Rozpoczęły się dwudniowe ХІIІ Polsko-Ukraińskie Spotkania – Jaremcze 2020. W tym roku wyjątkowo odbywają się online – konferencja była transmitowana z Iwano-Frankowska i Przemyśla.

Temat tegorocznych Spotkań brzmi «Za naszą i waszą wolność: lekcje z przeszłości w świetle współczesnych realiów. W 100-lecie sojuszu Józefa Piłsudskiego i Symona Petlury oraz Bitwy Warszawskiej». Potrwają 24–25 września.

Podczas uroczystego otwarcia konferencji zgromadzonych w sieci uczestników powitali m.in. współorganizatorzy spotkań: rektor Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka Igor Cependa, dyrektor Studium Europy Wschodniej na Uniwersytecie Warszawskim Jan Malicki, prezes Fundacji Wolność i Demokracja Lilia Luboniewicz oraz redaktor naczelny «Kuriera Galicyjskiego» Wojciech Jankowski.

Wystąpili także minister Jan Dziedziczak, Pełnomocnik Rządu ds. Polonii i Polaków za Granicą, Ambasador Ukrainy w Polsce Andrij Deszczyca, Sławomir Kowalski, zastępca dyrektora Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą MSZ, dyrektor Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowych im. Iwana Kurasa Akademii Nauk Ukrainy Oleg Rafalski, Konsul Generalny RP we Lwowie Eliza Dzwonkiewicz, dyrektor Instytutu Polskiego w Kijowie Robert Czyżewski, prezes Fundacji Solidarności Międzynarodowej Rafał Dzięciołowski oraz wiceprezes Fundacji WiD Maciej Dancewicz.

«Udało się nam w ciągu tych lat zjednoczyć dużą liczbę badaczy relacji ukraińsko-polskich, którzy dokładają wysiłku, żeby te pomysły i analizy przekazać rządom naszych państw» – powiedział Igor Cependa. Dodał, że świadectwem wdrożenia w życie nowych formuł stosunków międzynarodowych w regionie jest powstanie Trójkąta Lubelskiego.

Minister Jan Dziedziczak zaznaczył, że formuła Polsko-Ukraińskich Spotkań jest swoistym pomnikiem redaktora Mirosława Rowickiego, pomysłodawcy i realizatora tego przedsięwzięcia, który zmarł w lipcu b.r.: «Cieszę się, że wszyscy jesteśmy tutaj i rozmawiamy, dlatego że kluczem do dobrej współpracy polsko-ukraińskiej oraz do tego, żeby nasze narody odgrywały ważną rolę w regionie Europy Środkowej i Wschodniej jest to, żebyśmy potrafili się porozumieć».

Andrij Deszczyca podziękował organizatorom Spotkań «w wirtualnym Jaremczu» za możliwość poruszenia ważnych tematów. Podkreślił, że w tym roku ukraińskim dyplomatom w Polsce udało się dużo zrobić, żeby poinformować polskie i ukraińskie społeczeństwo o tym, że ukraińscy żołnierze byli do końca wierni sojuszowi zawartemu w 1920 r.

Eliza Dzwonkiewicz przypomniała, że w tym roku mija także 100. Rocznica urodzin Jana Pawła II, który był wielkim orędownikiem pojednania polsko-ukraińskiego. Wyraziła wdzięczność śp. Mirosławowi Rowickiemu za to, że mimo wszystko potrafił budować polsko-ukraińskie relacje. «Bardzo żałuję, że po tych debatach nie uda się nam zdobyć góry Pop Iwan (Spotkania w Jaremczu co roku kończą się wspólnym zdobywaniem tej góry – przyp. red.). Oprócz tego, że jest to miłe i integrujące, to każdy wspólny wysiłek, gdzie czasami trzeba sobie rękę podać, też pokazuje, kto jest kim» – podsumowała pani konsul.

Po uroczystym otwarciu Spotkań jego uczestnicy wzięli udział w panelu poświęconym roli mediów w kształtowaniu dialogu Polaków i Ukraińców. Ta dyskusja poświęcona została pamięci ukraińskiego publicysty Bohdana Osadczuka oraz Mirosława Rowickiego, założyciela «Kuriera Galicyjskiego» i pomysłodawcy wielu polsko-ukraińskich inicjatyw, w tym Spotkań w Jaremczu. Jej moderatorami byli Andrzej Klimczak i Wojciech Jankowski, a panelistami Bogumiła Berdychowska, Rafał Dzięciołowski, Konstanty Czawaga i Mykoła Riabczuk.

Po tym, jak Andrzej Klimczak przybliżył historię początków polskich mediów na Ukrainie, wspominając m.in. o «Gazecie Lwowskiej» i «Wołaniu z Wołynia», uczestnicy Spotkań obejrzeli krótki film-wspomnienie o Mirosławie Rowickim, przygotowany przez dziennikarzy «Kuriera Galicyjskiego».

