Lekarz z duszą krajoznawcy. W 145-lecie urodzin Adama Wojnicza
Artykuły

Jego dom przy ulicy Nyżniozamkowej znalazł się w cieniu Bramnej wieży Górnego Zamku. Według miejscowych przesądów wejście człowieka w cień wieży składało się na rytuał przysięgania nie tylko Górnemu Zamkowi, ale też miastu.

Nic więc dziwnego, że urodzony na Podlasiu Adam Wojnicz zakochał się w starożytnym Łucku. Stał się on jednym z jego biografów, aktywnym działaczem społecznym, współzałożycielem kilku miejskich organizacji i Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego. Z Łuckiem Adam Wojnicz był związany przez prawie pół wieku i musiał zostawić go wbrew własnej woli.

Adam Wojnicz (1864-1955) ukończył wydział lekarski na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie szliłował fach lekarski także w Paryżu i Petersburgu. Jako chirurg wojskowy uzyskał stopień podpułkownika służby medycznej. Swoją służbę jako lekarz wojskowy, rozpoczął  w armii rosyjskiej podczas wojny japońskiej, a zakończył już w Wojsku Polskim.

Do Łucka, gdzie jako lekarz pracował również jego ojciec, Adam Wojnicz przyjechał w 1893 roku, podczas epidemii cholery. W walce z nią okazał się nie tylko doświadczonym profesjonalistą, ale też zdolnym organizatorem. Aktywnie włączył się w życie społeczne i wkrótce został wybrany deputowanym Łuckiej Miejskiej Dumy. Właśnie podczas pracy w Dumie, doktor Wojnicz zaczął troszczyć się nie tylko o stan sanitarny ulic i placów, ale także o zachowanie pamięci o przeszłości.

Droga do krajoznawstwa i działalności społecznej

W środowisku szlachty miejskiej, z którą Adam Wojnicz miał do czynienia jako “statski sowietni” (stopień równy podpułkownikowi), popularne było kolekcjonowanie starożytnych rzeczy. Właśnie w tym okresie dyrektor progimnazjum Łuka Orda wydał, na podstawie miejscowych dokumentów zachowanych w prywatnych kolekcjach, szereg opracowań. Tak więc Wojnicz w swoich  krajoznawczych zainteresowaniach miał poprzedników i sprzyjające otoczenie. Jako deputowany do Dumy włączył się w rozpoczęte przez Urząd Miejski dzieło poszukiwań aktów nadających prawo do posiadania miejskiej ziemi, różnych dokumentów i planów górnego zamku. Uczestnictwo w tych przedsięwzięciach pozwoliło Adamowi Wojniczowi zebrać wiadomości, które  wykorzystywał później w swoich pracach krajoznawczych.

Dorobek lekarza Wojnicza jako krajoznawcy to nie tylko monografia „Łuck na Wołyniu” (do której włączono dwa szkice innych krajoznawców). Nie mniej cenną dla historii Łucka jest równeiż jego praca naukowa o rodowodach łuckich właścicieli ziemskich. Drzewo genealogiczne niektórych z nich sięga tego czasu, kiedy Świdrygiełło Olgierdowicz zaczął rozdawać swoim służącym ziemie społeczności łuckiej. Na podstawie takich drzew genealogicznych Adam Wojnicz stworzył plan miasta z oznaczeniem ostatnich właścicieli ziemskich. Ten plan został wykorzystany przy tworzeniu wydanego w 1932 roku „Rejestru ulic miasta Łuck”. Autor rejestru – kierownik działu statystycznego magistratu Paweł Skorobogatow podał nazwiska właścicieli ziem, przez które przeprowadzono 123 nowych ulic (według rejestru 1925 roku Łuck miał zaledwie 101 ulic).

W latach 1920-tych wykorzystując księgi kościelne Adam Wojnicz dalej badał drzewa genealogiczne właścicieli ziemskich, ale już ze wsi i miasteczek całego powiatu łuckiego. Jednak tylko część przygotowanych przez niego materiałów została opublikowana w ówczesnych gazetach.

Opowiadając o różnorodnej działalności Adama Wojnicza warto wspomnieć także o jego kontaktach z Polską Organizacją Wojskową. Miejscowi urzędnicy pozwali nawet Wojnicza do sądu oskarżając go o szpiegostwo, ale pozew został oddalony z braku dowodów.

W okresie międzywojennym Adam Wojnicz szeroko rozwinął swoją działalność społeczną. Jako znany i szanowany człowiek został członkiem delegacji, która starała się przed rządem o zakończenie połączenia kolejowego Łuck-Lwów. Jako sekretarz Towarzystwa Lekarskiego w Łucku został organizatorem lekarskiego zjazdu, walczył aktywnie o otwarcie nowego szpitala a także został współorganizatorem kółka naukowego. Jednak w największym stopniu Adam Wojnicz poświęcił się dla Towarzystwa Krajoznawczego i Opieki nad Zabytkami Przeszłości. Był w nim   członkiem zarządu i przedstawicielem Wołyńskiego oddziału na zjazdach Towarzystwa w Lublinie.

