W 1936 r. w klasztorze w Maciejowie rozpoczęło działalność czteroletnie Gimnazjum, którego pełna nazwa brzmiała: «Prywatne Gimnazjum Żeńskie im. Królowej Korony Polskiej Sióstr Niepokalanek w Maciejowie Wołyńskim».
Do Gimnazjum w Maciejowie przyjmowano dziewczęta, które ukończyły siedmioletnią szkołę. Uczyły się tu m.in. Ałła Wawryszczuk, Olga i Kalista Sidorskie, Tamara Suszczyk, Ludmyła Rudnicka, Angelina Sidorska, Tamara Wawryszczuk z Maciejowa, Lilia Krediner ze wsi Krugiel, Halina Szyprykiewicz ze Smidyna, Maria Stańczuk z Janówki. Czesne wynosiło 30 złotych miesięcznie – w tamtych czasach to była niemała kwota. Ojciec Ałły Wawryszczuk, Porfyrij, musiał sprzedać ziemię, żeby zapłacić za naukę córki.
Świadectwo Marii Stańczuk o ukończeniu trzeciej klasy Gimnazjum. Zdjęcie z archiwum Olgi Krasowskiej, wnuczki Marii Stańczuk.
Nauczycielkami w Gimnazjum były kobiety, ale np. łaciny uczył pan Czerwiński. Wykładano tu religię, język polski, francuski, łaciński i ukraiński, a także historię, geografię, biologię, fizykę, chemię, matematykę, przysposobienie wojskowe, higienę i muzykę. Skala ocen była następująca: bardzo dobry, dobry, dostateczny i niedostateczny.
Uczennica Gimnazjum Ałła Wawryszczuk (po prawej) z koleżanką
Żeby mieć pełniejszy obraz oświatowej działalności w Szkole i Gimnazjum w Maciejowie, należy powiedzieć kilka słów o siostrze Herminie (Maria Hermina Hejmanówna), która była dyrektorem Szkoły, fundatorce całej placówki edukacyjnej w Maciejowie – siostrze Marcie (Kazimiera Wołowska) oraz siostrze Zofii (Stefania Ustyanowicz), która stała na czele Gimnazjum.
Uczennice Gimnazjum obierają ziemniaki, a siostra Margarita czyta «Potop». 1939 r.
Była uczennica Wira Krynycka wspominała, że z powodu słabego zdrowia często mdlała w czasie lekcji, na dodatek jej rodzina żyła biednie. Z tego powodu dostawała w szkole dodatkowe śniadania, a siostra Hermina przyniosła im do domu tran i kazała mamie, żeby regularnie podawała go dziecku. Luba Hawryluk (nazwisko panieńskie Baranowska) wspominała: «W naszej rodzinie do szkoły uczęszczałam ja i moja siostra Nadia. Wira po przebytej chorobie straciła słuch i nie mogła uczyć się w szkole. Mój ojciec, Pawło Baranowski, zwrócił się do siostry Marty z prośbą o pomoc w edukacji córki. Wirę skierowano do specjalnej szkoły we Lwowie. Po poradę do siostry Marty przychodzili nie tylko mieszkańcy Maciejowa, ale również księża i rabini. Kiedy w miasteczku zaczęła szerzyć się wiadomość o tym, że siostra Marta kończy swoją misję na Wołyniu, miejscowi Żydzi zwrócili się do zakonu z prośbą o pozostawienie jej w Maciejowie, «bo któż od biedy będzie ratował niezaradnych, chorych i starych». Za swoją działalność siostra Marta i siostra Stefania zostały odznaczone Złotym Krzyżem Zasługi.
Uczennica Gimnazjum Maria Stańczuk (po lewej) z koleżanką. Zdjęcie z archiwum Olgi Krasowskiej, wnuczki Marii Stańczuk
Na początku II wojny światowej do klasztoru w Maciejowie zaczęli przybywać uchodźcy z różnych zakątków zachodniej Polski. 7 października siostry Niepokalanki zostały wypędzone przez władze radzieckie z klasztoru oraz zakazano im noszenia ubrań zakonnych. Przez pewien czas ukrywały się u proboszcza ks. Franciszka Korwina-Milewskiego oraz u byłych uczennic. Większość sióstr przeniosła się do Lwowa, część – do Szymanowa. Siostra Marta we wrześniu 1939 r. przeniosła się do Słonimia, gdzie założyła schronisko dla uchodźców, zorganizowała tajne nauczanie, pomagała osobom potrzebującym i ukrywała Żydów. Została aresztowana przez hitlerowców w nocy 18 grudnia 1942 r., przesłuchana, a następnie rozstrzelana. Siostra Stefania do 1944 r. pracowała w Domu Sióstr Niepokalanek w Nowym Sączu. Została zamordowana, kiedy wracała z Jazłowca (obecnie obwód tarnopolski).
Gimnazjalistki
W okresie międzywojennym w klasztorze Niepokalanek w Maciejowie pracowało ok. 40 sióstr oraz nauczyciele świeccy. Działał tu sierociniec (1919–1939), pierwsza w powiecie kowelskim i jedyna na Wołyniu szkoła powszechna z internatem oraz pierwsze na Wołyniu Seminarium Nauczycielskie (1921–1936). Uczyły się tu dziewczęta wyznania katolickiego i prawosławnego (w 1939 r. przebywały tu 104 uczennice wyznania katolickiego i 186 dziewcząt wyznania prawosławnego). Szkołę w Maciejowie ukończyły m.in. katolicka działaczka religijna Maria Jurczyńska ze wsi Truble k. Maciejowa, dr Tajisa Demediuk z Maciejowa – chemik australijskiego zjednoczenia naukowców CSIRO. Wiele absolwentek już po wojnie pracowało jako nauczycielki, lekarki, ekonomistki czy księgowe.
Maszerują gimnazjalistki. Zdjęcie z archiwum Walentyny Panasiuk (Walczuk).
Zoja SZEWCZUK
CZYTAJ TAKŻE:
KONKURS «MIĘDZYWOJENNY WOŁYŃ»: ZNAMY NAZWISKA ZWYCIĘZCÓW
OŚWIATOWA DZIAŁALNOŚĆ ZGROMADZENIA SIÓSTR NIEPOKALANEGO POCZĘCIA NMP W MACIEJOWIE (ŁUKOWIE): SZKOŁA