Podczas dyskusji profesor Mykoła Riabczuk podkreślił, jak ważne są media dla dialogu, ale dodał, że nie jest to jedyny czynnik. Ważną rolę odgrywa historia i rzeczywistość, która nas otacza, to jak siebie postrzegamy i traktujemy oraz jakie wnioski wyciągamy na temat swoich państw i narodów. Mykoła Riabczuk podał przykłady tego, jak w oparciu o publikacje w prasie kształtowane są nastroje ksenofobiczne.

Konstanty Czawaga przedstawił obecną sytuację na rynku polskich gazet na Ukrainie, zaznaczając, że są wśród nich czasopisma lokalne wydawane przez polskie towarzystwa kulturalno-społeczne, media polsko-ukraińskie oraz największe tytuły, jak «Kurier Galicyjski», posiadający poza gazetą także telewizję i radio. Wspomniał również o portalu Jagiellonia.org, gdzie Polacy piszą nie tylko dla Polaków, ale też mają odbiorców na całym świecie.

O polskich mediach na Ukrainie mówił także Rafał Dzięciołowski, który jednocześnie poruszył kwestię polskiej prasy na Białorusi. Zaznaczył, że na początku, polskie gazety pisały o życiu wyłącznie mniejszości polskiej. «Jak dzisiaj otwieramy «Kurier Galicyjski», «Monitor Wołyński» czy «Jagiellonię», nie sposób nie dostrzec ogromnej drogi i rewolucji, jaką przeszły te media. Od autotematycznego budowania identyfikacji narodowej do działalności w przestrzeni krajów, w których istnieją na zasadach równoprawnie obywatelskich» – powiedział Rafał Dzięciołowski. Dodał, że media polskie na Ukrainie demonstrują wysoki poziom zaangażowania obywatelskiego mniejszości polskiej: «Taki widomy dowód, jak bardzo duży jest potencjał społeczeństwa polskiego, uzyskaliśmy w okresie Rewolucji Godności, kiedy aktywność środowiska polskiego była bardzo duża». Obecnie jego zdaniem media polskie na Ukrainie stoją przed wyzwaniami natury technologicznej, czyli informatyzacji i przechodzenia z przestrzeni przekaźnika do czegoś na kształt mediów informacyjno-społecznościowych.

Podczas panelu «Historia» omawiano temat «Sojusz Piłsudski-Petlura jako próba stworzenia nowego systemu bezpieczeństwa w Europie Środkowo-Wschodniej». Dyskusja moderowana była przez dr. Łucjana Faca z I LO w Przemyślu, historyka specjalizującego się w wojskowości, oraz prof. dr hab. Wołodymyra Wełykoczoho z Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka.

Swoje referaty wygłosili dr Jan Pisuliński z Uniwersytetu Rzeszowskiego, Stanisław Stępień z Zakładu Historii Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu oraz Jacek Magdoń z IPN w Rzeszowie. Ukraińska strona była reprezentowana przez profesora Mykołę Kuczerepę z Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki, dr. hab. Mykołę Łytwyna z Centrum Badań Relacji Ukraińsko-Polskich w Instytucie Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakiewicza Akademii Nauk Ukrainy i dr. hab. Oleha Pawłyszyna z Instytutu Badań Historycznych na Lwowskim Uniwersytecie Narodowym im. Iwana Franki. Po 10-minutowych referatach odbyła się krótka, ale treściwa i niełatwa dyskusja dotycząca przebiegu wydarzeń oraz ich znaczenia dla współczesnej Polski i Ukrainy. Profesor Leonid Zaszkilniak, zastępca dyrektora Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakiewicza Akademii Nauk Ukrainy, który wziął udział w wymianie zdań, podkreślił, że biorąc pod uwagę historyczne doświadczenia należy łamać stereotypy powstałe w tamtych czasach, ale do dziś wywierające wpływ na relacje polsko-ukraińskie. Pozwoli to na budowanie współpracy na zasadach równości i obustronnych korzyści.

Podsumowując panel, historycy obu stron postanowili założyć przy Przykarpackim Uniwersytecie Narodowego im. Wasyla Stefanyka wspólny polsko-ukraiński portal, na którym będą zamieszczane dokumenty i publikacje naukowe o historii relacji polsko-ukraińskich w okresie rewolucji 1914–1923.

W pierwszym dniu konferencji rozmawiano także o współczesnej historiografii dziejów Ukrainy i stosunków polsko-ukraińskich XX w. oraz wpływie polskiego dziedzictwa na kształtowanie obecnej sytuacji na Ukrainie.

CZYTAJ TAKŻE: WIRTUALNE JAREMCZE. DZIEŃ DRUGI

Natalia DENYSIUK, Anatol OLICH

CZYTAJ TAKŻE:

AMBASADA RP W KIJOWIE OGŁASZA KONKURS «REPORTAŻ RODZINNY IM. MIROSŁAWA ROWICKIEGO»

POLSKO-UKRAIŃSKIE SPOTKANIA W JAREMCZU

UKRAIŃSCY I POLSCY NAUKOWCY PREZENTOWALI KSIĄŻKOWE NOWOŚCI NA WSPÓLNYM SPOTKANIU W JAREMCZU