35 lat od katastrofy w Czarnobylu
Artykuły

W nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 r. doszło do awarii jednego z czterech reaktorów w elektrowni atomowej w Czarnobylu, która spowodowała największą katastrofę nuklearną w dziejach świata.

Na skutek wybuchów i pożaru w ciągu dziesięciu dni do atmosfery trafiły radioaktywne cząstki. Przenoszone wiatrem doprowadziły do skażenia obszaru o powierzchni ok. 100 tys. kilometrów kwadratowych na północy Ukrainy, oraz przygranicznych terenów Białorusi i Rosji. Radioaktywna chmura znad Czarnobyla dotarła wówczas także do Litwy, Łotwy, Polski, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Austrii, Niemiec, Niderlandów, Belgii oraz Wielkiej Brytanii.

Kierownictwo ZSRR próbowało zatuszować katastrofę. Mieszkańców żyjących w promieniu 10 km od elektrowni atomowej dopiero 36 godzin po wybuchu poinformowano, że zaszła potrzeba tymczasowej ewakuacji. Przekonywano ich, że wrócą do swoich domów po trzech dniach.

«W związku z awarią w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, w mieście Prypeć powstała niesprzyjająca sytuacja radiacyjna. (…) konieczne jest przeprowadzenie tymczasowej ewakuacji mieszkańców do najbliższych miejscowości w obwodzie kijowskim» – brzmiał oficjalny komunikat powtarzany przez miejski radiowęzeł Prypeci. W tym mieście położonym w odległości ok. 4 km od elektrowni przed kwietniem 1986 r. mieszkali jej pracownicy.

Ewakuowani mieszkańcy mogli zabrać ze sobą tylko najbardziej niezbędne oraz cenne rzeczy, dokumenty i produkty spożywcze na najbliższy okres. Nie wolno było zabierać ze sobą naczyń, dziecięcych zabawek czy zwierząt domowych.

Następnie strefę ewakuacji rozszerzono do 30 km wokół elektrowni. Przymusowa ewakuacja z tej strefy do 6 maja 1986 r. objęła ponad 115 tys. osób.

28 kwietnia władze ZSRR w ogólnokrajowym programie telewizyjnym «Wriemia» przekazały skąpe wiadomości o katastrofie ukrywając jej skalę: «W Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej doszło do awarii. Został uszkodzony jeden z reaktorów atomowych. Trwają działania mające na celu likwidację skutków awarii. Osobom poszkodowanym jest udzielana pomoc. Utworzono rządową komisję». 29 kwietnia ten komunikat ukazał się na łamach sowieckich gazet.

Aby pokazać ludziom, że nic złego się nie stało, jak co roku w ZSRR w miastach i wsiach zorganizowano pochody pierwszomajowe, w tym w Kijowie, gdzie w tych dniach ze względu na zmianę kierunku wiatru dotarła radioaktywna chmura. Osobom, które w kwietniu-maju 1986 r. trafiały do szpitali z objawami choroby popromiennej stawiano diagnozę «dystonia wegetatywno-naczyniowa».

Według danych Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej 30 pracowników elektrowni w Czarnobylu zginęło na skutek wybuchu lub zmarło w ciągu pierwszych miesięcy po katastrofie, ok. 500 tys. (wg. danych Greenpeace – ok. 200 tys.) osób zmarło na skutek promieniowania, znaczne jego dawki w pierwszych dniach po katastrofie otrzymało 8,5 mln mieszkańców Ukrainy, Białorusi i Rosji.

W likwidacji skutków katastrofy w ciągu kolejnych kilku lat uczestniczyło ok. 600 tys. osób, których do Czarnobyla kierowano pod przymusem – w przypadku odmowy groziły im gorsze warunki pracy albo nawet jej utrata.

Na terenie skażonym na skutek katastrofy powstała Strefa Wykluczenia (tzw. Czarnobylska zona). Większość ewakuowanych mieszkańców nigdy tu już nie przyjechała, tylko nieliczni zdecydowali się na nielegalny powrót. Obecnie wokół elektrowni w Czarnobylu żyje ok. 100 osób. Strefa jest do dzisiaj zamknięta, ale dla turystów organizowane są specjalne wycieczki.

Dla ewakuowanych pracowników elektrowni w bardzo szybkim tempie, w niecały rok, w obwodzie kijowskim wybudowano miasto Sławutycz, które jest położone 60 km na wschód od Prypeci. W różnych zakątkach Ukrainy również budowano domy, a nawet całe ulice dla rodzin wysiedlonych ze Strefy Wykluczenia.

