W Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym otworzono wystawę «Kolekcja Radziwiłłów (ze zbiorów WMK)». Są na niej eksponowane przedmioty codziennego użytku i sztuki stosowanej oraz dzieła sztuki uratowane w latach 1939–1940.

Na wystawie otworzonej 7 września eksponowana jest kolekcja przedmiotów codziennego użytku (meble, lustra, naczynia) i sztuki stosowanej (wazy, ozdoby naścienne) oraz dzieła sztuki (obrazy, litografie, rzeźby, ryciny) uratowane przez pracowników Muzeum Wołyńskiego w latach 1939–1940. Na szczególną uwagę zasługuje sitodruk z drzewem rodzinnym Radziwiłłów, jednym z trzech, które dotychczas były znane.

Wśród eksponatów są również portrety trumienne fundatora kościoła Albrychta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego litewskiego za rządów trzech królów Rzeczypospolitej, a także jego żony Krystyny Anny Lubomirskiej. Te unikalne pamiątki zostały znalezione pod koniec 2016 r. w kryptach Kolegiaty Świętej Trójcy w Ołyce podczas badań interdyscyplinarnych. Portret męski składa się z dwóch części: wytłoczona w srebrze podobizna księcia jest ujęta w kartusz ozdobiony w koronę książęcą podtrzymywaną przez putta. Atrybucję przeprowadzono na podstawie pracy Peetera Danckersa de Rija «Portret Albrychta Stanisława Radziwiłła», namalowanej w latach 40. XVII w. Artysta był przedstawicielem holenderskiej szkoły malarskiej, pracował we Włoszech, ok. 1640 r. przeprowadził się do Gdańska, a później do Warszawy. Wspominano o nim jako o nadwornym malarzu króla Władysława ІV, więc najprawdopodobniej właśnie w tym okresie powstał portret kanclerza wielkiego litewskiego. Pozostaje tajemnicą, kto wykonał portret Albrychta Radziwiłła. Jak wspomina w swojej księdze «Рompa funebris» Juliusz Grosicki, autorzy takich portretów nie podpisywali swoich dzieł. W opisie skarbca kościoła, wykonanego przez Stanisława Tomkowicza w latach dwudziestych XX w. jest wzmianka: «…Albert Stanisław Radziwiłł zm. 1656, mając lat 64; pamięć jego czci żona, Krystyna Anna Lubomirska». Oczywiste jest, że ten napis na portrecie miał być wykonany za życia księżnej, a ona zmarła w 1667 r., czyli, portret został wykonany w latach 1656–1667. Ponieważ obraz w pełni identyfikuje się z twarzą księcia ukazaną w dziele Peetera Danckersa de Rija, możemy też zakładać jego autorstwo, jednak sam artysta zginął podczas zbójnickiego napadu w pobliżu Wilna w 1661 r.

W muzeum po raz pierwszy po restauracji został wystawiony obraz nieznanego autora «Ślub księcia Mikołaja Radziwiłła i Katarzyny Gonzagi». To dzieło ukazuje wydarzenie historyczne, które miało miejsce w Wiedniu w 1553 r. Mikołaj Radziwiłł Czarny jako kanclerz wielki litewski reprezentował króla Zygmunta ІІ Augusta na ceremonii ślubu per procura z córką cesarza Ferdynanda І.

Na wystawie eksponowane są również rekonstruowane stroje bogatej szlachty XVII w. Autorem strojów jest Irena Pogorżelska, pracownik naukowy Instytutu Archeologii Akademii Nauk Ukrainy.

Pierwsza wzmianka kronikalna o Ołyce jest dyskusyjna. W «Powieści minionych lat» możemy znaleźć fragment zawierający informację, wskazującą na 1149 rok. W 1533 r. miasto przeszło na własność książąt Radziwiłłów – potężnego rodu litewsko-polskiego mieszkającego na terenach obecnej Ukrainy Zachodniej przez cztery stulecia. Prawie każdy członek tego bogatego rodu pozostawił swój ślad w historii polityki, kultury, wojska i gospodarki.

Pod koniec ХV w. Jan Radziwiłł po ślubie z Anną Kiszką, córką łuckiego starosty Kiszki, został właścicielem Ołyki. Jego potomek, Mikołaj Radziwiłł Czarny w 1547 r. otrzymał od cesarza Karola V tytuł księcia, potwierdzony przez króla Zygmunta ІІ Augusta w 1549 r. Po jego śmierci majątek podzielono między jego synów. Właścicielem Ołyki został Stanisław Radziwiłł. W latach 1540–1564 w Ołyce na miejscu domniemanego staroruskiego grodu wybudowano zamek z czterema bastionami, który pełnił funkcję nie tylko fortyfikacji, ale też rezydencji rodziny książęcej. W tymże 1564 r. Ołyka uzyskała prawa miejskie.

Pierwszy kościół drewniany na miejscu współczesnego kościoła pw. Świętej Trójcy wybudowano w 1588 r. dzięki wsparciu księcia Stanisława Radziwiłła, pierwszego ordynata ołyckiego i Marszałka wielkiego litewskiego, którego Piotr Skarga namówił do porzucenia kalwinizmu i przejścia na katolicyzm.

Największy rozwój miasto osiągnęło za rządów Albrychta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego litewskiego, fundatora kościoła Świętej Trójcy. Razem ze swoim bratem, Mikołajem Krzysztofem Sierotką studiował na Akademii Wileńskiej, a później odbył studia za granicą. Od 1613 r. Albrycht Stanisław Radziwiłł reprezentował województwo wołyńskie w Sejmie. Nowy, murowany kościół w Ołyce wybudowano w latach 1635–1640 głównie kosztem Albrychta Stanisława Radziwiłła. Kościół, który zasłynął jako najpiękniejsza świątynia Wołynia zaprojektowali Włosi Benedetto Molli i Giovanni Maliverna. Swój wkład w jego budowę wnieśli również rzeźbiarze Melchior Erlenberg i Michał Germanus.

Kościół został konsekrowany w 1640 r. przez biskupa łuckiego Andrzeja Gembickiego, a rok później podniesiono go do rangi kolegiaty. W 1638 r. fundator założył przy kościele kolegium – filię Akademii Zamojskiej i seminarium duchowne. Kapituła kolegium ołyckiego istniała do 1945 r. Po konsekracji do krypt kościelnych przeniesiono szczątki właścicieli Ołyki pochowane pierwotnie obok kościoła św. Piotra i Pawła, który istniał tu wcześniej. Na początku lat 90-ch ХХ w. świątynia została przekazana parafianom Kościoła Rzymskokatolickiego.

Mychajło WASZETA,

kierownik Działu Dawnej Historii
Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego,
Zdjęcia udostępnione przez autora

CZYTAJ TAKŻE:

MILIONY ZŁOTYCH NA PRACE KONSERWATORSKIE