«Mam nadzieję, że ta konferencja stanie się tradycją i przyczyni się do kształtowania idei ekumenizmu» – powiedział dr Ihor Sznicer z Użhorodu, uczestnik naukowej konferencji poświęconej stosunkom międzywyznaniowym w Ukrainie, która odbyła się w Łucku 23 maja.

Międzynarodowa konferencja naukowa «Stosunki międzywyznaniowe w Ukrainie: historia i współczesność» została zorganizowana z inicjatywy Instytutu Rozwoju Badań Kościelnych z okazji obchodzonego w tym roku 650-lecia założenia diecezji łuckiej Kościoła Katolickiego.

Współorganizatorami konferencji były: Kuria Diecezji Łuckiej, Katedra Historii Powszechnej Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki, Wołyńska Organizacja Towarzystwa «Proswita» imienia Tarasa Szewczenki oraz Przestrzeń Muzealną «Zamek Okolny», w której odbyło się to forum naukowe. Zgromadziło historyków z Torunia, Lwowa, Użhorodu, Czerniowiec i Łucka.

Uczestnicy zostali powitani przez przedstawicieli władz i Konsulatu Generalnego RP w Łucku.

«Mamy dziś różnorodność wyznań. Każde wyznanie ma swoją głęboką historię. Diecezja łucka liczy 650 lat. W ciągu tych kilkuset lat przeminęło kilkadziesiąt pokoleń, a to, co zachowało się na przestrzeni wieków, będzie dziś tematem rozmów» – powiedział zastępca przewodniczącego Wołyńskiej Rady Obwodowej Hryhorij Pustowit, wymieniając także inne kościoły i związki wyznaniowe działające na Wołyniu.

Konsul Generalna RP Anna Nowakowska też odniosła się do 650-lecia łuckiej diecezji: «To jest naprawdę długa historia wpisująca się w stosunki polsko-ukraińskie».

Pierwsza sesja plenarna została poświęcona historii Kościoła Katolickiego na Wołyniu, w Galicji oraz na Zakarpaciu, historiografii i współistnieniu różnych wyznań. W szczególności chodziło o fenomen Kościoła w Kościele na Zakarpaciu, kiedy grekokatolicy, po zakazie działalności Kościoła Grekokatolickiego oraz przekazaniu ich świątyń Kościołowi Prawosławnemu, całymi parafiami przechodzili na prawosławie, a więc formalnie istnieli jako wyznawcy prawosławia, jednocześnie nieformalnie zachowując swoją wspólnotę greckokatolicką.

«To zjawisko opisała dr Natalia Szlichta. Zgadzam się z jej koncepcją działalności Kościoła w Kościele. W rzeczywistości wspólnota greckokatolicka, która nie miała innego wyboru, jak tylko przejść na prawosławie, zachowywała swoją świątynię i swojego księdza, a w ten sposób ocalała swoją wspólnotę i tożsamość» – powiedział dr Wołodymyr Fenycz z Użhorodu.

Więcej o stosunkach międzywyznaniowych w Ukrainie naukowcy dyskutowali podczas drugiej sesji plenarnej. Referaty poświęcone były w szczególności sporom międzyetnicznym w Prawosławnej Cerkwi na Bukowinie w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku, Prawosławnej Cerkwi na Wołyniu w okresie międzywojennym XX wieku, kapłanom diecezji greckokatolickiej w Mukaczewie, kwestii wyznania wołyńskich Czechów oraz chrześcijańskim kapelanom w więzieniach na Wołyniu i w Galicji w latach 1918–1939.

«Takie konferencje naukowe są ważne, ponieważ pokazują naszą wspólną historię. Organizując je, chcemy pokazać skalę, ponieważ stosunki międzywyznaniowe w Ukrainie zawsze wpływały na procesy państwotwórcze, kształtowanie społeczeństwa, rozwój kultury i edukacji. Chcemy pokazać to, co nas łączy» – powiedział «Monitorowi Wołyńskiemu» ks. kanonik Paweł Chomiak, dyrektor Instytutu Rozwoju Badań Kościelnych, kanclerz Kurii Diecezji Łuckiej Kościoła Katolickiego.

Wszystkie badania zaprezentowane podczas naukowego forum ukazały się w zbiorowej monografii «Katedralne Zapiski» (numer 1, 2025), przygotowanej do druku przez organizatorów konferencji, której prezentacja odbyła się między sesjami plenarnymi.

Jednocześnie zaprezentowano monografię «Duchowieństwo rzymskokatolickie diecezji lwowskiej i łuckiej w latach 1939–1991: specyfika działalności» autorstwa ks. kanonika dr Pawła Chomiaka.

«Monografia jest wyrazem wdzięczności dla wszystkich tych, którzy byli przed nami, dzięki którym tradycja chrześcijańska i wiara zostały zachowane w sercach ludzi» – powiedział ks. kanonik Paweł Chomiak. Swoją wdzięczność wyraził przede wszystkim biskupowi Marcjanowi Trofimiakowi, który zachęcał do utrwalania historii za życia jej świadków, a także prof. dr. hab. Ludmyle Strilczuk, pod kierunkiem której prowadził swoje badania.

Autor podziękował również dr Ałle Dmytrenko za pomoc udzieloną mu w trakcie pracy nad monografią. «Jak się okazało, jej mąż Witalij Dmytrenko był świadkiem tych wydarzeń w Łucku. Dla mnie było to wielkim odkryciem» – powiedział ks. kanonik Paweł Chomiak.

Przypomnę, że w 2024 r. na łamach «Monitora Wołyńskiego» ukazały się rodzinne historie Witalija Dmytrenki. W rozmowie z nami pan Witalij opowiedział o tym, jak na przełomie lat 50. i 60. był ministrantem w kaplicy na cmentarzu katolickim w Łucku, zdewastowanym w latach 70. i zamienionym w tzw. Memoriał Chwały. Wspominał również, jak po zamknięciu przez władze kaplicy, która faktycznie była kościołem dla łuckich katolików, wierni zaczęli się zbierać na modlitwy w mieszkaniu jego matki chrzestnej Marii Kleszny.

Podczas prezentacji ks. kanonik Paweł Chomiak i dr. hab. Oksana Kaliszczuk przedstawili koncepcję stworzonego przez nich Centrum Ukraińsko-Polskiego Porozumienia. Przedstawiając planowane kierunki działalności Centrum, dr. hab. Oksana Kaliszczuk mówiła również o roli Kościoła w ukraińsko-polskim pojednaniu historycznym.

Tekst i zdjęcia: Natalia Denysiuk