17 maja w Łucku zaprezentowano monografię dra Oleha Razyhrajewa «Policja Państwowa w województwie wołyńskim w okresie międzywojennym» wydaną przez Instytut Pamięci Narodowej.

Proponujemy Państwa uwadze recenzję tej książki autorstwa dra Serhija Hładyszuka.

Nowa monografia znanego łuckiego historyka dra Oleha Razyhrajewa przedstawia powstanie, organizację i działalność Policji Państwowej na Wołyniu w okresie międzywojennym. Tą książką Autor podsumowuje swoje wieloletnie badania w zakresie historii polskiej policji rozpoczęte jeszcze w latach studenckich, a kontynuowane następnie podczas studiów doktoranckich w Lublinie i w Łucku oraz podczas seminariów organizowanych przez Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk i Instytut Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Praca wypełnia lukę w historiografii polskiej, ukraińskiej i białoruskiej oraz zachęca do dyskusji nie tylko na temat organów bezpieczeństwa publicznego działających na terenie Wołynia, ale również niektórych aspektów historii politycznej, gospodarczej i społecznej tego regionu. Monografia wydana jest tylko po polsku, przydatne byłoby również przetłumaczenie jej na język ukraiński.

Książka napisana jest w oparciu o bogaty materiał źródłowy, zebrany przez Autora w ponad dziesięciu archiwach na Ukrainie, w Polsce i na Białorusi. Najbardziej gruntownie Oleh Razyhrajew zbadał dokumenty przechowywane w państwowych archiwach obwodu wołyńskiego, rówieńskiego i tarnopolskiego, gdzie nie pozostał chyba żaden niezbadany przez niego zasób dokumentów dotyczący działalności policji. Poza tym historyk przeanalizował zbiory Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Państwowego Archiwum w Obwodzie Brzeskim oraz innych centralnych i regionalnych archiwów.

Publikacja składa się ze wstępu, trzech części, wniosków, bibliografii, wykazu skrótów i tabel, biogramów niektórych policjantów, indeksu osobowego i miejscowości. We wstępie autor określił podstawowe zadania, które postawił przed sobą pracując nad tą publikacją: zbadanie powstania, organizacji i funkcjonowania policji na Wołyniu w kontekście genezy organów bezpieczeństwa publicznego w Polsce, procesu tworzenia korpusu Policji Państwowej w województwie wołyńskim, stanu liczbowego, stanu dyscypliny, umundurowania, sytuacji finansowo-gospodarczej, szkolnictwa i wyszkolenia policjantów, życia społecznego oraz kulturalnego.

W części pierwszej (str. 15–158) Autor opisał strukturę i zadania Policji Państwowej w latach 1919–1926. Badacz nie pominął również okresu 1919–1920, kiedy dopiero zaczynał się proces tworzenia polskiego aparatu władzy państwowej na Wołyniu. W kolejności chronologicznej Autor rozpatrzył organizację terytorialną Policji, jak również funkcjonowanie policji politycznej i służby śledczej. Poza tym historyk przeanalizował życie społeczne i polityczne Wołynia, metody, które stosowała policja nadzorując legalne polityczne partie i organizacje, jak również walcząc z działalnością antypaństwową. Ciekawy wydaje się wątek dotyczący ochrony granicy wschodniej przez Policję Państwową, zanim w 1924 r. utworzono Korpus Ochrony Pogranicza. Czytelnik może tu znaleźć informacje o zwalczaniu przez policję przemytnictwa na granicy polsko-sowieckiej.

W drugiej części (str. 159–265) Autor chronologicznie przeanalizował strukturę i działalność policji w latach 1926–1939, główną uwagę poświęcając policji mundurowej, politycznej i służbie śledczej. Oprócz tego Oleh Razyhrajew zbadał zwalczanie przez policję ruchu komunistycznego i nacjonalistycznego, które aktywnie rozwijały się na Wołyniu w latach 20–30 XX wieku. Ważnym zadaniem policji był również nadzór nad życiem politycznym i społecznym w regionie.

W trzeciej części (str. 266–380) historyk przeanalizował stan personalny policji, źródła rekrutacji i charakterystykę funkcjonariuszy. Oleh Razyhrajew zaznacza, że pod względem narodowościowym policjanci byli przeważnie Polakami, a pod wyznaniowym – katolikami obrządku łacińskiego. Interesująca jest analiza wykształcenia i kwalifikacji zawodowych policjantów. Autor zapoznaje czytelników także z życiem codziennym polskich policjantów, ich sytuacją materialną, życiem kulturalnym. Badacz wspomina również o przypadkach nadużywania władzy przez policjantów w celach prywatnych. Pod koniec Oleh Razyhrajew przeanalizował, jak była odbierana policja przez miejscowe wielonarodowe społeczeństwo, przede wszystkim przez Ukraińców.

Niedokończonym wątkiem opracowania wydają się losy wołyńskich policjantów pod koniec 1939 r., kiedy doświadczali represji i trafiali do sowieckich łagrów.

Podkreślić należy przystępny wykład materiału przez Autora. Fakty o funkcjonowaniu policji Oleh Razyhrajew uzupełnia cytatami, które w sposób popularny opisują działalność Policji Państwowej w województwie wołyńskim. Książka została wzbogacona ilustracjami, które pozwalają nam na zrozumienie, jak wyglądało życie codzienne policjantów na Wołyniu w dwudziestoleciu międzywojennym.

Monografia dr. Oleha Razyhrajewa będzie ciekawą lekturą nie tylko dla wąskiego grona fachowców, którzy specjalizują się w historii funkcjonowania policji, ale również dla wszystkich zainteresowanych historią międzywojennego Wołynia. Książka porusza wiele ważnych problemów: walka z przemytnictwem na granicy polsko-sowieckiej, poszukiwanie agentów obcego wywiadu w regionie, zwalczanie przestępczości kryminalnej, nadzór nad prostytutkami i pozostałymi marginalnymi elementami wołyńskiego społeczeństwa w okresie międzywojennym. Swoją monografią Autor zachęca historyków do poruszania wspomnianych wyżej kwestii w ramach osobnych badań, kładąc fundament pod przyszłe opracowania w zakresie historii zarówno Wołynia, jak i wschodnich województw międzywojennej Polski. To moim zdaniem stanowi główną wartość recenzowanej książki. Autorowi życzę natchnienia w poruszaniu kolejnych tematów poświęconych Wołyniowi, Ukrainie i Polsce.

Serhij HŁADYSZUK
Fot. Anatol OLICH

CZYTAJ TAKŻE:

W ŁUCKU ZAPREZENTOWANO KSIĄŻKĘ O ORGANIZACJACH SPOŁECZNYCH NA WOŁYNIU W CZASIE I WOJNY ŚWIATOWEJ