Na miejscu dzisiejszego boiska piłkarskiego przy ulicy Mychajła Hruszewskiego w Kowlu stał niegdyś majestatyczny kościół Świętego Stanisława. Ten monumentalny gmach był prawdziwą perłą architektoniczną, którą można było zobaczyć będąc daleko poza granicami miasta.

Kościół ten otrzymał imię Świętego Stanisława, Biskupa i Męczennika. W publikacjach z okresu międzywojennego do nazwy świątyni często dodawana była niekościelna nazwa patriotyczna – Pomnik Krwi i Chwały. Stał przy ówczesnej ulicy Pomnikowej, której nazwa pochodziła od znajdującego się przy niej pomnika poświęconego wojnie napoleońskiej 1812 r.

Budowa kościoła Świętego Stanisława rozpoczęła się w 1922 r. i trwała do 1938 r. Już w 1933 r. zamontowano i poświęcono trzy dzwony o symbolicznych nazwach: «Wiara», «Nadzieja» i «Miłość». W 1935 r. w kościele rozpoczęły się nabożeństwa, mimo że wciąż trwała budowa jego głównej wieży.

Zdjęcie od strony ulicy Mychajła Hruszewskiego

Kościół mógł pomieścić do 7 tys. osób. Jego główna wieża była bardzo wysoka: najczęściej w publikacjach dostępnych w Internecie podawana jest wysokość 72 m. Jednak wraz z architektem, mistrzem modelarstwa papierowego i 3D Wołodymyrem Krisą, analizując projekt kościoła i zachowane zdjęcia ukończonej świątyni, ustaliliśmy, że wysokość jego iglicy wynosiła ok. 64 m. Dla porównania, wysokość kościoła Świętego Mikołaja w Kijowie wynosi około 60 m, a wysokość standardowego 9-piętrowego budynku to 27 m. Innymi słowy, kościół Świętego Stanisława w Kowlu, jeśli chodzi o wysokość, dorównywał budynkowi posiadającemu 21 kondygnacji.

Zdjęcie zrobione w kierunku centralnego placu miasta

Niestety w lipcu 1944 r., podczas zaciętych walk o Kowel, kościół Świętego Stanisława został zniszczony. Dziś przypominają nam o nim jedynie stare fotografie i wspomnienia mieszkańców.

Taki widok na kościół Świętego Stanisława mógłby ukazywać się dziś z centralnego placu miasta

Aby mogli Państwo lepiej zrozumieć położenie kościoła w przestrzeni miejskiej i docenić jego majestatyczną architekturę, przedstawiam wybór fotografii świątyni w połączeniu ze współczesnymi ujęciami miasta. Stare fotografie zostały wykonane z różnej perspektywy pod koniec lat 30. XX wieku, podczas gdy dzisiejsze zdjęcia powtarzają tę samą perspektywę, co ich poprzednicy. Na fotografiach można zobaczyć również ruiny kościoła i fragmenty zdjęć lotniczych z 1939 i 1944 r.

Kościół na zdjęciach lotniczych z 1939 i 1944 r.

Zdjęcie zniszczonego kościoła

Kościół ten pozostawił po sobie niezatarty ślad w historii Kowla, a dyskusje na temat tego, kto i dlaczego wysadził go w powietrze, trwają do dziś.

Tekst i zdjęcia: Andrij Myroniuk

P. S. od autora: Korzystając z okazji chciałbym zwrócić się do Czytelników, którzy pochodzą z Kowla lub byli związani z tym miastem. Jeśli posiadają Państwo stare fotografie miasta oraz jego mieszkańców i chcieliby podzielić się ze mną historią swojej rodziny lub unikalnymi informacjami o Kowlu, będę bardzo wdzięczny za kontakt. Zdjęcia i informacje można przesyłać na mój adres e-mail (myroniukandrey@gmail.com) lub na adres redakcji «Monitora Wołyńskiego» (monitorwolynski@gmail.com).