W odróżnieniu od bohaterów z poprzednich publikacji o szkolnictwie w Kopaczówce Jadwiga Michałowska nigdy nie była kierownikiem szkoły w tej miejscowości, jednak pracowała tu jako nauczycielka z małą przerwą przez prawie 15 lat.
Jadwiga Michałowska urodziła się 28 kwietnia 1889 r. w Felsztynie na Podolu (obecnie wieś Hwardijske w obwodzie chmielnickim). Nie posiadamy informacji o jej rodzinie. Wiadomo tylko, że ojciec miał na imię Zygmunt. Wykształcenie zdobyła w klasie pedagogicznej w Prywatnym Żeńskim Gimnazjum Anny Jastrzębskiej w Rydze.
Jadwiga Michałowska. Fotografia z legitymacji nauczycielskiej. Państwowe Archiwum w Obwodzie Wołyńskim
Podczas wojny polsko-bolszewickiej od 1 sierpnia 1920 r. do 1 marca 1921 r. pracowała jako pielęgniarka w szpitalu polowym nr 208 (być może nr 202). Od marca do września 1921 r. była instruktorką oświatową 13 Kresowej Dywizji Piechoty w Równem. Od maja do czerwca 1921 r. prowadziła kurs oświatowy przy Oddziale III Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Do listopada tegoż roku pracowała jako instruktorka oświatowa w Stryju. Następnie przeniosła się na Wołyń.
Jadwiga Michałowska zaczęła swoją działalność pedagogiczną na Wołyniu w Podhajcach w gminie Poddębce. Pracowała tu jako nauczycielka do marca 1923 r., kiedy została skierowana do Jednoklasowej Publicznej Szkoły Początkowej w Cumaniu. W grudniu 1927 r. przeniesiono ją do Czteroklasowej Publicznej Szkoły w Rożyszczu, gdzie pracowała przez dwa lata. We wrześniu 1929 r. przeniosła się do Kopaczówki, gdzie rozpoczęła pracę nauczycielską w Dwuklasowej Publicznej Szkole Początkowej.
W Kopaczówce Jadwiga Michałowska mieszkała oraz pracowała z przerwami jako nauczycielka aż do zakończenia drugiej wojny światowej. W 1932 r. była kierownikiem szkolnej biblioteki oraz stała na czele spółdzielni uczniowskiej. Kiedy zapoczątkowano budowę nowego budynku szkoły, zaczęła kierować szkolnym oddziałem Towarzystwa Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych. 7 czerwca 1939 r. Jadwiga Michałowska została odznaczona Medalem Pamiątkowym Za Wojnę 1918–1921.
Wraz z rozpoczęciem drugiej wojny światowej i ustanowieniem we wrześniu 1939 r. władzy radzieckiej Jadwiga Michałowska została członkiem miejscowego ośrodka podziemnej organizacji Obóz Zjednoczenia Narodowego, OZN). Zakładano, że w przypadku aresztowania kierownika miejscowego ośrodka OZN Tadeusza Kozioła oraz jego zastępczyni Józefy Kwaśniewskiej, kierownictwo organizacji miała przejąć właśnie Jadwiga Michałowska.
Pomimo nadejścia władzy radzieckiej nauczycielka nadal pracowała w szkole w Kopaczówce. W roku szkolnym 1940-1941 była kierownikiem trzeciej klasy Niepełnej Średniej Polskiej Szkoły w Kopaczówce (właśnie tak wówczas nazywała się ta placówka oświatowa) oraz prawdopodobnie uczyła na wieczorowych kursach oświatowych dla dorosłych. Świadczy o tym wpis w jednym z dzienników lekcyjnych: «Курсанты не явились. Уроков не было. Пришла в школу 19:30. Ушла со школы 21:30. Михаловска».