Syberyjskie doświadczenie lekarza Wojnicza

Od września 1939 roku Adam Wojnicz pracował w miejskiej przychodni. W końcu maja 1940 roku on został aresztowany i razem z żoną Walerią-Leokadią i córką wywieziony na Syberię (miał 2 synów i 3 córki, jedna córka zginęła w Odessie, a syn pod Bełzem jeszcze w 1919 roku). Tę  podróż na Syberię w wagonie towarowym wspomina jeden z deportowanych mieszkańców Łucka, który jechał razem z Wojniczami. „Doktor Wojnicz okazał się bardzo przyjemnym i energicznym człowiekiem mimo poważnego wieku – 77 lat. W ciągu całej tej wielotygodniowej podróży pomagał innym, podtrzymywał ich na duchu i nadawał potrzebującym pomoc lekarską”. W jednym z rejonowych szpitali obwodu omskiego Wojnicz pracował jako chirurg. W 1942 roku jako wojskowy chirurg dostał powołanie do Wojska Polskiego, tworzonego przez generała Andersa na terytorium Związku Radzieckiego. Jednak z zesłania dr. Wojnicza nie wypuściło NKWD.

Dopiero koledzy z Łucka pomogli Adamowi Wojniczowi opuścić miejsce zesłania przysławszy mu powołanie do pracy. Jednak w swoim domu Wojnicz długo się nie zatrzymał. W 1945 roku wyjechał wraz z  rodziną do Polski. W Łucku pozostał jego syn (pochowany w katedralnym kościele) i jego duchowe dzieci – badania krajoznawcze.

W Polsce Adam Wojnicz mieszkał u córki Ireny w Radomiu. Tam napisał swoją ostatnią pracę naukową podsumowującą jego doświadczenie lekarskie na Syberii. Umarł w 1955 roku na Pomorzu. Lekarską dynastię rodziny Wojniczów przedłużyły jego córka Irena i wnuczka Maria Arcyszewska-Wojnicz.

Waldemar PIASECKI, krajoznawca

Autor dziękuje Tadeuszowi Marcinkowskiemu za udzielenie informacji o drodze życiowej Adama Wojnicza od syberyjskiego Okonska do polskiego Radomia.

 

Powiązane publikacje
Trwa rekrutacja do projektu «Szkoła dobrej jakości»
Konkursy
Fundacja Wolność i Demokracja zaprasza szkoły polonijne do udziału w projekcie «Szkoła dobrej jakości».
01 października 2022
Wystawa porcelany w Łucku. Można zobaczyć na niej eksponaty ze zbiorów muzeów w Łucku i Stalowej Woli
Wydarzenia
29 września w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym odbył się wernisaż inkluzyjnej wystawy «Sztuka dla każdego. Porcelana». Wydarzenie zostało zorganizowane w ramach projektu «Muzea pogranicza – przestrzeń dialogu międzykulturowego».
30 września 2022
«Bezpieczeństwo i Solidarność» tematem przewodnim Kongresu Współpracy Transgranicznej
Wydarzenia
Kongres Współpracy Transgranicznej w Lublinie to miejsce spotkań praktyków współpracy transgranicznej z krajów Unii Europejskiej i Partnerstwa Wschodniego oraz platforma dialogu dla samorządów, organizacji pozarządowych, środowiska nauki, kultury i biznesu.
29 września 2022
«Bieg Pokoju» w Mielnikach. 83 lata temu zginęli tu żołnierze KOP
Wydarzenia
Polacy i Ukraińcy wspólnie uczcili pamięć oficerów i żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza zamordowanych przez sowietów we wrześniu 1939 r.
29 września 2022
Ukazał się nr 18 «Monitora Wołyńskiego»
Wydarzenia
Zapraszamy Państwa na łamy dzisiejszego numeru MW. Piszemy w nim m.in. o poświęceniu kościoła w Dźwiniaczce, Jadwidze Gusławskiej z Krzemieńca i jej wspomnieniach, policjancie ze Zdołbicy Władysławie Michalskim oraz polsko-ukraińskiej współpracy w ramach różnych projektów.
29 września 2022
Naftowa Niepodległość. Można pobrać infografiki poświęcone osiągnięciom Ignacego Łukasiewicza
Wydarzenia
W związku z obchodzonym na mocy decyzji Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Ignacego Łukasiewicza Fundacja Wolność i Demokracja przedstawia serię sześciu infografik poświęconych temu bohaterowi.
28 września 2022
Infolinia dla uchodźców z Ukrainy chętnych do podjęcia nauki w polskich szkołach
Artykuły
Fundacja Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej wspólnie z UNICEF oraz Ministerstwem Edukacji i Nauki RP uruchomiła specjalną infolinię informacyjną dla ukraińskich uczniów, studentów oraz ich rodzin i opiekunów.
27 września 2022
Poloniści zapraszają na olimpiadę
Konkursy
Wołyński Uniwersytet Narodowy imienia Łesi Ukrainki wspólnie z fundacją «EDUNOWA» zapraszają studentów polonistyk z całej Ukrainy do udziału w IV Studenckiej Olimpiadzie Wiedzy o Polsce «Łuckie Dialogi z Kulturą Polską 2022».
27 września 2022
Szkoła przy TKP imienia Tadeusza Kościuszki rozpoczyna nowy rok
Wydarzenia
Uczniowie sobotnio-niedzielnej szkoły przy Towarzystwie Kultury Polskiej im. Tadeusza Kościuszki w Łucku spędzili ciekawe wakacje. Wypoczywali na letnim obozie językowym w Zamłyniu oraz uczestniczyli w wydarzeniach zorganizowanych przez partnerów Towarzystwa Kultury Polskiej w Zamościu, Mokrelipiu i Łomży.
26 września 2022