Uczniowie sobotnio-niedzielnej szkoły przy oddziale Stowarzyszenia Kultury Polskiej im. Ewy Felińskiej w Beresteczku, oprócz języka polskiego, poznają kulturę polską i uczą się historii Polski, przy okazji zgłębiając dzieje swojego miasta.

Ostatnio skupili się na okresie międzywojennym XX wieku. Na lekcjach otrzymali zadanie, aby zapytać swoich dziadków oraz pradziadków, co wiedzą lub pamiętają o historii Beresteczka i okolicznych wsi z tamtych czasów.

Jednocześnie zgłębiali historię tego okresu, czytając na lekcjach książkę «Nieśmiertelni» autorstwa majora Leona Będkowskiego. Została wydana w 1997 r. w Krakowie przez jego dzieci i wnuki. W 2012 r., podczas wizyty w Beresteczku, krewni podarowali jeden egzemplarz naszemu oddziałowi.

Książka Leona Będkowskiego «Nieśmiertelni»

Leon Będkowski w 1929 r. ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty w Jarocinie, a następnie spełnił swoje marzenie – wstąpił do Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Po jej ukończeniu, w 1933 r., otrzymał przydział do 12 Pułku Ułanów Podolskich stacjonującego w Białokrynicy pod Krzemieńcem. Co roku latem 12 pułk organizował ćwiczenia i zawody między szwadronami na terenach wzdłuż trasy Brody–Beresteczko oraz letnie obozy dla swoich żołnierzy w pobliżu Beresteczka.

W Peremylu położonym 5 km od Beresteczka mieszkała rodzina Jana Wroczyńskiego. Miał dużą stajnię i hodował konie na potrzeby polskiej kawalerii. Podczas kolejnych letnich ćwiczeń, kiedy obchodzono Święto Żołnierza i Cudu nad Wisłą, Leon Będkowski poznał Marię, córkę Jana Wroczyńskiego. Pobrali się w 1937 r.

W pierwszych dniach II wojny światowej 12 pułk walczył z Niemcami pod Beleniem koło Sieradza. 5 września 1939 r. Leon Będkowski został ciężko ranny, trafił do szpitala w Warszawie, a po wyjściu z niego rozpoczął działalność konspiracyjną.

Dyskusja w sobotnio-niedzielnej szkole w Beresteczku

Z okazji Święta Wojska Polskiego przypadającego na 15 sierpnia, uczniowie przeprowadzili pierwszą dyskusję historyczną i analizę wydarzeń mających miejsce w okolicach Beresteczka w latach 1925–1938, czyli w okresie opisanym w «Nieśmiertelnych».

Następnie, zapoznawszy się z wydarzeniami pierwszych dni wojny niemiecko-polskiej, dzieci pogłębiały swoją wiedzę o napaści Związku Sowieckiego na Polskę 17 września 1939 r. Od swoich bliskich dowiadywały się o mieszkańcach Beresteczka i okolicznych wsi, którzy brali udział w wojnie niemiecko-polskiej. W latach 90. ci z nich, którzy dożyli tego czasu, otrzymali od polskiego rządu odznaczenia wojskowe i świadczenia pieniężne jako kombatanci Wojska Polskiego.

Uczniowie z pomocą swoich rodziców pytali dzieci i wnuki żołnierzy o ich losy. Na przykład wielu z nich, m.in. Mykoła Tomaszuk z Beresteczka, Maksym Moroz z Piasków czy Illia Stadnicki z Kutrowa, przeszło przez niemieckie obozy jako jeńcy wojenni, a po powrocie do domu czekały na nich przesłuchania w rejonowym oddziale KGB oraz sowieckie obozy filtracyjne.

Illia Stadnicki (z prawej) i Maksym Moroz (z lewej)

Mykoła Tomaszuk

Rodziny żołnierzy pokazały uczniom sobotnio-niedzielnej szkoły ich zdjęcia z okresu służby w Wojsku Polskim oraz dokumenty potwierdzające odznaczenia nadane przez Polskę za ich udział w wojnie obronnej 1939 r. Niestety większość z tych żołnierzy, jak np. Grzegorz Bendel czy Konon Bazan ze wsi Zielona, nie dożyła czasu, kiedy niepodległa Polska mogła uhonorować ich jako kombatantów Wojska Polskiego odznaczeniami i świadczeniami pieniężnymi.

Grzegorz Bendel (drugi od lewej) z przyjaciółmi

Konon Bazan (po prawej)

Na przykład prezydent RP Aleksander Kwaśniewski odznaczył Illię Stadnickiego medalem «Za udział w wojnie obronnej 1939» w 1996 r., czyli jeszcze za jego życia. Natomiast list z Konsulatu Generalnego RP we Lwowie informujący o przyznaniu mu świadczeń pieniężnych jako kombatantowi Wojska Polskiego rodzina otrzymała w dniu jego śmierci, czyli nie zdążył jej ani razu otrzymać.

Legitymacja odznaczenia Illi Stadnickiego medalem «Za udział w wojnie obronnej 1939»

Zaświadczenie wydane Illi Stadnickiemu przez Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

Swoje badania uczniowie podsumowali 20 września, organizując wraz z rodzicami drugą dyskusję historyczną. Wydarzenie na temat «Wspólna walka Ukraińców i Polaków podczas II wojny światowej» zostało zorganizowane z okazji 86. rocznicy napaści ZSRR na Polskę przypadającej na 17 września.

Halina Sokalska,
Stowarzyszenie Kultury Polskiej im. Ewy Felińskiej na Wołyniu, Oddział w Beresteczku

Zdjęcia z archiwów rodzinnych rozmówców udostępniła autorka