Niedawno w Równem ukazała się książka pisarza, malarza i krajoznawcy Walerija Wojtowycza «Tomasz Oskar Sosnowski. Rzeźba klasycyzmu». Po raz pierwszy na Ukrainie zwrócono uwagę na dorobek twórczy artysty światowego formatu pochodzącego z Wołynia.    

Tomasz Oskar Sosnowski urodził się 12 grudnia 1812 roku we wsi Nowomalin na terenie dzisiejszego rejonu ostrogskiego w obwodzie rówieńskim. Wykształcenie artystyczne zdobywał w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, akademiach Berlina i Rzymu. Sosnowski był profesorem rzeźby w Akademii Świętego Łukasza w Rzymie, także był inspektorem instytucji artystycznych we Włoszech, głównym dyrektorem muzeów i galerii Rzymu. Został doktorem honoris causa w 24 uczelniach artystycznych.

Utalentowany artysta z ziemi ostrogskiej jest autorem ponad stu dzieł z białego marmuru, które zdobią wiele świątyń i muzeów Rzymu, Izraela, Nazaretu, Wilna, Warszawy, Krakowa, Równego, Ostroga, Żytomierza, Lwowa, Czernihowa etc.

Wizerunki Chrystusa i Madonny w sposób genialny są ukazane w takich pracach rzeźbiarza jak: «Madonna z Dzieciątkiem», «Chrystus w grobie», płaskorzeźba z wizerunkiem «Matki Bożej z Dzieciątkiem» (Ostróg), «Pieta», «Nieznana» (Równe), «Macierzyństwo Marii» (Rzym), «Madonny Niepokalanego Poczęcia» (Nazaret). Inspiracją artysty była tematyka antycznej Grecji i Rzymu: «Śpiąca Ariadna», «Ares», «Apollo», «Sokrates», «Brutus Kapitolijski» (Równe), «Aleksander Macedoński» (Ostróg). Sosnowski jest autorem portretu swojego nauczyciela i przyjaciela Pietro Tenerani (Żytomierz), nauczyciela z Liceum Krzemienieckiego Józefa Korzeniowskiego (Lwów), wybitnej włoskiej aktorki Eleonory Duse (Czernihów), pomników Tadeusza Czackiego w kościele Wizytek. Adama Naruszewicza w Warszawie, Mikołaja Kopernika w Rzymie, grupy rzeźb «Jadwiga i Jagiełło» dla Wilna i na Plantach w Krakowie etc. W jednej z kolekcji prywatnych znajduje się popiersie młodej dziewczyny w poleskim stroju ludowym – tak zwana «Marysia».

Dziedzictwo Sosnowskiego jest dość duże, w niektórych domach Wołynia jeszcze na początku XX wieku można było zobaczyć popiersia lub rzeźby jego autorstwa.

Tomasz Oskar Sosnowski zmarł 27 stycznia 1886 r. Grób Sosnowskiego znajduje się na cmentarzu Campo Verano w Rzymie. Na jego grobie postawiono płaskorzeźbę z wizerunkiem anioła, który lewą ręką wskazuje na niebo, a w opuszczonej prawej trzyma zwitek pergaminu. Napis głosi: «Ś. P. Tomasz Oskar Sosnowski, artysta rzeźbiarz, urodzony w Nowomalinie, zmarł w Rzymie 27 stycznia 1886 r. Siostrzenica i wnuczki ten pomnik mu kładą. Cześć Jego Pamięci».

O twórczym dorobku artysty wymownie mówi nekrolog, napisany przez kolegów z akademii. Został umieszczony w licznych ówczesnych gazetach europejskich dwa dni po śmierci Sosnowskiego. Kończyły go takie słowa: «Był w myślach i sercach wszystkich dlatego, że na człowieka o podobnym charakterze, o podobnej dobroci i wielkości duchu trzeba czekać długie lata».

Dyrektor Rówieńskiego Muzeum Krajoznawczego Oleksandr Bułyha powiedział: «Tomasz Oskar Sosnowski jest jednym z artystów, którego twórczość należy nie tylko do ukraińskiego, polskiego czy włoskiego narodu, ale jest obywatelom wszystkich zakątków świata, gdzie zachowały się jego prace. Niestety, o życiowej i twórczej drodze tego rzeźbiarza o światowym imieniu na Ukrainie nie napisano żadnej książki. Natomiast w Lublinie w roku 1997 ukazała się rzetelna praca o życiu i twórczości Tomasz Oskara Sosnowskiego «Tomasz Oskar Sosnowski. 1810–1886. Rzeźbiarz Polski w Rzymie», której autorem jest polski historyk sztuki Lechosław Lameński. Dlatego badania Walerija Wojtowycza umożliwią wszystkim chętnym przybliżenie sztuki klasycystycznej XIX wieku i poznanie twórczości tego wybitnego artysty».

Recenzent książki, doktor historii sztuki, laureat Państwowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Owsijczuk zaznaczył, że książka pisarza i krajoznawcy Walerija Wojtowycza «Tomasz Oskar Sosnowski. Rzeźba klasycyzmu» jest niezbędna zarówno dla Polski, jak i dla Ukrainy. Prezentuje ona życiową i twórczą drogę rzeźbiarza w sposób wyrazisty i treściwy, a wzbogacają ją unikatowe ilustracje. Autor Walerij Wojtowycz zebrał w tej książce wszystko, co dotyczy twórczości rzeźbiarza. Jego praca stała się swoistym podręcznikiem wiedzy, która wykracza daleko poza granice Wołynia. Autor podkreślił, że: «Świetnie napisana monografia będzie potrzebna w szkołach, bo z niej młode pokolenie będzie czerpało pełne wiadomości nie tylko o słynnym rzeźbiarzu, ale też o ówczesnej sztuce europejskiej, o baroku, klasycyzmie, romantyzmie, co jest niezbędne dla kulturalnego rozwoju każdego człowieka». Zdaniem recenzenta, dzięki postaci Oskara Sosnowskiego, możemy więcej dowiedzieć się o Wołyniu, poznać w jakich warunkach, otoczeniu, w jakim środowisku został wychowany artysta, dzieła którego zdobią muzea Ukrainy, Polski, Włoch i innych krajów.

W książce wykorzystano materiały archiwalne, ilustracje wybitnych zabytków architektury, rzeźb, malarstwa i rysunku, związanych z epoką klasycyzmu, a także zdjęcia prac rzeźbiarza zrobione przez Walerija Wojtowycza.

Publikacja została wydana ze środków budżetu miasta w ramach programu wsparcia działalności wydawniczej lokalnych autorów i popularyzacji ukraińskiej książki w mieście Równe na lata 2011–2015.

W czasie prezentacji, która odbyła się w Sali Wystawowej Rówieńskiego Miejskiego Domu Kultury, mieszkańcom Równego przedstawiono nie tylko nową książkę Walerija Wojtowycza, ale też obraz «Tomasz Oskar Sosnowski» (olej, 2015 r.), wykonany przez autora książki.

Natalia WOJTOWYCZ
Rówieńska Obwodowa Biblioteka Naukowa
Na zdjęciu: portret Tomasza Oskara Sosnowskiego (fot. Walerij Wojtowycz)