Zgodnie z uchwałami polskiego Senatu i Sejmu patronami roku w Polsce będą kardynał Stefan Wyszyński oraz pisarze Cyprian Kamil Norwid, Stanisław Lem, Krzysztof Kamil Baczyński i Tadeusz Różewicz.

Rok 2021 będzie także poświęcony polskiej tradycji konstytucyjnej, powstaniom śląskim i pracownikom ochrony zdrowia.

Kardynał Stefan Wyszyński (1901–1981), hierarcha Kościoła katolickiego, przeszedł do polskiej historii jako Prymas Tysiąclecia. To właśnie on kierował Kościołem w Polsce podczas II wojny światowej, w trudnych latach reżimu stalinowskiego, a następnie komunistycznego. Oprócz wiary w Boga i wartości chrześcijańskich, dla Wyszyńskiego był szczególnie ważny sam człowiek i jego prawa, których otwarcie bronił. W rezultacie niezłomny kardynał został na kilka lat pozbawiony wolności, a Służba Bezpieczeństwa śledziła każdy krok hierarchy aż do jego śmierci. Mimo to kardynał Wyszyński zawsze pozostawał obrońcą wolności i nauczycielem moralności swoich rodaków. Najtrafniej o jego życiu i posłudze powiedział zaraz po swoim wyborze na papieża inny wielki Polak, święty Jan Paweł II: «Nie byłoby na Stolicy Piotrowej tego Papieża Polaka (…), gdyby nie było Twojej wiary niecofającej się przed więzieniem i cierpieniem, Twojej heroicznej nadziei, Twojego zawierzenia bez reszty Matce Kościoła, gdyby nie było Jasnej Góry i tego całego okresu dziejów Kościoła w Ojczyźnie naszej, który jest związany z Twoim biskupim i prymasowskim posługiwaniem».

Kardynał Stefan Wyszyński. Public domain

W 2021 r. przypada 200. rocznica urodzin Cypriana Kamila Norwida (1821–1883) – poety, prozaika, dramatopisarza, malarza i rzeźbiarza. W swojej twórczości Norwid był często nowatorem, dużo eksperymentował, przez to nie zawsze był rozumiany w czasie, w którym tworzył. Za życia tego wszechstronnego artysty została opublikowana niewielka część jego pisarskiego dorobku, a prawdziwe uznanie przyszło dopiero po śmierci. «Twórczy wkład Norwida w nowoczesną polską literaturę, a szerzej w polską kulturę, jest ogromny, na wielu polach decydujący. W uznaniu zasług dla polskiej sztuki, dla polskiego życia umysłowego i polskiej kultury, w dwustulecie jego urodzin, Sejm Rzeczypospolitej ogłasza rok 2021 Rokiem Cypriana Norwida» – głosi tekst uchwały Sejmu.

Cyprian Kamil Norwid. Public domain

Pisarz Stanisław Lem (1921–2006) jest prawdopodobnie najwybitniejszym przedstawicielem polskiej fantastyki i jednym z najpoczytniejszych autorów science fiction na świecie. Dzieła Lema zostały przetłumaczone na ponad czterdzieści języków, a ogólny nakład wydanych książek zbliża się do 40 milionów egzemplarzy. Jego «Solaris», «Golem XIV», cykle «Cyberiada», «Bajki robotów», przygody Ijona Tichego, pilota Pirxa były i są uwielbiane przez kolejne pokolenia czytelników. Miłośników twórczości Lema nie brakuje również na Ukrainie, a 100. rocznica jego urodzin to także ważna data dla Lwowa, w którym pisarz się urodził, studiował i spędził młode lata. Fantastyka Lema nie traci na aktualności, ponieważ jego utwory opowiadają nie tyle o cywilizacjach pozaziemskich, rozwoju technologicznym, kosmicznych przygodach itp., ile o tym, co najbardziej interesuje człowieka – o nim samym.

Stanisław Lem. Public domain

Krzysztof Kamil Baczyński (1921–1944) przeżył krótkie, ale intensywne życie. Swój pierwszy tomik wierszy «Zamknięty echem» opublikował latem 1940 r., już w okresie okupacji niemieckiej. W sumie Baczyński ogłosił w latach wojny cztery zbiory poezji. Najwyraźniej nie tylko wojna miała wpływ na to, że młody talent tak szybko osiągnął dojrzałość poetycką – Baczyński uważany jest za jednego z największych poetów czasów okupacji. Pisarz poległ na początku sierpnia 1944 r. w powstaniu warszawskim, o niecały miesiąc przeżyła go jego żona Barbara Drapczyńska, która też zginęła w powstaniu. Przetrwały jednak prawie wszystkie utwory poety, a to ponad 500 wierszy, kilka poematów i około dwudziestu opowiadań. W 2018 r. postanowieniem Prezydenta RP Andrzeja Dudy Krzysztof Kamil Baczyński został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Grób Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Barbary Baczyńskiej na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Autor: Cezary Piwowarski, CC BY-SA 4.0.

W 2021 r. Polacy uhonorują także Tadeusza Różewicza (1921–2014), wybitnego polskiego poetę, dramaturga, prozaika, tłumacza i scenarzystę. Szczyt swojej twórczości literackiej Różewicz osiągnął w powojennych latach komunistycznych, lecz nie uległ pokusie służby reżimowi, a utorował sobie własną drogę w sztuce. Po udanej karierze poetyckiej Różewicz stał się de facto twórcą teatru absurdu w polskiej literaturze, a także scenarzystą dziewięciu filmów. Uchwała Senatu mówi: «Filozoficzna i egzystencjalna głębia obecna w twórczości Różewicza ma charakter uniwersalny, dzięki czemu nie tylko trafia do odbiorców z całego świata, ale jeszcze długo będzie oddziaływać na współczesną literaturę polską».

Tadeusz Różewicz. Autor: Michał Kobyliński, CC BY-SA 2.5

Oprócz wybitnych osobistości, w 2021 r. zostaną uczczone również rocznice ważnych wydarzeń dla polskiej historii. To przede wszystkim 230. rocznica Konstytucji 3 Maja i 100. rocznica Konstytucji Marcowej. Uchwalona w 1791 r. ustawa uważana jest za pierwszą w Europie i drugą na świecie, po amerykańskiej, konstytucję w nowoczesnym rozumieniu tego słowa. «Obie konstytucje wyrastają z republikańskiej tradycji życia publicznego traktującej państwo jako dobro wspólne, a prawo jako reguły chroniące wolność obywateli przed arbitralnością władzy. Powinniśmy pamiętać o konstytucjach, które były wyrazem troski naszych przodków o dobro Rzeczypospolitej, rozwój praw jednostki i stanowiły pozytywny wkład w europejskie dziedzictwo prawne» – czytamy w tekście uchwały Senatu.

Jan Matejko, «Konstytucja 3 Maja». Public domain

W latach 1919–1921 na Śląsku miały miejsce trzy zrywy narodowe, w których oddało życie kilka tysięcy Polaków. Przyczyniły się do tego, że po sześciu wiekach fragment Górnego Śląska stał się z powrotem częścią Państwa Polskiego. W hołdzie powstańcom, ich patriotyzmowi i ofiarności izba wyższa polskiego parlamentu ustanowiła rok 2021 Rokiem Powstań Śląskich.

Miniony rok przeszedł do historii jako rok pandemii koronawirusa. Na pierwszej linii walki z groźną chorobą znaleźli się pracownicy służby zdrowia. Lekarze, pielęgniarki i ratownicy, często narażając na niebezpieczeństwo własne zdrowie i życie, z ofiarnością ratowali pacjentów. Dzięki ich pracy ocalono tysiące istnień ludzkich. «Senat Rzeczypospolitej Polskiej, ustanawiając rok 2021 Rokiem Pracowników Ochrony Zdrowia, oddaje im hołd oraz wyraża szacunek i uznanie dla ich wielkiej pracy» – głosi uchwała.

Anatol OLICH