Podczas okupacji niemieckiej nie pracowała jako nauczycielka, jednak nadal mieszkała w Kopaczówce. W listopadzie 1943 r. wraz z Józefą Kwaśniewską została łączniczką Odcinka Rożyszcze «Koło» Armii Krajowej. Po ustanowieniu władzy radzieckiej w kwietniu 1944 r. Jadwiga Michałowska wróciła do pracy pedagogicznej w Kopaczówce. Wiosną 1945 r. w doniesieniu do rejonowego oddziału NKWD agent Adam wskazuje, że nauczycielka Michałowska Jadwiga Sygizmundowna prowadzi agitację wśród nauczycieli i miejscowej ludności twierdząc, że prawdziwy polski rząd przebywa w Londynie, natomiast polski rząd w Lublinie to protegowani władz radzieckich oraz wzywa miejscową ludność do wrogości wobec władzy radzieckiej.
Fotografię strony z doniesieniem agenta «Adama» udostępnił Mykoła Wawrenczuk
Pod koniec wiosny i latem 1945 r. całą polską ludność, w tym i nauczycieli, zaczęto przesiedlać do Polski. Jadwiga Michałowska, która dobrze mówiła po rosyjsku, podjęła współpracę z tak zwanym komitetem repatriacyjnym w celu organizacji wyjazdu mieszkańców z Kopaczówki i okolicznych wsi na Ziemie Odzyskane, czyli północne i zachodnie tereny współczesnej Polski, przyznane jej w 1945 r. w wyniku konferencji jałtańskiej i poczdamskiej. Załatwiała transport i ustalała terminy odjazdu. Wraz z nauczycielem Stanisławem Tuńskim stała się faktycznym kuratorem podczas tej wymuszonej wędrówki. Mieszkańcy Kopaczówki i okolicznych wsi zwracali się do nich, jeżeli zachodziła konieczność załatwienia spraw bytowych w czasie podróży. Być może taka rola koordynatora pomiędzy miejscową ludnością polską a władzami radzieckimi pozwoliła Jadwidze Michałowskiej na uniknięcie aresztowania.
Punktem docelowym dla wysiedlonych mieszkańców Kopaczówki stała się była niemiecka miejscowość Grünhagen, która wkrótce przybrała nazwę Zielonka Pasłęcka, położona w województwie warmińsko-mazurskim na terytorium Polski. Po przybyciu do tej wsi Jadwiga Michałowska nie porzuciła aktywnej działalności społecznej, pomagała także przesiedleńcom urządzić się w nowym miejscu. Załatwiała zboże, którego u przybyłych nie było oraz starała się o mienie dla nowych gospodarstw.
Nie rozstała się też z pracą pedagogiczną. W okresie powojennym pracowała w szkole w Zielonce Pasłęckiej, zaś w latach 1947-1949 stała na czele tej placówki oświatowej. Po ustąpieniu ze stanowiska dyrektora szkoły nadal pracowała w niej jako nauczycielka. Jadwiga Michałowska nie miała rodziny. Nie znaleźliśmy żadnych informacji o innych jej krewnych.
Historia Jadwigi Michałowskiej jest bardzo ściśle związana z dziejami innej nauczycielki ze szkoły w Kopaczówce – Józefy Kwaśniewskiej. To oczywiste, że były bliskimi koleżankami, ponieważ ręka w rękę pracowały w szkole od 1929 r. w Kopaczówce, а po wojnie – w Zielonce Pasłęckiej. Jednak podczas przesłuchania w 1940 r. Józefa Kwaśniewska zapytana o relacje z Jadwigą Michałowską odpowiedziała, że stosunki między nimi są wrogie i od samego początku wspólnej pracy między nimi zaistniała «niezgodność charakterów», zaś «od 1932 roku spotykając się nie witamy się ze sobą». Przypuszczamy, że te słowa padły tylko po to, by uchronić koleżankę przed prześladowaniem. Zresztą enkawudziści nie zdołali wszcząć postepowania karnego wobec Jadwigi Michałowskiej. O ostatnich latach życia nauczycielki nic nie wiadomo.
Uczniowie siódmej klasy szkoły w Zielonce. Czwarta z prawej stoi Jadwiga Michałowska, pośrodku siedzi Józefa Kwaśniewska
Serhij JANISZEWSKI,
Kopaczówka
CZYTAJ TAKŻE:
SZKOLNICTWO W KOPACZÓWCE: OD POCZĄTKU ХХ WIEKU DO DNI DZISIEJSZYCH
LOSY NAUCZYCIELI Z KOPACZÓWKI: TADEUSZ KOZIOŁ
