W związku z intensyfikacją represji władz białoruskich wobec mniejszości polskiej, staramy się wesprzeć moralnie prześladowanych Polaków i wyrazić swój sprzeciw wobec posunięć białoruskich władz.
Przedstawiamy sylwetki aresztowanych liderów Związku Polaków na Białorusi – Andżeliki Borys i Andrzeja Poczobuta, a także krótki kontekst problemów polskiej wspólnoty zamieszkującej ten kraj.
Polacy stanowią na Białorusi drugą najliczniejszą mniejszość narodową (najliczniejszą są Rosjanie), w sumie według oficjalnych statystyk ponad 3 % ludności kraju, faktycznie jednak osób przyznających się do polskości jest kilka razy więcej. Ze względów historycznych najwięcej Polaków zamieszkuje Grodzieńszyznę, gdzie zlokalizowana jest siedziba największej organizacji zrzeszającej Polaków i uznanej przez polski rząd – Związku Polaków na Białorusi.
ZPB jest jedną z organizacji polskich powołanych do życia po rozpadzie Związku Radzieckiego celem podtrzymywania związków z polskim językiem i kulturą wśród mniejszości polskiej na Białorusi. Do 2005 r. (kiedy został zdelegalizowany przez władze) liczył ok. 20–22 tys. członków. Po nieuznanym przez władze białoruskie wyborze na prezesa ZPB Andżeliki Borys w 2005 r., władze RB wyznaczyły nowy, posłuszny «zarząd» Związku Polaków na Białorusi (obecnie kierowany przez Aleksandra Songina), odbierając następnie strukturom dotychczasowego ZPB większość (15) ufundowanych przez Polskę tzw. Domów Polskich. Wobec działaczy uznających zarząd kierowany przez Andżelikę Borys stosowano i stosuje się wciąż różne formy szykan i represji. Pomimo presji, Związek Polaków na Białorusi prowadzi nadal działalność statutową w sferze kultury i oświaty, koordynując nauczanie języka polskiego w wielu oddziałach w całej Białorusi. Aktywnie pracuje też na rzecz upamiętnienia polskich miejsc pamięci i kultywuje obchody polskich świąt narodowych.
Andżelika Borys – urodzona w Grodnie, ukończyła szkołę średnią w grodzieńskiej wiosce Podlipki, a następnie technikum pedagogiczne w Zamościu i studia na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w Białymstoku. Po studiach pracowała jako nauczycielka j. polskiego w Odelsku i w Grodnie. Od 1995 r. członek Związku Polaków na Białorusi, w 1998 została przewodniczącą wydziału edukacji ZPB. Na szóstym zjeździe ZPB w marcu 2005 została, ku zaskoczeniu władz Białorusi, wybrana na prezesa Związku, zastępując na tym stanowisku współpracującego z władzami państwowymi Tadeusza Kruczkowskiego. 12 maja 2005 r. Ministerstwo Sprawiedliwości Białorusi unieważniło wyniki wyborów dokonanych przez zjazd ZPB, tym samym delegalizując demokratycznie wybrany zarząd organizacji.
Andżelika Borys pełniła funkcję prezesa ZPB do 2010 r. W tym czasie była poddawana ciągłym represjom i naciskowi psychicznemu ze strony władz BY. KGB przesłuchiwało ją ponad 90 razy, kilka razy odbierano jej paszport zagraniczny uniemożliwiając wyjazd z Białorusi, próbowano wytoczyć sprawę kryminalną na podstawie sfałszowanych zarzutów (o przemyt narkotyków), niszczono mienie, grożono jej i jej rodzinie.
14 czerwca 2010 r. ogłosiła rezygnację z pełnionej funkcji prezesa ZPB, motywując to przyczynami osobistymi. Po trzyletniej przerwie, wróciła do działalności w ZPB jako Przewodnicząca Rady Naczelnej ZPB. W grudniu 2016 r. została wybrana ponownie na stanowisko prezesa ZPB, zwyciężając kontrkandydata – dotychczasowego prezesa Mieczysława Jaśkiewicza. 20 marca 2021 r. podczas X Zjazdu ZPB A. Borys została wybrana na prezesa Związku na kolejną kadencję.
Laureatka wielu nagród i wyróżnień, m.in. Dyplomu Ministra SZ za wybitne zasługi dla promocji Polski w świecie, przyznanego w 2011 r., czy nagrody Polonicus, w kategorii «Organizacja życia polonijnego w Europie Wschodniej», przyznanej w 2014 r. przez Europejską Unię Wspólnot Polonijnych.
Andrzej Poczobut – członek Zarządu Głównego Związku Polaków na Białorusi, polsko-białoruski dziennikarz, publicysta i bloger związany z Grodnem. Urodzony w Brzostowicy Wielkiej na Białorusi. Ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Grodzieńskiego im. Janki Kupały. Jest autorem książki «System Białoruś».
W latach 1999–2001 był wykładowcą prawa w Grodzieńskim Państwowym Koledżu Politechnicznym oraz w Białoruskim Technikum Biznesu i Prawa. Następnie zajął się działalnością dziennikarską. Pracował m.in. w grodzieńskich gazetach «Pahonia», «Dień», «Miestnoje Wriemia», «Głos znad Niemna» oraz ogólnokrajowym dzienniku niezależnym «Narodnaja Wola». Pełnił funkcję redaktora naczelnego «Magazynu Polskiego na uchodźstwie» – czasopisma Związku Polaków na Białorusi pod kierownictwem Anżeliki Orechwo (wcześniej Andżeliki Borys). Od 2006 jest korespondentem «Gazety Wyborczej» w Grodnie.
Jest aktywnym działaczem ZPB od lat 90. XX w. Zawsze twardo opowiadał się za zachowaniem pełnej niezależności organizacji od władz w Mińsku, ale w ramach ustawodawstwa Białorusi. Za działalność społeczną i dziennikarską był wielokrotnie zatrzymywany i aresztowany.
Konsulat Generalny RP w Łucku
Fot. Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP
CZYTAJ TAKŻE:
