W 1920 r. 7 Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki, w której pilotami byli przeważnie amerykańscy lotnicy, poniosła straty w rejonie Hołób i Zwierowa na Wołyniu.
Kontynuacja. Początek tu.
Do kwietnia 1920 r. 1 Armia Konna przebywała na Północnym Kaukazie. Po podjęciu decyzji o włączeniu jej do składu Frontu Południowo-Zachodniego, walczącego z Wojskiem Polskim i jego sojusznikiem – Armią Ukraińskiej Republiki Ludowej, 1 Armia Konna pokonała 1200 km przenosząc się z Majkopu do Humania. Zajęło jej to 52 dni.
Aby ukryć ruch 1 Armii Konnej, większość jej jednostek otrzymała rozkaz sforsowania Dniepru w dolnym biegu rzeki, na południe od Krzemieńczuka. Wywiad lotniczy Wojska Polskiego nie prowadził rozpoznania na tym terenie, w związku z czym polskie dowództwo nie wiedziało, że armia Budionnego wkracza w rejon działań wojennych.
25 kwietnia 1920 r. rozpoczęła się ofensywa polsko-ukraińska przeciw bolszewikom. 7 Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki wykonywała loty rozpoznawcze, które często przekształcały się w loty szturmowe.
W tym okresie 7 Eskadra poniosła pierwsze straty bojowe. W trakcie ataku na pociąg pancerny na stacji Berdyczów por. Edwin Noble został ciężko ranny w rękę. Pokonując ból skierował samolot w stronę lotniska, gdzie wkrótce wylądował. Po długotrwałym leczeniu nie wrócił już do swojej jednostki.
Ranny por. Edwin Noble
Ofensywa polsko-ukraińska zakończyła się sukcesem – Wojsko Polskie i Armia URL zdobyły Kijów. Po krótkim stacjonowaniu w Berdyczowie (od 30 kwietnia do 9 maja 1920 r.) 7 Eskadra przeniosła się do Białej Cerkwi. 17 maja, w celu stworzenia korzystniejszych warunków dla wsparcia wojska, część eskadry została rozmieszczona w Kijowie.
O zbliżaniu się 1 Armii Konnej poinformował pilot 7 Eskadry kpt George Crawford. Doszło do tego 25 maja, kiedy kończąc kolejną misję rozpoznawczą w rejonie Humania zauważył ogromną kolumnę kawalerii, która w kłębach kurzu jechała przez step. Mimo że w sztabie jego raport został najpierw odebrany z niedowierzaniem (wg szacunków dowództwa Wojska Polskiego 1 Armii Konna znajdowała się 100 km od linii frontu), to właśnie dzięki niemu obrona została odpowiednio przygotowana, żeby nie pozwolić na jej przerwanie podczas pierwszego uderzenia.
Por. George Marter Crawford
27 maja 1 Armia Konna rozpoczęła ofensywę. Jej czołowe oddziały rozbiły II baon 50 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych i baterię 13 Dywizji Piechoty w rejonie wsi Bystryk (obecnie rejon pohrebyszczeński w obwodzie winnickim). Ale kilka dni później, po porażce w bitwie pod Wołodarką (obecnie obwód kijowski), 1 Armia Konna wstrzymała ofensywę do 5 czerwca i zmuszona była wrócić do Humania.
Rozumiejąc, że kolejny atak 1 Armii Konnej to tylko kwestia czasu, 28 maja 7 Eskadra przeniosła się do Fastowa, а 30 maja – do Koziatyna, skąd – kiedy dalsze stacjonowanie w tym mieście było już niemożliwe – część eskadry przeleciała do Berdyczowa, a część – do Żytomierza.
7 czerwca 4 Dywizja Kawalerii walcząca w składzie 1 Armii Konnej pokonując szybko 50-kilometrowy odcinek zajęła Żytomierz. Stacjonujące w tym mieście dowództwo Wojska Polskiego zdążyło jednak je opuścić. Ewakuacja sztabu 2 Armii gen. Antoniego Listowskiego oraz reszty wojska w odpowiednim czasie była możliwa dzięki rozpoznaniu powietrznemu przeprowadzonemu przez dowódcę 7 Eskadry Cedrica Fauntleroya. 7 czerwca dostrzegł on pod Żytomierzem dużą jednostkę kawaleryjską, której nikt się nie spodziewał na tym odcinku frontu. 7 Eskadra poniosła jednak straty w samolotach. W Berdyczowie na skutek ostrzału uszkodzone zostały aeroplany Meriana Coopera і George’a Crawforda, w związku z czym musieli spalić maszyny i opuścić teren pieszo. 7 Eskadra została wówczas ewakuowana do Nowogrodu Wołyńskiego.