W 1995 r. Ukraina podpisała w Ottawie memorandum, zobowiązując się zamknąć elektrownię do końca 2000 r. Jeden z trzech reaktorów wyłączono w 1991 r., kolejne dwa – w 1996 oraz 2000 r. Obecnie elektrownia w Czarnobylu nie jest eksploatowana. Dostęp do bloków energetycznych elektrowni mają tylko pracownicy, którzy czuwają nad wygaszonymi już reaktorami. Proces wyłączania siłowni z eksploatacji ma zakończyć się w 2064 r. W miejsce prowizorycznego betonowego sarkofagu, który powstał nad reaktorem czwartego bloku w 1986 r. w trakcie gaszenia pożaru, wybudowano później tzw. Nową Bezpieczną Powłokę.

Katastrofa w Czarnobylu została upamiętniona poprzez wybudowanie licznych pomników na terenie Ukrainy oraz ustanowienie Dnia Pamięci Uczestników Likwidacji Skutków Awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej (jest obchodzony 14 grudnia). W 2016 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ proklamowała 26 kwietnia Międzynarodowym Dniem Pamięci o Katastrofie w Czarnobylu. Ukraińskie władze apelują obecnie o wpisanie pozostałości po elektrowni na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Natalia DENYSIUK
Na zdjęciu: Znak ostrzegawczy o promieniowaniu
w pobliżu portu rzecznego w Prypeci. Autor: Diana Markosian, Public Domain

Powiązane publikacje
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
Dzięki mieszkańcom Łucka w warszawskiej bibliotece powstał dział książki ukraińskiej
Wydarzenia
W jednej z bibliotek polskiej stolicy stworzono dział książki ukraińskiej. Do inicjatywy dołączyli mieszkańcy Łucka, którzy zorganizowali zbiórkę książek dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Od kwietnia są one przekazywane do Biblioteki Publicznej w Dzielnicy Śródmieście.
16 maja 2022
Program stypendialny dla muzealników z Ukrainy
Konkursy
Stowarzyszenie Polski Komitet Narodowy Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM realizuje Program Stypendialny #HelpUkraine – ICOM Poland Relief Fund. Jest on przeznaczony dla muzealników z Ukrainy.
16 maja 2022
Profesor Rafał Łatka: Za zamachem na Jana Pawła II stali sowieci
Artykuły
Związek Sowiecki podjął decyzję o wyeliminowaniu Jana Pawła II w taki sposób, by nikt się nie domyślił, że za zamachem stoi bezpośrednio Moskwa. Opieszałość służb zachodnich im to tylko ułatwiła – pisze prof. Rafał ŁATKA z IPN. 13 maja przypada 41. rocznica zamachu na życie Jana Pawła II.
13 maja 2022
Łuck otrzymał około 20 ton pomocy
Wydarzenia
Około 20 ton pomocy humanitarnej dotarło do Łucka z Wielkiej Brytanii. Transport najpierw przybył do polskiej Piły, skąd Fundacja Mewa dostarczyła go do Ukrainy.
13 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
Archiwa w smartfonie: w Ukrainie przedstawiono Portal Wyszukiwania Międzyarchiwalnego
Artykuły
Państwowa Służba Archiwalna przedstawiła zunifikowany «Portal Wyszukiwania Międzyarchiwalnego», który zawiera prawie półtora miliona zdigitalizowanych kopii dokumentów z trzech centralnych archiwów Ukrainy. Wyniki on-line projektu «Jednolita witryna dostępu do zasobów cyfrowych ukraińskich archiwów» zaprezentowano 11 maja w Kijowie.
12 maja 2022
8,9 tys. organizacji polonijnych na świecie. Zaprezentowano najnowsze dane
Wydarzenia
Najnowsza wersja bazy organizacji polonijnych na świecie zawiera 8,9 tys. podmiotów zlokalizowanych w 115 krajach. Najwięcej Polaków poza granicami Polski mieszka w Stanach Zjednoczonych (ok. 10 mln), liczne polskie wspólnoty są m.in. w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Francji, Islandii i Litwie.
11 maja 2022
Polacy pomagają Husiatynowi
Artykuły
Miasto Husiatyn na Tarnopolszczyźnie nie pozostaje bez pomocy Polaków. I to nie tylko materialnej – ostatnio dzieci z miejscowej szkoły sportowej wzięły udział w międzynarodowym turnieju piłki nożnej w Wolsztynie.
10 maja 2022