Miasteczko Kazimierka, dzisiejsza wieś Kuźmiwka, jest obecnie jedną ze zwykłych osad Polesia Wołyńskiego, choć kiedyś było o nim głośno daleko poza Wołyniem. Przede wszystkim z powodu cudów, które wydarzyły się przed ikoną Matki Bożej Kazimierzeckiej.
Miasteczko Kazimierzów zostało założone w 1629 r. przez kanclerza Wielkiego Księstwa Litewskiego księcia Albrychta Stanisława Radziwiłła, trzeciego ordynata ołyckiego. Ufundowany został przez niego także drewniany kościół na cześć Świętego Kazimierza. Ale los chciał, że nie stał długo – w 1665 r. miasto zostało prawie całkowicie zniszczone przez Kozaków i Tatarów, wtedy spłonął również kościół. Po krótkim czasie osada została odbudowana, ale odtąd była to już wieś Kazimierka.
Zamiast spalonego kościoła ksiądz Bachowski wzniósł w 1670 r. nową, już murowaną, kaplicę. Tadeusz Jerzy Stecki w swoich wspomnieniach «Z boru i stepu» napisał: «Pragnąc tę kaplicę upiększyć, ks. Bachowski polecił malarzowi z Łucka Antoniemu Samołowcowi, parafianinowi kościoła księży Bazylianów łuckich, zdjąć kopię z obrazu Matki Boskiej w skarbcu książąt w Ołyce znajdującego się a przywiezionego, jak chce tradycja, przez Radziwiłła Sierotkę z Palestyny».
Zachowała się legenda, że kopia była tak dokładna, iż malarz zwrócił do Ołyki już nie oryginał, lecz kopię, a prawdziwa ikona pozostała w Kazimierce. Nie można jednak potwierdzić ani obalić tego przekazu.
Obraz Matki Bożej Kazimierzeckiej z książki o. Alojzego Fridricha TJ, «Historye cudownych obrazów Najświętszej Maryi Panny w Polsce», t. 4. Kraków, 1911 r.
Obraz Matki Bożej prawie od chwili pojawienia się w miejscowej świątyni stał się słynny z cudów. Zostały one spisane w kronice parafii kazimierzeckiej: rejestrowane były tylko potwierdzone uzdrowienia i łaski, zaświadczone, zgodnie z wymogami, przez kapłanów i wiarygodnych świadków. Kronika stała się podstawą do szkicu historii kazimierzeckiej ikony, który został opublikowany w fundamentalnym czterotomowym dziele o cudownych ikonach Matki Bożej w Polsce. Jego autor – ojciec Alojz Fridrich, jezuita – napisał m.in.: «Do roku 1792 zapisanych jest w tej księdze 45 głośnych i jawnych łask, jak: odzyskanie wzroku, słuchu, uwolnienie od choroby św. Walentego, paraliżu i inne. – „Roku 1775 dnia 13 lipca (tak czytamy w tej księdze), będąc w kościele kazimierzeckim W. JMC Pan Ignacy Kliszewski, cześnik, prosząc o otwarcie obrazu Najśw. Maryi P. wyznał to rzetelnie, jak z łaski i osobliwej protekcyi tej Panny Najśw., chorując na nogi przez lat trzy, lub więcej i na kulach chodząc, gdy zaś ofiarował się na to miejsce i oddał pod protekcyę Najśw. Maryi P. w kościele kaźmierzeckim, wielkiemi łaskami słynącej, do zupełnego przyszedł zdrowia, i na znak tego obydwie kule w kościele zostawił, a ten cud, żeby był zapisany, upraszał».
W tej samej kronice zapisane zostały także najważniejsze wydarzenia z życia parafii. Tak w 1770 r. ówczesny proboszcz kazimierzecki, ksiądz Jan Bielecki, przebudował kaplicę na kościół w stylu empire, znacznie go powiększając. W tym samym czasie postawiony został duży ołtarz, a ikonę w 1778 r. ozdobiono srebrną sukienką i złoconymi koronami wykonanymi przez gdańskich mistrzów.
Widok kazimierzeckiego kościoła z książki o. Alojzego Fridricha TJ, «Historye cudownych obrazów Najświętszej Maryi Panny w Polsce», t. 4. Kraków, 1911 r.
Kiedy pod koniec XVIII w. Polska zniknęła z mapy Europy, kronika parafialna została zaniedbana. Cudów nikt już nie spisywał, a sama parafia zaczęła stopniowo podupadać. Wierni jednak wciąż przybywali do Najświętszej Maryi Panny Kazimierzeckiej i prosili o łaski dla siebie i swoich bliskich. Szczególnie liczne były pielgrzymki na uroczystości maryjne 15 sierpnia (Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny) i 8 września (Narodzenie Najświętszej Maryi Panny). W tych dniach w niezbyt dużym kościele tłumnie pojawiali się wierni z różnych stron Wołynia, Polesia, a nawet Podola, przybywało do 15 tys. osób.
Ikonę tę uważano nie tylko za ratunek w chorobie, ale także za patronkę małżeństw, dlatego też nazywano ją Swacką, ponieważ okoliczna szlachta w celu zawarcia ślubu często jechała właśnie do Kazimierki. W pierwszej połowie XIX w. zbudowano tu nawet «drewniany, ale piętrowy» dom zajezdny posiadający salę balową i pokoje gościnne, w których mogli zanocować wszyscy uczestnicy orszaku ślubnego. Budynek ten spłonął w latach 70. XIX wieku.
