Publikując w rubryce «Ocaleni od zapomnienia» szkice biograficzne Polaków, którzy stali się ofiarami sowieckiego reżimu totalitarnego nigdy nie wspominaliśmy o wykonawcach «polityki partii». Czy oni również byli tylko śrubkami w olbrzymiej sowieckiej machinie pod nazwą ZSRR?
Kto we wrześniu 1939 r. przybył na «wyzwolone zachodnioukraińskie ziemie», żeby wdrażać w życie sowiecki model rządzenia? Jaskrawym przykładem sowieckiego funkcjonariusza jest Pyłyp Awramowycz Darmokryk, którego sprawę osobową udało się nam odnaleźć dzięki kierownikowi Wydziału Archiwalnego Rówieńskiej Rady Miejskiej Pawłowi Poliszczukowi.
Postać Pyłypa Darmokryka zainteresowała nas przede wszystkim dlatego, że w latach 1939–1941 był on naczelnikiem Rówieńskiego Obozu Jenieckiego Budowy nr 1 NKWD. Taką informację zawiera napisany przez niego własnoręcznie życiorys.
Pyłyp Darmokryk urodził się 15 maja 1911 r. w biednej chłopskiej rodzinie Ukraińców, mieszkających we wsi Kuryliwka (obecnie rejon kaniowski w obwodzie czerkaskim). Jak sam zaznaczył w życiorysie, przed 1917 r. jego ojciec nie posiadał własnej ziemi, a był pracownikiem najemnym u «pomieszczyków i kułaków». W wieku 13 lat Pyłyp stracił matkę. W 1928 r. ukończył 8 klas szkoły średniej.
W 1929 r. wielodzietna rodzina Darmokryków wstąpiła do kołchozu. W 1932 r. dzieci zostały sierotami. Pyłyp miał trzy siostry: Polinę, Ustynę i Olgę, które pozostały w kołchozie, a po wojnie uczestniczyły w jego odbudowie. Brat Mark z wojny nie wrócił. Brat Sawelij, również uczestnik niemiecko-radzieckiej wojny, w 1952 r., w momencie, gdy Pyłyp Darmokryk pisał życiorys, mieszkał w Równem i pracował jako malarz pokojowy.
Poszukując lepszego życia w 1928 r., od razu po ukończeniu szkoły, Pyłyp Darmokryk udał się na Donbas. Do 1933 r. pracował przy obudowie szybów w kopalni nr 10, a następnie był dziesiętnikiem. W latach 1933–1937 służył w Armii Czerwonej, w 71 Ussuryjskim Pułku NKWD w Chabarowsku. Prawdopodobnie właśnie tam zaczęła się kariera Pyłypa Darmokryka w sowieckim systemie więziennym. W 1937 r. został mianowany na stanowisko kierownika Wydziału Politycznego Obozu Pracy NKWD w mieście Stalino (obecnie Donieck).
W 1939 r. w celu doskonalenia umiejętności propagandowych i agitacyjnych, niezbędnych do pracy w obozach, Pyłypa Darmokryka oddelegowano na roczne szkolenia pracowników politycznych GUŁAG-u przy Głównym Zarządzie Obozów Pracy w Kijowie (Swiatoszyno). Jednak po 10 miesiącach nauki decyzją KC USRR młody działacz został mianowany na stanowisko naczelnika Rówieńskiego Obozu Jenieckiego dla Żołnierzy Wojska Polskiego Budowy nr 1 NKWD, które piastował do początku wojny niemiecko-radzieckiej. 28 czerwca 1941 r. obóz został ewakuowany do Starobielska. Zgodnie z rozporządzeniami Zarządu ds. Jeńców Wojennych NKWD, wszystkich ewakuowanych żołnierzy Wojska Polskiego przekazano przedstawicielom polskich władz na mocy Układu Sikorski-Majski z dnia 30 lipca 1941 r., który przewidywał budowę armii polskiej w Związku Radzieckim pod polskim dowództwem. W Starobielsku Pyłyp Darmokryk przebywał do 2 lutego 1942 r.
Od lutego 1942 r. do 16 czerwca 1946 r. służył w Armii Czerwonej. Dowodził najpierw kompanią 175 Pułku Strzeleckiego 58 Gwardyjskiej Dywizji Strzeleckiej, następnie był dowódcą batalionu, naczelnikiem wydziału organizacyjnego dywizji, naczelnikiem sztabu batalionu. Z «pochodem wyzwoleńczym» przeszedł Polskę, Austrię, Czechosłowację, Rumunię. W czasie wojny został dwa razy ranny, 22 sierpnia 1943 r. doznał kontuzji. W latach 1943–1946 sześć razy został odznaczony przez Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, otrzymał m.in. Medal za Odwagę, Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945, Order Wojny Ojczyźnianej oraz Order Czerwonej Gwiazdy.
W październiku 1942 r. Pyłyp Darmokryk został przyjęty do partii komunistycznej przez wydział polityczny 58 Gwardyjskiej Dywizji Strzeleckiej. Wcześniej, w latach 1929–1936, był członkiem Komsomołu. W punkcie nr 15 jego Karty Osobowej wpisano: «bezwzględnie realizował linię partii».
Powrócił do życia cywilnego 6 sierpnia 1946 r., gdy został mianowany na stanowisko pełniącego obowiązki głównego inżyniera Rówieńskiego Obwodowego Zarządu Przemysłu Spożywczego. 15 listopada 1951 r. został dyrektorem nowo powstałego Miejskiego Zarządu Przemysłu Spożywczego w Równem.
Tetiana SAMSONIUK
CZYTAJ TAKŻE:
