Szkolnictwo w Kopaczówce: od początku ХХ wieku do dni dzisiejszych
Artykuły

Pierwsze szkoły w Kopaczówce w rejonie rożyszczeńskim na Wołyniu zostały założone przez wspólnoty narodowościowe, które zamieszkiwały wieś.

W 1908 r. w Kopaczówce działała tajna polska szkoła założona przez mieszkańców wsi Józefa Kułaka, Jana Brodnickiego oraz Pawła Tuńskiego. 12 dzieci uczyło się w niej czytać i pisać po polsku. Tajne nauczanie prowadzili: Zygmunt Umański, Mieczysław Polakowski oraz Leonid Lewszczakowski. 24 listopada 1908 r. władze rosyjskie zamknęły szkołę.

W 1909 r. własną szkołę we wsi założyła wspólnota niemiecka. W chwili otwarcia jeszcze nie było w niej nauczyciela. Niestety nie posiadamy informacji o tym, kto uczył dzieci. Lokal dla szkoły wspólnota niemiecka wynajmowała.

Pierwsza placówka oświatowa dla wszystkich mieszkańców wsi pojawiła się w Kopaczówce w 1919 r. 45 miejscowych mieszkańców podpisało wówczas podanie o otwarcie szkoły do Łuckiego Powiatowego Szkolnego Inspektora (to stanowisko zostało stworzone przez polskie władze).

Kopacziwka historia szkoly 1

Kopacziwka historia szkoly 2

Podanie mieszkańców Kopaczówki o otwarcie szkoły, cz. 1. 1919 r. Dokument przechowywany w Państwowym Archiwum Obwodu Wołyńskiego (ukr. skrót DAWO)

Na jej potrzeby wynajęto budynek, w którym wcześniej mieściła się stacja pocztowa będąca własnością Zarządu Dróg. Pierwszym dyrektorem szkoły w Kopaczówce był Franciszek Sroka. Placówka otrzymała nazwę Polska Szkoła Publiczna im. Józefa Piłsudskiego. W roku szkolnym 1919–1920 uczyło się tu 70 dzieci z Kopaczówki, Bejnarówki, Baszowej, kolonii Aleksandrowo, Magazyn oraz Aleksandrówka Stara.

W 1920 r. szkoła otrzymała nowy status i nazwę. Do 1936 r. była to Dwuklasowa Szkoła Publiczna w Kopaczówce. Na jej potrzeby wkrótce wynajęto jeszcze jeden budynek, który mieścił się w sąsiedniej Bejnarówce. Dyrektorami szkoły w latach 1920–1936 byli: Henryk Gogolewski, Janina Zatanowska, Wacław Arbesbauer, Franciszek Skwarło oraz Józefa Kwaśniewska. W okresie międzywojennym w szkole nauczano takich przedmiotów jak: język polski, przyroda, rachunki (matematyka), gimnastyka, historia, religia, śpiew, geografia, rysunki, roboty.

Kopacziwka historia szkoly 5

Rozkład lekcji na rok szkolny 1930–1931. DAWO

Z uczniami pracowało dwoje nauczycieli, dodatkowo przyjeżdżał ksiądz z Rożyszcz, który prowadził lekcje religii. Nauka odbywała się na dwie zmiany. W tym okresie działała tu biblioteka szkolna, spółdzielnia uczniowska, Szkolna Kasa Oszczędności. Uczniowie śpiewali w kościelnym chórze w Rożyszczach oraz grali w teatrzyku szkolnym – na spektakle przychodziła m.in. młodzież wiejska.

Na początku lat 30. pojawiło się zapotrzebowanie na nowy budynek szkolny. W 1930 r. Kuratorium Okręgu Szkolnego Łuckiego przeznaczyło pod budowę szkoły działkę niedaleko skrzyżowania dróg Rożyszcze–Torczyn oraz Łuck–Kowel. Brana była pod uwagę także możliwość przeznaczenia działki niedaleko dróg prowadzących do wsi Trościanka i Baszowa.

Kopacziwka historia szkoly 3

Jeden z budynków, w którym w latach 30. były pomieszczenia szkolne. 2018 r. Zdjęcie zrobione przez autora

W 1934 r. rada społeczna w Kopaczówce podjęła decyzję o budowie nowego budynku szkoły na wcześniej przeznaczonej na ten cel działce należącej do państwa oraz o wprowadzeniu podatku szkolnego wśród mieszkańców wsi w wysokości 2 złote z 1 ha. Dopiero 10 grudnia 1936 r. Rada Gminna w Rożyszczach wydała pozwolenie na budowę szkoły ІІ stopnia. 15 maja 1937 r. pozwolenie na budowę wydał również wojewoda wołyński Henryk Józewski. 23 maja 1938 r. Towarzystwo Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych udzieliło 2 tys. złotych pożyczki bezprocentowej dla nowej szkoły w Kopaczówce.

30 czerwca 1936 r. placówkę edukacyjną w Kopaczówce przekształcono na Trzyklasową Szkołę Publiczną. Zwiększyła się wówczas liczba uczniów oraz pojawił się jeszcze jeden nauczyciel – Tadeusz Kozioł, który od razu został kierownikiem szkoły. W listopadzie 1937 r. znowu zmieniono nazwę – tym razem na Publiczną Szkołę Powszechną Stopnia ІІ. Przy niej założono ośrodki polskich organizacji patriotycznych – Ligi Morskiej i Kolonialnej, Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej oraz Związku Harcerstwa Polskiego, a także oddział Towarzystwa Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych. Dzięki przedstawieniom szkolnego teatrzyku uczniowie również zbierali pieniądze na nową szkołę. Budowę ukończono w 1939 r.

Kopacziwka historia szkoly 6

Świadectwo szkolne Ireny Szejny. Zdjęcie udostępnił autorowi Grzegorz Czuż

Kopacziwka historia szkoly 4

Strona tytułowa dziennika szkolnego na rok szkolny 1938–1939. DAWO

We wrześniu 1939 r., po przyjściu na Wołyń sowietów, w szkołach wprowadzono nauczanie po ukraińsku oraz zmieniono nauczycieli. W październiku 1939 r. dyrektorem szkoły został Dmytro Kazwan – członek OUN, a wkrótce jeden ze znanych działaczy UPA na Rówieńszczyźnie. Tadeusz Kozioł oraz Józefa Kwaśniewska zostali aresztowani przez NKWD za działalność antyradziecką. Wkrótce aresztowano również Dmytra Kazwana, dyrektorem po nim został Petro Kluger.

Z początkiem okupacji niemieckiej w 1941 r. szkołę przekształcono na czteroletnią początkową. Na jej czele stał Czech – Adolf Tomasz. W tym okresie liczba uczniów wynosiła 172 osoby. W sierpniu 1943 r. dyrektorem ponownie została Józefa Kwaśniewska.

Po ustanowieniu władzy radzieckiej w 1944 r. nazwę placówki zmieniono na Niepełną Średnią Szkołę wsi Kopaczówka. We wrześniu 1944 r. Józefa Kwaśniewska został aresztowana po raz drugi, dyrektorem została wówczas Janina Giżycka. W czasach radzieckich na czele szkoły stali: Ludmiła Wąsowicz, Hanna Sanżarowska, Jewhen Semeniuk, Pawło Rudewycz oraz Iwan Kosmin.

W tym okresie w edukacji wprowadzano sowieckie standardy. Jednym z najważniejszych zadań było zwalczenie analfabetyzmu wśród dorosłych oraz objęcie nauką wszystkich dzieci w wieku szkolnym. Pojawiły się nowe przedmioty szkolne – historia ZSRR, Konstytucja ZSRR, język ukraiński i rosyjski oraz literatura ukraińska i rosyjska. Dużą wagę przykładano do przysposobienia wojskowego.

W 1945 r. polskich mieszkańców wsi, w tym nauczycieli, w ramach tzw. wzajemnej wymiany ludności między USRR oraz Polską przesiedlono do Zielonki Pasłęckiej w województwie warmińsko-mazurskim. Do Kopaczówki natomiast przybyli nauczyciele z Chełmszczyzny oraz wschodnich obwodów USRR. W szkole zaczęły działać ośrodki pionierskiej i komsomolskiej organizacji, kółko literackie, teatralne, śpiewu i inne, uczniowie byli wykorzystywani do pracy w miejscowym kołchozie.

Kopacziwka historia szkoly 7

Budynek szkoły w latach 50. Zdjęcie z archiwum szkoły w Kopaczówce

W sierpniu 1959 r. szkołę przekształcono na ośmioletnią. Jesienią 1964 r. dobudowano dodatkową kondygnację oraz cztery sale, urządzono plac dla badań geograficznych oraz boisko. W roku szkolnym 1965–1966 w osobnym budynku uruchomiono stołówkę.