Stan kościoła na początku XX wieku ojciec Alojzy opisywał następująco: «Starożytny ten wizerunek Maryi umieszczony we wielkim ołtarzu, zdobi prócz sznurów pereł i korali: bogaty naszyjnik złożony z gem w złoto oprawionych i przeszło 150 złotych i srebrnych wotów. Duża przed ołtarzem wisząca srebrna lampa i srebrny kociołek na święconą wodę, wykonane zostały prawdopodobnie z tabliczek wotywnych dawniej ofiarowanych».
Po kataklizmach I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej kościół podupadł, ale kiedy w 1925 r. ordynariuszem diecezji łuckiej został mianowany biskup Adolf Piotr Szelążek, na Wołyniu rozpoczęło się ożywienie życia religijnego. Kościół w Kazimierce został odnowiony, a w 1929 r. katolicy uroczyście obchodzili 300. rocznicę parafii i przy tej okazji wydali pamiątkowy obrazek.
Pamiątkowy obrazek z okazji 300-lecia parafii
Do parafii w 1938 r. należało do 3940 wiernych, chociaż w samej Kazimierzce była tylko garstka katolików, większość pochodziła z okolicznych wiosek. W 1943 r. podczas Rzezi Wołyńskiej parafia się wyludniła. Parafianom udało się tylko ukryć dzwony kościelne, ale gdzie – nie wiadomo. Ikona też wówczas zniknęła. Może została schowana wraz ze dzwonami?
Zachował się list biskupa łuckiego Adolfa Piotra Szelążka do Adama Stefana Sapiehy, arcybiskupa krakowskiego, z dnia 23 maja 1943 r.: «Ludność polska całymi wsiami ucieka do miast lub większych skupień, szukając bezpieczeństwa […] Miasta i miasteczka są przepełnione ludnością polską. Parafie liczne, są zupełnie wyludnione. Kościoły stoją pustkami albo zostały zburzone. W Kazimierce, gdzie czczony był obraz Matki Boskiej, słynącej cudami, kościół spalony, obraz zabrany przez chłopów, pod wodzą popa».
Teraz w miejscu, gdzie dawniej stał kościół, pozostało pustkowie, na którym staraniem byłych parafian postawiono krzyż. Katolicy przybywają do niego modlić się tylko raz lub dwa razy w roku.
Krzyż na miejscu kościoła
Historia ikony Matki Bożej Kazimierzeckiej na tym się jednak nie zakończyła. Z inicjatywy pracowników Fundacji Dziedzictwa Kulturowego, która zajmuje się renowacją kolegiaty w Ołyce, gdański artysta Tomasz Kucharski zrekonstruował obraz. W 2016 r., podczas Światowych Dni Młodzieży, obraz Matki Bożej Kazimierzeckiej został poświęcony przez papieża Franciszka. Fundacja podarowała tę ikonę diecezji łuckiej.
Rekonstrukcja obrazu
Ikona wróciła «do domu» w Kuźmiwce w lipcu 2019 r. Podczas nabożeństwa odmówiono przed nią «Modlitwę do Najświętszej Bogarodzicy Maryi przed Jej cudownym w Kazimierce obrazem», która brzmiała tu ostatnio prawie 80 lat temu. Nie możemy się nie pochwalić, że zespół redakcyjny «Monitora Wołyńskiego» również zaangażował się w odnowienie tej modlitwy i przetłumaczenie jej na język ukraiński.
Modlitwa do Najświętszej Bogarodzicy Maryi przed Jej cudownym w Kazimierce obrazem
O Najmiłościwsza Pani i Królowo nasza, spójrz okiem litościwym na lud Twój wierny, ze łzami i wzdychaniem niewymownym garnący się do stóp ołtarza Twego, żebrzący wysłuchania i zmiłowania Twego – o Mario, usłysz i wysłuchaj!
Przedewszystkim błagamy Cię, weź w swą opiekę ten nasz kraj rodzinny, Wołyń oraz całą Ojczyznę naszą. Racz ją zachować w niepodległości, spokoju, pomyślności i sile; zachowaj ją od powietrza, głodu, ognia i wojny. A dzieciom jej, poddanym Twoim, uproś u Boskiego Syna Twojego zgodę i jedność; oziębłym: żarliwość; smutnym: pociechę; błądzącym i grzesznikom: nawrócenie; chorym: uzdrowienie.
Spraw przemożnym wstawiennictwem Twoim, abyśmy wszyscy, związani węzłami braterskiej miłości, za życia tu na ziemi Synowi Twojemu Jezusowi Chrystusowi i Tobie Mario zawsze wiernie służyli, a po śmierci, jako dobrzy słudzy, i poddani Twoi, tron Twój w niebiosach otaczali na wieki.
Duszom zaś zmarłych wyjednaj u Boskiego Syna Twojego wieczne odpoczywanie w przybytkach chwały i szczęśliwości wiekuistej.
Prosimy Cię o to, wznosząc serca, ręce i oczy łzami zroszone, chyląc nisko głowy przed Twym Majestatem, o Królowo! o Matko! o Patronko! Obronicielko nasza! Amen.
Podczas pielgrzymki do Matki Bożej Kazimierzeckiej w 2019 r. Przystanek autobusowy w Kuźmiwce
Podczas pielgrzymki do Kuźmiwki w 2019 r. Suszenie zebranego zboża na pozostałościach asfaltu
Obecnie trwa peregrynacja obrazu Matki Bożej Kazimierzeckiej po parafiach diecezji łuckiej. Po jej ukończeniu ikona zostanie umieszczona w kolegiacie w Ołyce, w której 8 kwietnia 2016 r. ordynariusz łucki bp Witalij Skomarowski erygował sanktuarium maryjne.
Rekonstrukcja obrazu Matki Bożej Kazimierzeckiej w szacie
Tekst i foto: Anatol OLICH
CZYTAJ TAKŻE:
HUCIAŃSKIE OPOWIEŚCI: KOŚCIÓŁ W KAZIMIERCE
