Etno-kulinarna książka w tłumaczeniu na ukraiński
Artykuły

Jest to książka «Praktyczne przepisy pieczenia ciast świątecznych» słynnych autorek kulinarnych Florentyny Niewiarowskiej i Wandy Małeckiej, które podpisywały swoje opracowania krótko – Florentyna i Wanda.

Ich polskie przepisy były wydawane przez drukarnię Manieckiego we Lwowie i zyskały taką popularność, że Rusinki poprosiły autorki o ich przetłumaczenie na język rusiński. W 1893 r. wydano więc «Практичні приписи печеня сьвяточних тїст». Pierwsza książka z przepisami w języku polskim po raz pierwszy ukazała się jeszcze w 1874 r.

Myślę, że nie popełnimy błędu, jeśli uznamy tę pracę za pierwszą polską książkę kucharską, która została przetłumaczona na język ukraiński. Było to w czasach «babci Austrii», kiedy kresowa kuchnia była gastronomicznym wielokulturowym bogactwem. Dlatego dzieło Florentyny i Wandy, uzupełnione o stare ukraińskie potrawy, możemy nazwać właściwie wydaniem etnograficznym.

Florentyna Wanda 3

Tłumaczenie zyskało pozytywne opinie w ówczesnej ukraińskiej prasie. Literacko-naukowe i społeczno-kulturalne czasopismo «Zoria», ukazujące się we Lwowie w okresie Austro-Węgier, w numerze z 1 cwitnia (czyli kwietnia) 1894 r. zamieściło krótką recenzję nowej książki znanych autorek:

«Florentyna i Wanda [pseudonimy], znane pisarki w zakresie literatury kulinarnej wydawanej w języku polskim, chcąc przysłużyć się Rusinkom przed Świętami Wielkanocnymi, przetłumaczyły na nasz język swoją pracę «Praktyczne przepisy pieczenia ciast świątecznych». We wspomnianej książce, która dopiero co ukazała się drukiem, podane są przepisy nie tylko ciast świątecznych, ale również wszystkiego innego możliwego. Wydanie prezentuje się ładnie, grzbiet książki czysty, papier dobry, język dość gładki, a cena niska, bo jedynie 70 kr.»

I czemu by nie wydać jedynie 70 krajcarów za taki skarb? Za te pieniądze można było nauczyć się wielu rzeczy. Możemy to zrozumieć zapoznając się z treścią książki Florentyny i Wandy opublikowaną przez czasopismo «Zoria»: «Słowo wstępne. Baby i babki. Strucle, kołacze, bułki, kołaczyki i bułeczki. Placki. Mazurki. Lukry. Torty. Ciasteczka deserowe. Miodowniki i miodowniczki. Chleb, suchary, pierogi ruskie. Różne ciasta do kawy, herbaty i czekolady. Ciasta smażone na maśle i smalcu». Ależ pycha! A wraz z nią aura dawnych czasów i tajemniczości.

Książki Florentyny Niewiarowskiej i Wandy Małeckiej były wielokrotnie ponownie wydawane, a w przedmowach do nich autorki cieszyły się z listów z pozytywnymi opiniami swoich czytelniczek. We wstępie do siódmej edycji innego swojego bestsellera «Kucharka polska czyli Szkoła gotowania tanich, smacznych i zdrowych obiadów» współautorki napisały: «Zwykle przepisy kucharskie, bywają pisane bardzo zbytkownie i niedostępne są dla średniej klasy, a tylko zastosowane do domów, gdzie gotują kucharze, a panie nie liczą się zupełnie z pieniądzmi. W dzisiejszym wieku ekonomii, gdzie córki nasze całkiem inaczej i praktyczniej wychowujemy, a zależy nam głównie na smacznem i zdrowem jedzeniu, podajemy w naszej «Kucharce polskiej» wybór wszystkich najlepszych potraw. (…) Wysełamy więc naszą «Kucharkę polską» w imię Boże teras już po raz siódmy w świat szeroki licząc jak dotąd na łaskawe względy wszystkich pań».

Florentyna Wanda 4

Książka Florentyny i Wandy zdobyła międzynarodowe uznanie, ponieważ, «otrzymawszy od pań ruskich dużo listów» postanowiły one wydać jeszcze jedno opracowanie, starając się «uczynić z niej nawet pod względem wyboru potraw książkę najbardziej lubianą i używaną na Rusi». I już pod koniec XIX wieku we lwowskiej drukarni ukazały się dwa tomy «Kucharki ruskiej». Niestety, w odróżnieniu od «Kucharki polskiej» czy innych książek tych autorek dostępnych dziś w Internecie, ich tłumaczeń na rusiński nie da się nigdzie znaleźć. Tymczasem to nie tylko receptury kuchenne, ale również zabytek kresowej etnografii.