W 1983 r. w gmachu nowego Domu Kultury otwarto szkolną salę gimnastyczną. W 1989 r. do gmachu szkoły dobudowano nową część z suterenami, w których ulokowano strzelnicę i szatnię. W tym też roku placówka otrzymała nazwę Kopaczówska Szkołа Średnia.

W niepodległej Ukrainie, wraz ze zmianą systemu edukacji, szkoła w Kopaczówce znowu zmieniła nazwę – na Ogólnokształcącą Szkołę І–ІІІ stopnia. Obecnie uczy się tu ok. 250 uczniów i pracuje 25 nauczycieli. Od 2016 r. przy szkole działa Muzeum Historii Wsi.

W kolejnych publikacjach opowiemy Czytelnikom «Monitora Wołyńskiego» o losach niektórych nauczycieli z Kopaczówki.

Serhij JANISZEWSKI,
Kopaczówka

CZYTAJ TAKŻE:

SZKOŁA UKRAIŃSKIEJ INTELIGENCJI WOŁYNIA

HUCIAŃSKIE OPOWIEŚCI: BAL SZKOLNY W WYRCE

HISTORIA ŁUCKICH SZKÓŁ W XVII – NA POCZĄTKU XX WIEKU

HISTORIA ŁUCKICH SZKÓŁ PIERWSZEJ POŁOWY XX WIEKU

Powiązane publikacje
Związki frazeologiczne: Punkt widzenia
Artykuły
Henry Kissinger to dość już wiekowy, albowiem liczący sobie 98 lat (swoją drogą: cóż za piękny wiek!), wielce zasłużony były doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego i sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych Ameryki za kadencji prezydentów Richarda Nixona i Geralda Forda.
26 maja 2022
Zapraszamy migrantów z Ukrainy do udziału w badaniu dotyczącym używania języków
Wydarzenia
Migranci z Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 24 lutego 2022 r., proszeni są o wzięcie udziału w badaniu zachowań związanych z używaniem języków w nowej rzeczywistości.
26 maja 2022
Nie żyje Teresa Dutkiewicz – wiceprezes Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie
Wydarzenia
Z głębokim smutkiem i żalem przyjęliśmy wiadomość, że zmarła Teresa Dutkiewicz, wieloletnia działaczka polska na Ukrainie i dziennikarka.
25 maja 2022
«Wsparcie ze strony Polski jest nieocenione». Do Łucka dotarła pomoc z Katowic i Łodzi
Wydarzenia
Pomoc humanitarna z Polski nadal dociera do ukraińskich wolontariuszy. O ostatnim ładunku mówił Władysław Doroszenko, współkoordynator Zjednoczonego Centrum Komunikacji w Łucku.
25 maja 2022
Rotmistrz Witold Pilecki – ochotnik z obozu Auschwitz
Artykuły
Aby zbadać, co dzieje się w KL Auschwitz – na ochotnika dał się złapać i zamknąć w tym przerażającym miejscu. Zebrane przez niego informacje zaczęły otwierać zachodniemu światu oczy na zbrodnie Niemców. Mimo tak niebywałych zasług został stracony w stalinowskim więzieniu 25 maja 74 lata temu. O rotmistrzu Witoldzie Pileckim pisze dr Adam Cyra.
25 maja 2022
Służby komunalne uporządkowały stary cmentarz katolicki w Dubnie
Wydarzenia
Służby komunalne posprzątały stary cmentarz katolicki przy ul. Młynowskiej w Dubnie. Odnowiły także jedyny grobowiec, którzy przetrwał do naszych dni. Prace zostały sfinansowane ze środków miejscowego budżetu.
24 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Polskie stowarzyszenie uporządkowało cmentarze w Lubomlu i Rymaczach
Wydarzenia
Członkowie Stowarzyszenia Kultury Polskiej im. Michała Ogińskiego w Lubomlu rozpoczęli tegoroczne prace porządkowe na polskich wojskowo-cywilnych cmentarzach w Lubomlu i Rymaczach.
24 maja 2022
Trwa porządkowanie cmentarza katolickiego w Kisielinie. Wszyscy chętni mogą wziąć udział
Wydarzenia
Ukraińcy kontynuują sprzątanie polskich cmentarzy na Wołyniu. Niedawno wolontariusze uporządkowali część nekropolii w Kisielinie w Hromadzie Wiejskiej Zaturce. Teraz zapraszają wszystkich chętnych do kontynuowania akcji.
24 maja 2022