4 października 2016 r. w Rówieńskim Muzeum Krajoznawczym odbyła się konferencja poświęcona wybitnemu mężowi stanu ІІ Rzeczypospolitej Henrykowi Józewskiemu, którego życie i działalność związane są z Ukrainą, zwłaszcza z Wołyniem.

W konferencji historyczno-krajoznawczej «Wojewoda Wołynia Henryk Józewski» wzięli udział naukowcy Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, pracownicy Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego i Państwowego Archiwum w Obwodzie Rówieńskim, członkowie Towarzystwa Kultury Polskiej imienia Władysława Reymonta, Ukraińsko-Polskiego Sojuszu imienia Tomasza Padury, Centrum Kulturalno-Edukacyjnego imienia Tomasza Oskara Sosnowskiego, Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Związku Krajoznawców Ukrainy, i naukowej grupy redakcyjnej «Zrehabilitowani przez historię».

Referenci poświęcili uwagę Henrykowi Józewskiemu jako moderatorowi polsko-ukraińskiego porozumienia, kijowskiemu okresowi jego życia i działalności, eksperymentowi wołyńskiemu, ludowym uniwersytetom na Wołyniu w okresie międzywojennym oraz kwestii popularyzowania wiedzy o działalności Józewskiego.

Uczestnicy konferencji mieli okazję zapoznać się z prezentacją o Henryku Józewskim i wystawą dokumentów opartej na zbiorach Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego i Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego.

Henryk Józewski urodził się w 1892 r. w Kijowie. Jego młode lata mijały w środowisku ukraińsko-polskim, ponieważ uczył się w І Gimnazjum Państwowym w Kijowie, a później na Wydziale Fizyczno-Matematycznym Uniwersytetu Świętego Włodzimierza. Należał do Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej i Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1917 r. był uczestnikiem burzliwych wydarzeń w okresie rewolucji ukraińskiej. W 1920 r. został członkiem Rządu URL. Przyjaźnił się z Szymonem Petlurą. Przez krótki czas pracował na stanowisku szefa Gabinetu Prezesa Rady Ministrów Józefa Piłsudskiego i Ministra Spraw Wewnętrznych w rządzie Kazimierza Bartla.

Dwukrotnie, w latach 1928–1929 i 1930–38, Henryk Józewski pełnił funkcję wojewody wołyńskiego. Będąc na tym stanowisku wdrażał w życie politykę pokojowego współistnienia Ukraińców i Polaków. Żywił przekonanie, że miejscem takiego porozumienia powinien stać się właśnie Wołyń, a nie Galicja. Był zwolennikiem rozwoju samorządu lokalnego. Uważał, że Ukraińcy powinni odgrywać większą rolę we władzach lokalnych. W dwujęzycznych szkołach została wprowadzona obowiązkowa nauka języka ukraińskiego. Mimo braku zrozumienia przez siły radykalne – polskie i ukraińskie – wojewoda wspierał rozwój ukraińskich i ukraińsko-polskich organizacji pozarządowych.

Działania Józewskiego na rzecz poprawy ukraińsko-polskich stosunków na Wołyniu, w tym w życiu kościelnym (wsparcie ukraińskiego języka liturgicznego) zostały wpisane do historii jako eksperyment wołyński. Była to najbardziej skuteczna próba rozwiązania ukraińskiej kwestii w ІІ Rzeczypospolitej.

Walentyna DANILICZEWA