Czy rzeczywiście nic nie da się zrobić? Wydaje się, że nadzieję możemy pokładać w tych Ukrainkach, które przeniosły się za ocean – do Ameryki. Opuszczając ojczystą ziemię, zabierały ze sobą zeszyty i książki z przepisami różnych smacznych potraw, przygotowywanych wcześniej przez ich matki i babcie (bo przecież dobre potrawy chce się jeść, a nie tylko o nich pamiętać). W ten sposób do USA na statkach z emigrantami przybyły również rusińskie bestsellery Florentyny i Wandy. Mijały lata, ukraińskie kobiety założyły Związek Ukrainek Ameryki i zaczęły wydawać swoje czasopismo «Nasze Żyttia» («Our life», pol. «Nasze Życie»). W jego lipcowym numerze z 1970 r. możemy przeczytać nostalgiczny tekst o «Kucharce ruskiej» i pięć przepisów z niej. Co smakowało im tam, w Ameryce? Wspomniane są kędzierzawa kapusta nadziewana, warianyci (knydle) z bułki, mięso rosołowe z chrzanem, biała fasola z polewką, ciasto ze śliwkami. Prawie jak w domu u Florentyny i Wandy.

W bibliotece Związku Ukrainek Ameryki prawdopodobnie były także inne książki Florentyny Niewiarowskiej i Wandy Małeckiej. Może jest jeszcze szansa na ich odnalezienie, digitalizację i wydanie reprintu, co pomogłoby zachować dawny język ukraiński i kresową kulturę. Bo gotowanie, z którym mamy do czynienia przynajmniej trzy razy dziennie, to jednocześnie nasza tradycja i historia.

Wiktoria MANIOWSKA

Tarnopol

Powiązane publikacje
Łuck i Wola Uhruska realizują wspólny projekt
Wydarzenia
Wydział Kultury Rady Miasta Łuck rozpoczął realizację projektu «Wspólne dziedzictwo kulturowe: odrodzenie folkloru na pograniczu polsko-ukraińskim».
07 lutego 2023
Nowy etap współpracy transgranicznej
Wydarzenia
Przedstawiciele przygranicznych regionów Ukrainy i Polski wzięli udział w pierwszym posiedzeniu Komitetu Monitorującego Programu Interreg NEXT Polska–Ukraina 2021–2027, które odbyło się w Lublinie w dniach 3-4 lutego.
06 lutego 2023
Czytelnia Państwowego Archiwum Obwodu Wołyńskiego wznawia działalność
Wydarzenia
6 lutego wznawia swoją działalność czytelnia Państwowego Archiwum Obwodu Wołyńskiego, znajdująca się przy ul. Weteranów 21 w Łucku.
06 lutego 2023
Koleje Ukraińskie uruchamiają nowe pociągi do Polski
Wydarzenia
Koleje Ukraińskie (Ukrzaliznycia) kontynuują rozbudowę sieci połączeń kolejowych między Ukrainą a Polską. Wkrótce będą kursować pociągi Charków–Przemyśl przez Kijów i Kijów–Chełm z przesiadką do Warszawy.
03 lutego 2023
ABC kultury polskiej: Po prostu kabaret
Artykuły
Kabarety w Polsce zawsze powstawały jak grzyby po deszczu. Zwłaszcza za czasów PRL-u, czyli tzw. komuny, podobnie jak muzyka, szczególnie rockowa, odgrywały istotną rolę nie tylko kulturową, ale także społeczną i polityczną. Były swego rodzaju wentylem bezpieczeństwa, przez który, doprawiona niejednokrotnie szyderczym śmiechem, uchodziła bezsilna złość stłamszonego przez ustrój społeczeństwa.
03 lutego 2023
Obwód wołyński otrzymał 35 systemów «Starlink» dla punktów niezłomności
Wydarzenia
Przewodniczący Wołyńskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Jurij Pohulajko przekazał władzom administracji rejonowych 35 systemów satelitarnych «Starlink».
02 lutego 2023
Ocaleni od zapomnienia: Antoni Michalak
Artykuły
Antoni Michalak, policjant z Milatyna w powiecie Zdołbunów, z powodu «aktywnej działalności przeciw ruchowi rewolucyjnemu» w 1940 r. został skazany przez Kolegium Specjalne NKWD na pięć lat łagrów.
02 lutego 2023
Równe upamiętni o. Serafina Kaszubę
Wydarzenia
Na gmachu Sali organowej Rówieńskiej Obwodowej Filharmonii, dawnego kościoła Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Antoniego w Równem, pojawi się tablica upamiętniająca o. Serafina Kaszubę.
01 lutego 2023
«Cieszymy się, że możemy pomóc». Wołyński Uniwersytet Narodowy otrzymał pomoc z Lubelszczyzny
Wydarzenia
Wołyński Uniwersytet Narodowy im. Łesi Ukrainki otrzymał kolejny transport humanitarny od darczyńców z Polski.
31 stycznia 2023