12 marca 1999 r. Polska stała się oficjalnie członkiem NATO. W tym dniu, w mieście Independence w Stanach Zjednoczonych, podczas uroczystej ceremonii ówczesny minister spraw zagranicznych RP Bronisław Geremek przekazał na ręce sekretarza stanu USA Madeleine Albright akt przystąpienia Polski do Traktatu Północnoatlantyckiego.

Jedno z najważniejszych wydarzeń historycznych w dziejach współczesnej Polski stało się faktem. Dziś obchodzimy jego 20. rocznicę. Oczywiście jest to powód do radosnego świętowania, ale warto pamiętać, że droga do tego wydarzenia nie była dla Polaków ani łatwa, ani krótka.

NATO (pełna nazwa to North Atlantic Treaty Organization – Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, potocznie zwana Traktatem Północnoatlantyckim) jest sojuszem wojskowym, który został zawarty 24 sierpnia 1949 r. Powstał w odpowiedzi na coraz większe zagrożenie, jakie po II wojnie światowej dla wolnego świata zaczął stanowić ZSRR i państwa, które znalazły się w strefie jego wpływów.

Do 12 członków założycieli NATO (Belgia, Dania, Francja, Holandia, Islandia, Kanada, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Włochy) w kolejnych latach dołączały następne państwa: Grecja i Turcja (1952), Niemcy (1955), Hiszpania (1982), Czechy, Polska i Węgry (1999), Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia, Słowacja i Słowenia (2004), Albania i Chorwacja (2009). Najmłodszym członkiem paktu jest Czarnogóra, przyjęta do niego w 2017 r. Sojusz składa się więc obecnie z 29 państw, w niedługim czasie może ich być jednak 31, ponieważ oficjalnymi kandydatami do członkostwa są Bośnia i Hercegowina oraz Macedonia Północna. Potencjalnymi kandydatami, którzy w przyszłości mogą przystąpić do Sojuszu, są również Finlandia, Gruzja i Ukraina.

Warto podkreślić, że członkostwo w pakcie jest dobrowolne, a przystąpienie danego państwa wymaga przeprowadzenia zarówno skomplikowanej parlamentarnej procedury wewnętrznej, jak i zatwierdzenia przyjęcia nowego członka przez parlamenty wszystkich państw Sojuszu.

Najważniejszym dokumentem NATO jest zawierający 14 artykułów Traktat Północnoatlantycki, zwany także traktatem waszyngtońskim. Określa on wzajemne zobowiązania sojuszników. Najbardziej znanym zaś jest słynny artykuł 5: «Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub kilka z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uważana za napaść przeciwko nim wszystkim […]».

Po zakończeniu II wojny światowej Polska nie mogła samodzielnie zdecydować o swoim losie. Na prawie 50 lat znalazła się w sowieckiej strefie wpływów i choć formalnie na arenie międzynarodowej występowała jako niezależne państwo, wiadomo było, że kluczowe decyzje polityczne nie będą podejmowane w Warszawie. Sytuację pogorszyło także przystąpienie Polski do Układu Warszawskiego (1955 r.) – bloku militarnego opozycyjnego wobec NATO. W wyniku tych posunięć, przypomnijmy – nie były one suwerenne – na ponad 30 lat Polska znalazła się w opozycji do świata zachodniego, po niewłaściwej stronie «żelaznej kurtyny».

Sytuacja zaczęła się zmieniać w 1989 r. Po częściowo wolnych wyborach (4 czerwca) i powstaniu rządu premiera Tadeusza Mazowieckiego, stało się jasne, że po 50 latach Polacy znów będą mogli samodzielnie pokierować swoją przyszłością. Jednym z początków nowej drogi była wizyta ministra spraw zagranicznych Krzysztofa Skubiszewskiego (1990 r.) w Kwaterze Głównej NATO i nawiązanie (kilka miesięcy później) przez Polskę oficjalnych stosunków z paktem. Przypomnijmy – ciągle istniał Układ Warszawski, na terenie Polski nadal stacjonowały «sojusznicze» radzieckie wojska, a Związek Radziecki ulegał właśnie rozpadowi. Sytuacja Polski (i innych krajów dawnego bloku wschodniego) na arenie międzynarodowej nie była więc łatwa.

Dopiero po rozwiązaniu Układu Warszawskiego (przestał istnieć w lipcu 1991 r.) oraz wycofaniu ostatnich żołnierzy radzieckich, później już rosyjskich (proces trwał od 1989 r. aż do września 1993 r.), Polska mogła w jasny sposób wyznaczyć swój nowy, euroatlantycki kurs. W międzyczasie następowały symboliczne, ale jakże ważne dla przyszłego członkostwa w NATO, wydarzenia. W marcu 1991 r. prezydent Lech Wałęsa złożył wizytę w siedzibie Sojuszu, a w grudniu tego roku z ust premiera Jana Olszewskiego padła jasna deklaracja chęci przystąpienia Polski do NATO.

W marcu 1992 r. ówczesny Sekretarz Generalny NATO Manfred Wörner stwierdził, że członkostwo Polski w NATO jest możliwe. W styczniu 1994 r. Polska (podobnie, jak wiele innych krajów) przystąpiła do «Partnerstwa dla Pokoju» (Partnership for Peace). Był to program mający łączyć państwa aspirujące do NATO z członkami paktu. Umożliwiał on rozpoczęcie wspólnych ćwiczeń, konsultacji, wymian i szkoleń. Polska była jednym z najaktywniejszych uczestników programu – nie gwarantował on jeszcze przyjęcia do Sojuszu, ale był ważnym sprawdzianem prawdziwych intencji uczestniczących w nim państw.

W lipcu 1997 r. w Madrycie odbył się kolejny, ale jakże ważny dla Polski, szczyt paktu. To właśnie podczas niego Polska (wraz z Czechami i Węgrami) została zaproszona do rozmów w sprawie przystąpienia do Sojuszu. Po wielu rundach negocjacji, w styczniu 1999 r., Sekretarz Generalny paktu Javier Solana przekazał oficjalne pismo zapraszające do członkostwa w NATO. Polska wstąpiła do Sojuszu w roku, w którym pakt obchodził 50. rocznicę powstania.

Kręta i wyboista droga Polski do zapewnienia sobie bezpieczeństwa, ale także wzięcia odpowiedzialności za bezpieczeństwo innych członków Paktu Północnoatlantyckiego, zakończyła się, jak już wspomniano, 12 marca 1999 r. w amerykańskim mieście Independence, co samo w sobie stało się symbolem.

Warto na koniec dodać, że Polska przystąpiła do NATO z własnej woli – była to jej suwerenna decyzja. Polacy, choć pomiędzy nimi były, są i pewnie będą w przyszłości ogromne różnice polityczne, nigdy nie mieli wątpliwości co do wyboru, jako przyszłości swojej Ojczyzny, orientacji euroatlantyckiej. Świadczą o tym wyniki badań, które jasno wskazują, że odsetek zwolenników integracji Polski zarówno z NATO, jak i Unią Europejską jest i zawsze był jednym z najwyższych wśród wszystkich członków tych instytucji.

Piotr KOWALIK,
nauczyciel skierowany do Łucka przez ORPEG