Jeśli od rzeczki Sapałajiwka skierować się prosto do głównego gmachu uniwersytetu ulicą Jaroszczuka w Łucku (dawna Matejki), niewątpliwie zwrócimy naszą uwagę na dom pod numerem 16.

Nachalne graffiti i obdarte płytki na tym budynku mogą od razu wywołać odrazę. Taki stan rzeczy nie potrwa długo, ponieważ został już opracowany projekt remontu tego zabytku – domu, w którym mieszkał i tworzył w latach 30. najwybitniejszy ukraiński architekt XX wieku, poseł i senator II RP Serhij Tymoszenko.

4 lutego przyszłego roku minie 135-lecie urodzin Serhija Tymoszenki. Na jego drodze życiowej, która zaczęła się w Bazyliwce (wówczas na terenie guberni czernihowskiej, obecnie wieś Krupskie w obwodzie sumskim) i zakończyła się w Palo Alto w Kalifornii, jest wyraźny «wołyński ślad». I w czasach carskich, i w okresie «pańskiej Polski» w Galicji i na Wołyniu, architekt rozwijał swój niepowtarzalny «ukraiński styl». Wśród 400 budowli, które zostały wzniesione według jego projektów w Europie i Ameryce, Kanadzie i Argentynie, są liczne zabytki cywilnej i sakralnej architektury, m.in. unikatowe zabytki w Bronnikach, Borowyczach, Przyłuckiem (1937) oraz kolejowe ambulatorium na terenie stacji Kowel (1906) etc.

Imieniem Serhija Tymoszenki nazwano ulicę w Kowlu, architekci w Równem wydali zbiór opracowań naukowych, a i mieszkańców Łucka trudno oskarżyć o «krótką pamięć». W książce Mykoły Kuczerepy i Rusłany Dawydiuk o «Wołyńskim Zjednoczeniu Ukraińskim» («Nadstyrja», 2001 r.) nie jeden raz wspomniane jest nazwisko słynnego ukraińskiego społecznego i państwowego działacza pierwszej połowy XX wieku. Serhij Tymoszenko, inżynier z zawodu, przed rewolucją 1905 r. był członkiem «Hromady» i Ukraińskiej Rewolucyjnej Partii. W czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej był ministrem łączności w rządach Mazepy i Prokopowycza. Po porażce zmagań wyzwoleńczych w latach 1921–1924 pracował we Lwowie (budował cerkwie na przedmieściach miasta, wzniósł klasztor Studytów w Zarwanicy), w latach 1924–1929 był profesorem architektury na Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Poděbradach i wykładowcą ukraińskiego studium sztuk plastycznych w Pradze.

W 1930 r. Serhij Tymoszenko został głównym architektem w Wydziale Rolnictwa i Reformy Rolniczej Wołyńskiego Urzędu Wojewódzkiego, był jednym z liderów «Wołyńskiego Zjednoczenia Ukraińskiego», regionalnej partii działającej w latach 30. na terenie ówczesnego województwa wołyńskiego. Otóż autorzy książki skupili się na analizie dokumentów programowych partii, formach i metodach legalnej działalności wołyńskich intelektualistów, którzy bronili ukraińskich interesów w stosunkach z polską administracją w czasie, kiedy bolszewicy radzieckiej części Ukrainy przez Wielki Głód i terror usiłowali ostatecznie rozwiązać kwestię Ukraińców.

Moim zdaniem dokumentów przytoczonych w tej pracy wystarczy, aby założyć mini muzeum, a na podwórku budynku pod adresem ul. Jaroszczuka 16, warto byłoby umieścić ekspozycję z makietami najważniejszych budynków, które powstały według projektów Tymoszenki i postawić jego popiersie.

Zanim rozpocznie się remont budynku, gdzie zostaną umieszczone zbiory Muzeum Ikony Wołyńskiej, mamy czas na rozmowę o szkicach i wybór miejsca na tablicę upamiętniającą Serhija Tymoszenkę – wybitnego architekta, artystę i polityka, posła na Sejm RP w latach 1935–1938 i senatora w latach 1938–1939, kierownika Towarzystwa imienia Piotra Mohyły.

Liczę na wsparcie obwodowej organizacji Narodowego Związku Architektów, obecnych właścicieli muzeum oraz Konsulatu Generalnego RP w Łucku.

Wasyl WORON
Na zdjęciu Oleksandra Bilczuka: cerkiew we wsi Pryłućke rejonu kiwereckiego,
jedna z trzech budowli sakralnych, które powstały na Wołyniu
według projektów Serhija Tymoszenki