Rok 2011 obchodzony będzie w Polsce jako rok Czesława Miłosza, laureata literackiej nagrody Nobla w roku 1980. 30 czerwca przypada 100. rocznica urodzin pisarza.
Poeta, prozaik, eseista, tłumacz, historyk literatury, prawnik i dyplomata. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1980), Neustadt International Prize for Literature (1978) oraz wielu innych prestiżowych nagród literackich, tłumaczony na czterdzieści dwa języki. Doktor honoris causa wielu uniwersytetów w USA i w Polsce, honorowy obywatel Litwy i miasta Krakowa.; profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Uniwersytetu Harvarda; kawaler Orderu Orła Białego - to tylko mała część z tego co można powiedzieć o Miłoszu.
Rok Miłosza został już wpisany do kalendarium UNESCO i będzie obchodzony nie tylko w Polsce, ale na całym świecie (m.in. na Litwie, gdzie poeta się urodził). Na program Roku Miłosza złożą się nowe wydania książkowe, konferencje, dyskusje, poświęcone mu wystawy, organizowane w Polsce i za granicą – od Krasnojarska przez Wilno, Krasnogrudę, Kraków, Paryż po Nowy Jork i San Francisco. Jego najważniejszy punkt – druga już edycja Festiwalu Miłosza, który odbędzie się w Krakowie 9-15 maja 2011 r. W dawnym dworku rodziny Miłoszów w Krasnogrudzie dobiega końca budowa Międzynarodowego Centrum Dialogu. Zostanie ono otwarte już w czerwcu, w 100. rocznicę urodzin polskiego noblisty. W ogólnopolskie obchody roku noblisty włącza się także Suwałki. W tym mieście urodzili się rodzice Miłosza. Wszystkie miejskie placówki kulturalne przez cały rok będą przypominać postać i twórczość pisarza. Imprezy związane z rokiem Miłosza odbędą się także na Wołyniu, zorganizowane przez Konsulat Generalny RP w Łucku we współpracy z partnerami polskimi i ukraińskim.
Czesław Miłosz urodził się 30 czerwca 1911 roku w Szetejniach na Litwie. Studiował na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, najpierw polonistykę na Wydziale Humanistycznym, następnie prawo na Wydziale Nauk Społecznych. Zadebiutował w 1930 na łamach uniwersyteckiego pisma „Alma Mater Vilnensis” wierszami „Kompozycja” i „Podróż”. Był członkiem grupy poetów „Żagary” i współtwórcą pisma o tej samej nazwie. Pracował w Polskim Radiu Wilno.
Okupację niemiecką przetrwał w Warszawie. Uczestniczył w podziemnym życiu literackim, pod pseudonimem Jan Syruć opublikował w 1940 r. tom Wiersze. Po upadku powstania warszawskiego wyjechał do Krakowa, w którym pozostał do końca 1945 roku.
Po wojnie Czesław Miłosz pracował w służbie dyplomatycznej PRL – w USA i we Francji do roku 1951, kiedy to zwrócił się w Paryżu o azyl polityczny.
W latach 1951–1989 – żył na emigracji. Do roku 1960 mieszkał we Francji a następnie przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał literaturę słowiańską na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley oraz na Harvardzie. Do roku 1989 publikował głównie w emigracyjnym wydawnictwie paryskiej „Kultury” i w Polsce poza cenzurą.
W PRL oficjalnie uznany za zdrajcę, został uroczyście potępiony przez Związek Literatów Polskich. Do 1980 w Polsce istniał zakaz publikacji jego utworów oraz wymieniania jego nazwiska. Książki Miłosza były drukowane w podziemiu lub przemycane z zagranicy.
Stosunek władz polskich do Miłosza zaczął się zmieniać po 1980 r., kiedy poeta otrzymał literacką nagrodę Nobla. Rok później przyjechał do kraju, gdzie jego utwory zostały już oficjalnie wydane (choć część z nich ocenzurowano, a część mogła się nadal ukazywać tylko w wydaniach podziemnych). Stały się one natchnieniem dla rozwijającej się opozycji politycznej. W 1981 r. otrzymał doktorat honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, a w 1989 r. Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Na początku lat 90-tych XX wieku powrócił do kraju, został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Był także członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Od roku 1989 mieszkał równolegle w Berkeley oraz w Krakowie. Zmarł 14 sierpnia 2004 w Krakowie i został pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce.
Twórczość poetycka Miłosza w opinii międzynarodowej krytyki jak i współczesnych mu poetów to jedno z najbardziej znaczących zjawisk naszej epoki literackiej. Decydujący wpływ na twórczość poety wywarło Wielkie Księstwo Litewskie wraz ze swą wielokulturową i tolerancyjną atmosferą, na którego dawnych terenach Miłosz się wychował. Inspirację stanowiło dla niego zarówno spokojne życie na wsi, jak i szalone podróże z ojcem.
Jako powieściopisarz zyskał rozgłos powieścią „Zdobycie władzy” (1953), o instalowaniu władzy komunistycznej w Polsce. Jego książka „Zniewolony umysł” do dziś uważana za wybitną próbę naukowej analizy działania propagandy komunistycznej, a „Rodzinna Europa” ciągle jest jedną z najlepszych książek o przygodach „środkowoeuropejskiej” mentalności.
Natalia DENYSIUK
