Dwadzieścia lat temu, 12 listopada 2004 r. zmarł generał Stanisław Skalski, as polskiego lotnictwa w czasach II wojny światowej. Dzieciństwo i wczesną młodość przeżył w Dubnie. Tu, w 20. rocznicę śmierci, uczczono jego pamięć.
W uroczystym spotkaniu, które miało miejsce w Dubnie 12 listopada, uczestniczyli konsulowie Michał Banaś oraz Krzysztof Baranowski z Konsulatu Generalnego RP w Łucku, członkowie Dubieńskiego Towarzystwa Kultury Polskiej na czele z prezesem Kazimierzem Boberem i wiceprezes Ałłą Owsijuk oraz dyrekcja i uczniowie Liceum nr 1 w Dubnie.
Wydarzenie rozpoczęto modlitwą i złożeniem kwiatów przy tablicy pamiątkowej znajdującej się na budynku szkoły. Napis w języku ukraińskim i polskim głosi: «Tu uczył się i w 1933 r. ukończył gimnazjum as polskiego lotnictwa gen. Stanisław Skalski».
W budynku szkoły, do której blisko sto lat temu uczęszczał Skalski, znajduje się ekspozycja poświęcona wybitnym absolwentom, wśród nich znamienitemu polskiemu lotnikowi. Informacje o jego życiu i dokonaniach przedstawili uczniowie Liceum nr 1. Jednym z oprowadzających był uczeń Sobotnio-Niedzielnej Szkoły Języka Polskiego prowadzonej przez Dubieńskie Towarzystwo Kultury Polskiej.
Stanisław Skalski urodził się w 1915 r. w Kodymie na południowym Podolu. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę jego rodzina przeprowadziła się do Zbaraża, a od 1923 r. zamieszkała w Dubnie. Stanisław Skalski był uczniem miejscowego Gimnazjum Męskiego im. ks. Stanisława Konarskiego. Po maturze w 1933 r. rozpoczął studia w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie przygotowującej do pracy w dyplomacji.
Od dzieciństwa pasjonował się lotnictwem i dlatego zrezygnował ze studiów. Zdobył kwalifikacje pilota szybowców, a rok później – w 1935 r. – wstąpił do Wojska Polskiego i ukończył Kurs Pilotażu Motorowego w Łucku. Jego pragnieniem było dostać się do elitarnej «Szkoły Orląt», czyli Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. Marzenie to zrealizował w 1936 r.
W 1938 r. awansowany na podporucznika pilota rozpoczął służbę w Pułku Lotniczym w Toruniu.
Po wybuchu wojny z Niemcami, już 1 września 1939 r. zestrzelił pierwszy niemiecki samolot, a w następnych dniach kolejne cztery maszyny. Po agresji sowieckiej na Polskę 17 września, Skalski przez Rumunię, Liban i Francję dotarł na Wyspy Brytyjskie i został pilotem RAF (Królewskich Sił Powietrznych). Jako pilot myśliwca uczestniczył w słynnej Bitwie o Anglię w 1940 r., a w roku następnym rozpoczął służbę w polskich dywizjonach lotniczych. Walczył m.in. nad Francją, w północnej Afryce, w Italii i Niemczech. W 1944 r. był wykładowcą taktyki dla oficerów lotnictwa armii amerykańskiej.
Udział w II wojnie światowej zakończył jako as myśliwski o najwyższej liczbie zwycięstw wśród polskich pilotów. Został dwukrotnie zestrzelony, za drugim razem mocno poparzony uratował się skokiem na spadochronie. Otrzymał liczne polskie, brytyjskie i francuskie odznaczenia wojskowe.
Po wojnie nie skorzystał z propozycji pozostania w Anglii i dalszej służby w lotnictwie brytyjskim, a miał stopień podpułkownika RAF-u. W 1947 r. wrócił do rządzonej przez komunistów Polski i został przyjęty do służby wojskowej w lotnictwie. Rok później aresztowany pod zarzutem szpiegostwa, po brutalnym śledztwie skazany na karę śmierci. Dzięki wysiłkom matki w 1951 r. wyrok złagodzono na karę dożywotniego więzienia, a pięć lat później, wiosną 1956 r., decyzją Najwyższego Sądu Wojskowego został uniewinniony i przyznano mu odszkodowanie za bezpodstawne więzienie. Przywrócono go do służby wojskowej, którą pełnił do 1972 r.
Przez następne lata był aktywny – spotykał się z młodzieżą, działał w organizacjach kombatantów II wojny światowej i we władzach Aeroklubu. W 1988 r. Stanisław Skalski został mianowany generałem brygady. Zmarł 12 listopada 2004 r. w wieku 89 lat i spoczął na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Paweł Kasprzyk,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Dubna przez ORPEG
Zdjęcia udostępnione przez Ałłę Owsijuk
