Ulicę Kopernika można znaleźć na mapie niemal każdego ukraińskiego miasta. Łuck też nie jest wyjątkiem. Wydaje się jednak, że nie będzie zbyteczne przypominanie o tej postaci, zwłaszcza teraz, z okazji jubileuszu.
Senat RP ustanowił rok 2023 Rokiem Mikołaja Kopernika – mija właśnie 550. rocznica urodzin i 480. rocznica śmierci jednego z najsłynniejszych Polaków.
Mikołaj Kopernik urodził się 19 lutego 1473 r. w Toruniu w rodzinie kupieckiej. Zdobył znakomite wykształcenie na uniwersytetach w Krakowie, Bolonii i Padwie. Wujek c, prawdopodobnie chciał, aby jego siostrzeniec zrobił karierę duchowną, ale młodzieniec miał inne plany. Otrzymał niższe święcenia duchowne, został kanonikiem kapituły warmińskiej, ale nie chciał przyjąć święceń kapłańskich. Młodego człowieka pociągała nauka. Co prawda przez pierwsze lata po ukończeniu studiów Mikołaj nie miał na to czasu, gdyż wypełniając polecenia wuja, był angażowany do niemal wszystkich spraw administracyjnych i sądowych diecezji warmińskiej.
Pomnik Mikołaja Kopernika w Toruniu
Po śmierci biskupa Watzenrodego Mikołaj Kopernik przeniósł się do Fromborka. Nadal był kanonikiem, pełnił obowiązki administracyjne, ale miał więcej czasu na studia naukowe. W tym samym czasie, jak sądzą badacze, zaczął pisać swoje opus magnum – traktat «De revolutionibus orbium coelestium» («O obrotach sfer niebieskich»), w którym przedstawił teorię o heliocentrycznej budowie Układu Słonecznego.
Praca postępowała powoli, ponieważ wymagała skomplikowanych obliczeń matematycznych. Przerwała ją wojna polsko-krzyżacka 1519–1521, w której Kopernik musiał uczestniczyć nie tylko jako dyplomata, ale także jako dowódca obrony warmińskich zamków.
Po podpisaniu traktatu pokojowego między Królestwem Polskim a Zakonem Krzyżackim Mikołaj Kopernik powrócił do spokojnego życia i badań naukowych. Naukowiec miał bystry i dociekliwy umysł, więc zajmował się różnymi dziedzinami: matematyką, astronomią, astrologią, ekonomią, filologią, mechaniką, naukami wojskowymi i kartografią. Imponująca jest też lista profesji Kopernika: był nie tylko duchownym, ale także ekonomistą, prawnikiem, dyplomatą, lekarzem, tłumaczem, pisarzem, wykładowcą, doktorem prawa kanonicznego (czyli kościelnego). Nawiasem mówiąc, Mikołaj Kopernik prawie całe życie prowadził praktykę lekarską, co więcej, za darmo leczył biednych.
Osiągnięcia Kopernika jako naukowca były nie tylko teoretyczne, takie jak sformułowanie prawa obiegu pieniądza, znane współczesnej ekonomii jako prawo Kopernika-Greshama, ale także praktyczne. M.in. zaprojektował i zbudował urządzenie, które dostarczało wodę do fromborskich domów oraz maszyny do bicia monet dla mennicy polskiej.
Jednak największym i najbardziej znanym osiągnięciem Mikołaja Kopernika był traktat «O obrotach sfer niebieskich», któremu poświęcił ponad 40 lat swojego życia. Naukowiec po raz pierwszy opisał w nim matematycznie model Układu Słonecznego, w którym Ziemia i planety krążą wokół Słońca. Dzieło to zostało opublikowane w 1543 r., czyli w roku śmierci Kopernika. Istnieje legenda, że krewnym udało się przywieźć książkę wydrukowaną w Norymberdze, gdy naukowiec leżał na łożu śmierci. Przycisnął książkę do piersi, westchnął z ulgą i umarł.
Ta praca miała ogromny wpływ na dalszy rozwój nauki w Europie, w szczególności dała impuls badaniom naukowym Keplera i Newtona. Wydarzenie to doprowadziło do tak wielkich zmian w ówczesnym światopoglądzie, religii, filozofii i polityce, że nazwano je przewrotem kopernikańskim.
W Łucku też uhonorowano wybitnego polskiego naukowca – jego imieniem nazwano ulicę w centralnej dzielnicy. Co ciekawe, imię to nadano jej jeszcze w czasach sowieckich. Ideologom komunistycznym udało się zrobić z Mikołaja Kopernika ateistę i bojownika z religijną ciemnotą, mimo że przez całe życie pozostał kanonikiem katolickim. W okresie międzywojennym ulica nosiła imię Słowackiego, a jeszcze wcześniej nazywała się Morelowa.
Ulica Kopernika w Łucku
Tekst i zdjęcia: Anatol Olich
