Ocaleni od zapomnienia: Jan Malinowski
Artykuły

W dzisiejszym szkicu opowiemy o historii Jana Malinowskiego. Podzielił on losy wielu polskich urzędników państwowych, którzy zostali ofiarami pierwszej fali «czystek», przeprowadzonych przez organy NKWD wiosną 1940 r.  

Jan Malinowski urodził się 24 czerwca 1899 r. w Łunińcu. Jego ojciec, Józef Malinowski (zmarł w 1935 r.), pracował jako kierowca lokomotywy na stacji kolejowej Sarny, matka, Olga Malinowska (ur. ok. 1875 r.), była gospodynią domową. W 1918 r. chłopak ukończył sześć klas Gimnazjum Rówieńskiego, po czym był zatrudniony jako kancelarzysta na stacji. W 1922 r. Jan został zmobilizowany na służbę do Wojska Polskiego, którą odbywał w 1 Pułku Artylerii w Warszawie. W tymże roku żołnierz dostał się do sześciomiesięcznej szkoły podchorążych w Toruniu, którą ukończył w 1923 r. Dalszą służbę odbywał w Wilnie, skąd w 1924 r. został zdemobilizowany w stopniu starszego podoficera. W latach 1924–1938 Jan Malinowski pracował jako finansista w Sarnach i Stołbcach. Przebywając w rezerwie Wojska Polskiego, odbył cztery zbiórki obozowe і w 1931 r. awansował na podporucznika.

 

Od 1938 r. Jan Malinowski był finansistą Rówieńskiego Skarbu Powiatowego. W tym czasie razem z żoną Ireną, (córka Jana, ur. w 1908 r.), córkami Haliną (ur. w 1930 r.) i Krystyną (ur. w 1933 r.) mieszkał w Równem przy ulicy Granicznej 112 w wynajmowanym mieszkaniu.

 

Na początku wojny Jan Malinowski został zmobilizowany do jednostki rezerwowej 2 Pułku Artylerii Ciężkiej, która stacjonowała we Włodzimierzu Wołyńskim. Żołnierz nie trafił na front i nie brał udziału w walkach. Nie uniknął jednak niewoli sowieckiej, gdzie trafił po rozbrojeniu jednostki, w której przebywał. Oto w jaki sposób o tych wydarzeniach pisał w raporcie dowódca Frontu Ukraińskiego Semen Tymoszenko: «O godzinie 24.00 19 września 36. brygada pancerna zajęła Włodzimierz Wołyński. Zabrano do niewoli 6 tys. jeńców i dużo broni». Nie mając możności utrzymania takiej liczby jeńców (przypominamy, że do niewoli sowieckiej trafiło 240 tys. żołnierzy Wojska Polskiego), dowództwo stalinowskie na początku października postanowiło rozpuścić do domu szeregowych i podoficerów – mieszkańców terenów zabranych przez ZSRR. Był wśród nich także Jan Malinowski.

 

Po likwidacji wszystkich urzędów państwowych Rzeczypospolitej sowieccy okupanci rozpoczęli budowanie systemu rządów sowieckich. Mimo dużej liczby funkcjonariuszy partyjnych i fachowców w różnych dziedzinach, urzędników w sferze bankowej, w komunikacji, w medycynie, w oświacie. Z powodu braku własnych kadr kierownicy powstałych nowych urzędów i organizacji zmuszeni byli do zaangażowania specjalistów miejscowych, m.in. Polaków. Więc po ustanowieniu władzy radzieckiej Jan Malinowski pracował w Rówieńskim Obwodowym Oddziale Finansowym na stanowisku inspektora ds. przygotowania kadr.

 

Władze lokalne musiały pogodzić się z tym, że miejsca pracy w wielu branżach dostały się «klasowo wrogim elementom», jednak proces ich wymiany trwał nieustannie. Regularne areszty przeprowadzane wśród polskich pracowników sowieckich urzędów były przyczyną tego, że żyli w ciągłym stresie. Jan Malinowski również stał się ofiarą pierwszej fali «czystek», przeprowadzonych przez organy NKWD wiosną 1940 r.

 

9 kwietnia 1940 r. Rówieński Oddział Rejonowy NKWD aresztował Jana Malinowskiego. W postanowieniu o areszcie z dnia 10 kwietnia 1940 r. napisano: «W 1939 r. w czasie wojny byłej Polski przeciw Związkowi Sowieckiemu, Malinowski przebywając w wojsku aktywnie walczył przeciw Armii Czerwonej». To się stało głównym powodem jego aresztu. Podobne oskarżenie wygląda dziwnie, ponieważ Polska nie ogłaszała wojny ani ZSRR, ani Niemcom. Postanowienie zostało wydane przez funkcjonariusza Rówieńskiego Oddziału Rejonowego NKWD Pawłowa, uzgodnione przez kierownika Rówieńskiego Oddziału Rejonowego NKWD porucznika KGB Zacharowa, potwierdzone przez kierownika NKWD w obwodzie rówieńskim kapitana KGB Krutowa i sankcjonowane przez wiceprokuratora obwodu. Takie «uzasadnione» oskarżenie świadczyło o niskim poziomie przygotowania funkcjonariuszy NKWD, co nie było tajemnicą, jak i o tym, że «przestępstwa» zarzucane tej lub innej ofierze były tylko formalnością, a wszyscy wyżej wymienieni urzędnicy stawiali swoje podpisy na setkach decyzji nawet nie wnikając w ich treść.

 

W podobny sposób prowadzono też przesłuchania więźnia:
«Pytanie: Śledczy posiadają materiały, udowadniające to, że rzeczywiście brał Pan udział w stawianiu oporu posuwaniu się Armii Czerwonej na Ukrainie Zachodniej.

 

Odpowiedź: W stawianiu oporu posuwaniu się jednostek Armii Czerwonej udziału nie brałem i kategorycznie temu zaprzeczam. Na początku powiedziano nam, że sowieci idą z pomocą Polakom w walce z Niemcami, a po zajęciu miasta dostaliśmy rozkaz złożenia broni, co właśnie zrobiliśmy».

 

Taka odpowiedź więźnia była całkiem prawdziwa. Dla rządu polskiego i dowództwa wojskowego ofensywa Armii Czerwonej okazała się pełną niespodzianką. Przez pewien czas oni rzeczywiście uważali, że wojsko sowieckie jest wprowadzone po to, aby przeszkodzić zabraniu przez Wehrmacht wschodnich województw Polski. Większość jednostek Wojska Polskiego, oprócz kilku jednostek KOP, wykonały rozkaz swojego dowódcy Edwarda Rydza-Śmigłego: «Z bolszewikami nie walczyć».

 

Jednak żadne zeznania nie mogły już odmienić losu Jana Malinowskiego, który jeszcze na pierwszym przesłuchaniu uznał się za winnego we wszystkich inkryminowanych mu przestępstwach, w tym też w «…prowadzeniu walki przeciw ruchowi rewolucyjnemu robotników i rolników». W czasie śledztwa przebywał najpierw w rówieńskim, a w czasie wydania wyroku w dubieńskim więzieniu NKWD.

 

Zwracamy uwagę na kilka momentów: dochodzenie w sprawie Jana Malinowskiego trwało 11 miesięcy. W tym okresie był dwukrotnie (!) przesłuchiwany, 12 i 22 kwietnia 1940 r. 24 kwietnia tegoż roku przesłuchiwano dwóch jego sąsiadów jako świadków. Czyli śledztwo zostało przeprowadzone w ciągu jednego miesiąca, a resztę 10 miesięcy więzień spędził w nieznośnych warunkach, oczekując na wyrok. I takich, jak on, były setki!

 

Zgodnie z decyzją Specjalnego Posiedzenia NKWD z dnia 7 maja 1941 r., według art. 54–13 KK USRR Jan Malinowski został skazany na pięć lat pozbawienia wolności w obozach pracy. Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 2 sierpnia 1989 r. został zrehabilitowany. Dalsze losy bohatera naszego szkicu nie są nam znane.

 

Tetiana SAMSONIUK

 

P. S.: Tetiana Samsoniuk jest głównym specjalistą Działu Udostępniania Informacji z Dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego. Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane według akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

 

 

CZYTAJ TAKŻE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JEŃCY WOJENNI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STANISŁAW HUMNICKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN NOWAK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STANISŁAW STACHURSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: CYPRIAN LIBERA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JERZY SZMIGULANT

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: CZESŁAW SZYMAŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: LEON KNAPIŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ANTONI WAGNER

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STEFAN SMOLIŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ANTONI MAŃKOWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WŁADYSŁAW NĘDZI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN PALKA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: TADEUSZ LECHOWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MAKSYMILIAN ŚLIWIŃSKI

O KAROLU BIELAKOWIE RAZ JESZCZE

MARIA I KAROL BIELAKOWIE. GDZIEŚ TU ZAKPIŁ LOS...

NIEOPŁAKANE DUSZE WOŁAJĄ O PAMIĘĆ (ciąg dalszy o Stefanii Kurzweil)

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WACŁAWA CAŁOWA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STEFANIA KURZWEIL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MIECZYSŁAW KWIATKOWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JÓZEF PUTRYCZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: KAROL GODOWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: KAROL BIELAKOW

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WŁADYSŁAW ZDANIEWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: HELENA BAŃKOWSKA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN GAJEK

Powiązane publikacje
Ocaleni od zapomnienia: Bolesław Chyl
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o polskich policjantach represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 został poświęcony Bolesławowi Chylowi z Klewania. W listopadzie 1939 r. Trybunał Wojskowy 5 Armii Frontu Ukraińskiego skazał go na rozstrzelanie, ponieważ był policjantem i w czasach II Rzeczypospolitej «zatrzymywał komunistów».
19 lipca 2022
Antoni Maciejewski: ciąg dalszy historii
Artykuły
17 lipca 1944 r. w bitwie pod Ankoną we Włoszech zginął urodzony w Równem Antoni Maciejewski. Zanim zaciągnął się do Armii Andersa, był więźniem sowieckich łagrów, do których trafił za udział w polskiej konspiracji.
17 lipca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Edmund Kastner
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 jest poświęcony Edmundowi Kastnerowi – policjantowi z Klewania. Na początku 1940 r. razem z kolegami i konfidentami został oskarżony o «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» і «przygotowanie zbrojnego powstania», a następnie rozstrzelany.
04 lipca 2022
«Ci ludzie chodzili tymi samymi ulicami, co ja». Zaprezentowano książkę o polskim podziemiu w Równem
Artykuły
«Jest to książka o kwestii wyboru. Podobnie jak przed nami, Ukraińcami, obecnie stoi wybór zaangażować się w walkę o niepodległość czy szukać bezpiecznego miejsca, zostać wolontariuszem czy kolaborantem, tak Polacy w 1939 r. stali przed tym samym wyborem» – powiedziała Tetiana Samsoniuk, autorka publikacji «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941».
11 czerwca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Jakuszewski
Artykuły
W okresie międzywojennym Władysław Jakuszewski pracował w policji w Równem, Kowlu, Dubnie i Zdołbunowie. Został aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r., a w marcu 1941 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.
27 maja 2022
Ocaleni od zapomnienia: Stefan Jarząbkowski
Artykuły
Stefan Jarząbkowski, policjant z Glińska Czeskiego na Rówieńszczyźnie, jest bohaterem kolejnego szkicu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej, którzy doznali represji ze strony reżimu sowieckiego.
18 marca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Ryczak
Artykuły
Po demobilizacji z Wojska Polskiego Józef Ryczak rozpoczął pracę w polskiej Policji Państwowej. Służył m.in. w Równem. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej został aresztowany z powodu «aktywnej walki przeciw rewolucyjnemu ruchowi robotniczemu».
11 lutego 2022
Ocaleni od zapomnienia: Stanisław Pacholczyk
Artykuły
«Przez dłuższy okres prowadził walkę przeciw robotnikom i chłopom» – w ten sposób w postanowieniu o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej z dnia 19 grudnia 1939 r. określono «przestępstwa» popełnione wg sowietów przez Stanisława Pacholczyka, któremu poświęcamy ten artykuł.
28 stycznia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Reszczyński
Artykuły
Józef Reszczyński z kolonii Dołganiec w powiecie kostopolskim w przededniu II wojny światowej został zmobilizowany do policji. Z tego powodu po ustanowieniu władzy radzieckiej został aresztowany przez NKWD i następnie skazany na pięć lat łagrów.
14 stycznia 2022