątkową wartość jako wzór systemu naturalnych nienaruszonych lasów strefy klimatu umiarkowanego. One są uważane za najbardziej reprezentatywny ekologiczny model, który odzwierciedla procesy zachodzące w lasach czystych i mieszanych w różnych warunkach klimatycznych. W Karpatach bardzo dobrze zachowały się buki leśne (Fagus sylvatica) oraz wiele innych gatunków roślin. Pierwotne karpackie lasy bukowe są bardzo ważne dla zrozumienia procesu ewolucji gatunku buk (Fagus), rozpowszechnionego na półkuli północnej. Buk jest jednym z najważniejszych elementów lasów liściastych strefy umiarkowanej, które 6500 lat temu zajmowały 40% terenu Europy.

Ważne jest także, że lasy te rosną na wszystkich rodzajach skał, występujących w Karpatach (skały krystaliczne, wapień, fliszowe, andezyt), reprezentują 123 zespołów roślinnych i posiadają dużą różnorodność biologiczną. Na tle innych lasów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, pierwotne karpackie lasy bukowe wyróżniają się specyficzną florą i fauną, które są niezbędnym elementem ekologicznej kompletności ich ekosystemu.

Przy czym naturalny nizinny teren występowania lasów bukowych, na którym wzniesienia sięgają najwyżej 600 m, istnieje obecnie jeszcze tylko w Niemczech. Drzewa są tutaj nierzadko kilkusetletnie, a obumarłe pnie i naturalne dziuple, stanowią idealne środowisko życia dla nietoperzy, ptaków i innych stworzeń i zapewniają rozmaitość gatunkową. Ogólnie w pierwotnych lasach bukowych żyje około 10000 różnych gatunków zwierząt, roślin i grzybów.

Pierwotne karpackie lasy bukowe i stare lasy bukowe w Niemczech, są także unikalnym przykładem zarządzania obiektem wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa. Mieści się on bowiem na terenie od razu trzech państw, jedno z jakich (Niemcy) nie ma wspólnej granicy z dwoma innymi. Skuteczne wdrożenie zintegrowanego systemu zarządzania trójstronnego, wymaga w tym przypadku szczegółowego planowania wszystkich procesów zarządzania tym obiektem. Głównymi częściami tego procesu są: koordynacja współpracy i komunikacja pomiędzy poszczególnymi organizacjami krajowymi, zajmującymi się zarządzaniem zabytków, ochrona górskich łąk, korytarzy rzecznych i ekosystemów słodkowodnych, rozwój turystyki, badania naukowe i monitoring zmian, public relations i praca edukacyjna. Wszystko to służy budowaniu międzynarodowego zespołu specjalistów z ochrony lasów bukowych i zarządzania obiektami z Listy Światowego Dziedzictwa, jak i rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego w Ukrainie, Słowacji i Niemczech.

Natalija Katrencikova