W czerwcu 1 Armia Konna kontynuowała ofensywę. Prowadząc ciężkie walki wojsko polskie i ukraińskie wycofywało się na zachód. 23 czerwca 7 Eskadra została przeniesiona do Lwowa, a po uzupełnieniu braków i naprawie samolotów – na lotnisko pod Hołobami niedaleko Kowla. W tej chwili jednostka prawie nie uczestniczyła w walkach powietrznych, zamieniając się w oddział szturmowy, którego głównym zadaniem było atakowanie przeciwnika z powietrza.
15 lipca wykonując zadanie bojowe podczas ataków na 1 Armię Konną zginął pilot eskadry kpt. Arthur Kelly. Na rozkaz szefa lotnictwa 6 Armii płk Cedrica Fauntleroya (dowództwo 7 Eskadry w tym momencie sprawował Merian Cooper) kpt. Arthur Kelly wspólnie z ppor. Stanisławem Skarżyńskim z 21 eskadry niszczycielskiej, która również stacjonowała w Hołobach, dokonał ataku lotniczego na jednostkę 1 Armii Konnej, prowadzącą ofensywę wzdłuż drogi Równe–Łuck. Według wersji oficjalnej w rejonie wsi Zwierów pilot zaatakował konną jednostkę ogniem z karabinu maszynowego. Zniżywszy samolot na wysokość kilku metrów pilot został ranny, po czym stracił panowanie nad maszyną. Samolot uderzył o ziemię, wskutek czego obaj piloci zginęli. Miejscowi pochowali ich na pobliskiej łące. Później, już po zakończeniu wojny, na rozkaz płk. Cedrica Fauntleroya ich zwłoki zostały ekshumowane i z honorami pochowane na cmentarzu wojennym we Lwowie.
Kpt. Arthur Kelly
Ppor. Stanisław Skarżyński
Pomnik lotników amerykańskich na Cmentarzu Orląt we Lwowie. Zdjęcie z 1925 r. Źródło: photo-lviv.in.ua/
Istnieje również druga wersja tych wydarzeń. Według historyka Łukasza Łydżby, autora książek o polskim lotnictwie, samolot Stanisława Skarżyńskiego i Arthura Kelly’ego został poważnie uszkodzony w wyniku ostrzału z ziemi, w związku z czym piloci musieli wylądować w polu pod wsią Zwerowce (tak historyk nazwał Zwierów – aut.). Łydżba twierdzi, że lotnicy w chwili lądowania byli żywi, ale obaj zginęli od wrogich kul.
Fragment austriackiej mapy z 1910 r. Autor tekstu zaznaczył na niej rejon, w którym prawdopodobnie zginęli kpt. Arthur Kelly oraz ppor. Stanisław Skarżyński. Mapa z freemap.com.ua
Na tym nie zakończyły się niepowodzenia 7 Eskadry. W tym samym dniu kpt Stefan Ciecierski wykonywał lot zwiadowczy w okolicach Łucka. W pobliżu wsi Podhajce zaatakował jednostkę konną. W trakcie manewru został uszkodzony silnik samolotu. Stefan Ciecierski zmuszony był do lądowania na terenie kontrolowanym przez wroga. Następnie został wzięty do niewoli przez bolszewików, którzy spalili jego samolot. Dalsze losy tego pilota nie są nam znane.
Kpt. Stefan Ciecierski. Źródło: forum.odkrywca.pl
Fragment austriackiej mapy z 1910 r. Autor tekstu zaznaczył na niej rejon, w którym prawdopodobnie wylądował kpt. Stefan Ciecierski. Mapa z freemap.com.ua
(Ciąg dalszy nastąpi).
Dmytro MASŁOW,
Rówieńskie Obwodowe Muzeum Krajoznawcze
CZYTAJ TAKŻE:
